Nederlands periode 2
Metrum
- Metrum/versmaat = een regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde
lettergrepen. (streepje is sterk, boogje is zwak).
- Antimetrie = een verbreking van regelmaat.
- Versvoet = combinatie zwak-sterk.
- Scanderen = het verdelen van de regels d.m.v. streepjes en boogjes.
- Elisie = lettergreep wordt ingekort door een klinker.
- Epenthesis = een lettergreep wordt toegevoegd.
Clichés = dergelijk totaal versleten beeldspraken.
Strofebouw en rijm
- Versregels = alle woorden die in 1 regel staan.
- Strofen = alle versregels samen zonder spatie.
- Distichon = 1 strofe van 2 regels.
- Terzet = 1 strofe van 3 regels.
- Kwatrijn = 1 strofe van 4 regels.
- Volrijm = beklemtoonde en onbeklemtoonde klanken zijn gelijk huis – muis.
- Klinkerrijm/assonantie = beklemtoonde klinkers zijn gelijk gaan – staat.
- Beginrijm/alliteratie = beginmedeklinkers van 2 beklemtoonde lettergrepen zijn gelijk
wikken – wegen.
- Rijmschema = de volgorde van de rijmklanken abab gekruist rijm, abba omarmend rijm,
aabb gepaard rijm.
- Enjambement = regels worden afgebroken op een plaats, waar geen pauze hoort.
De neoromantiek
Het fantasievolle, wonderlijke en lieflijke heeft de overhand. Het nadruk op noodlot is nog steeds,
maar is nu geheimzinnig. De vocale en instrumentale vormen worden steeds vaker vermengd. Ook
worden er nieuwe instrumenten gebruikt.
Constantijn Huygens (wonderkind)
Op 11 jarige leeftijd schreef hij Latijnse gedichten, daarna ook Franse en Nederlandse. Naast dat
beheerste hij 8 talen, schilderde en graveerde hij, was hij goed in exacte wetenschappen, bespeelde
meerdere instrumenten en componeerde meer dan 800 stukken. Ook ontwierp hij zijn eigen
buitenverblijf en de weg tussen Den Haag en Scheveningen.
- Imaginaire reisverhaal = een tekst, waarin men een reis beschrijft die nooit heeft
plaatsgevonden, maar wat wel zo lijkt. Veel satiren hebben dit genre.
- Utopische roman = roman over de ideale wereld.
- Robinsonade = een roman over 1 of meer personen die door omstandigheden van de rest van
de wereld moeten afzonderen en zich alleen moeten redden.
Justus van Effen
Hij is een jurist en schreef in zijn voertaal Frans. Hij reisde als secretaris naar Engeland. Hij richtte De
Hollandse spectator op. Hij vertaalde ook werk naar het Frans en het Nederlands. Hij hield een
pleidooi voor verdraagzaamheid en gelijkheid van alle mensen.
, J.A. Schasz
Reize door het apenland is het aardigste imaginaire reisverhaal. Hij vindt dat mensen niet blindelings
de massa van de leiders moeten volgen.
Hiëronymus van Alphen
Hij vindt dat als kinderen zoveel mogelijk vrijgelaten worden ze vanzelf tot goede mensen
ontwikkelen. Hij schreef jeugdboeken en anonieme kindergedichtjes. Hij schreef op een kinderlijke
manier wijze lessen die ze begrepen.
Multatuli (Eduard Douwes Dekker)
Hij heeft zijn middelbare school niet afgerond, maar hij kreeg een baan in het Nederlandse bestuur in
Indië. Hij zat in Lebak (sociale omstandigheden waren slecht), omdat hij voor de bevolking zou zitten.
Daarna vertrok hij naar Nederland. Hij schreef in slechte omstandigheden zijn romans die een succes
werden. Hij werd een bittere man, omdat hij veel financiële moeilijkheden had. Hij wou een groter
publiek bereiken dus hij maakt van zijn krantenartikelen een roman.
Fin de Siécle
- Eind van de 19e eeuw heerste er over het algemeen optimisme tot 1914.
- La belle epoque = ‘het mooie tijdperk’.
- Fin de siécle is een overgangsperiode naar het modernisme.
- Psychologie wordt geïntroduceerd door Freud Er zit meer in de mens!
- Twee nieuwe stromingen! impressionisme (poëziestroming) en naturalisme (proza)
De tachtigers
Het zijn een groepje Amsterdammers die zich afzetten tegen de literatuur, want ze vinden het
ouderwets. Ze konden amper iemand bereiken dus ontwierpen het tijdschrift de nieuwe gids. Door
onderlinge ruzies viel de groep uiteen. Ze vonden dat kunst een persoonlijke uiting moest zijn en dat
de vorm en inhoud 1 moesten zijn.
- Jacques Perk - verzen (1880) † 1881
- Willem Kloos - literatuurkritiek
- Frederik van Eeden - De kleine Johannes
- Lodewijk van Deyssel – Een liefde
- Herman Gorter - gedichten
- Louis Couperus – naturalisme
Het impressionisme
De kunstenaar probeert de zintuigelijke indrukken weer te geven. Men probeerde nieuwe muziek
met verschillende toonsoorten. Er werden in boeken stijlmiddelen toegepast. Soms verzonnen ze
nieuwe woorden. Het is vooral een poëziestroming.
- Woordkunst = proza met veel impressionistische kenmerken.
- Impressionisme reactie op realisme.
Literatuur nieuwe stijlmiddelen:
- Bijvoeglijke naamwoorden
- Synesthesie
- Neologismen
Metrum
- Metrum/versmaat = een regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde
lettergrepen. (streepje is sterk, boogje is zwak).
- Antimetrie = een verbreking van regelmaat.
- Versvoet = combinatie zwak-sterk.
- Scanderen = het verdelen van de regels d.m.v. streepjes en boogjes.
- Elisie = lettergreep wordt ingekort door een klinker.
- Epenthesis = een lettergreep wordt toegevoegd.
Clichés = dergelijk totaal versleten beeldspraken.
Strofebouw en rijm
- Versregels = alle woorden die in 1 regel staan.
- Strofen = alle versregels samen zonder spatie.
- Distichon = 1 strofe van 2 regels.
- Terzet = 1 strofe van 3 regels.
- Kwatrijn = 1 strofe van 4 regels.
- Volrijm = beklemtoonde en onbeklemtoonde klanken zijn gelijk huis – muis.
- Klinkerrijm/assonantie = beklemtoonde klinkers zijn gelijk gaan – staat.
- Beginrijm/alliteratie = beginmedeklinkers van 2 beklemtoonde lettergrepen zijn gelijk
wikken – wegen.
- Rijmschema = de volgorde van de rijmklanken abab gekruist rijm, abba omarmend rijm,
aabb gepaard rijm.
- Enjambement = regels worden afgebroken op een plaats, waar geen pauze hoort.
De neoromantiek
Het fantasievolle, wonderlijke en lieflijke heeft de overhand. Het nadruk op noodlot is nog steeds,
maar is nu geheimzinnig. De vocale en instrumentale vormen worden steeds vaker vermengd. Ook
worden er nieuwe instrumenten gebruikt.
Constantijn Huygens (wonderkind)
Op 11 jarige leeftijd schreef hij Latijnse gedichten, daarna ook Franse en Nederlandse. Naast dat
beheerste hij 8 talen, schilderde en graveerde hij, was hij goed in exacte wetenschappen, bespeelde
meerdere instrumenten en componeerde meer dan 800 stukken. Ook ontwierp hij zijn eigen
buitenverblijf en de weg tussen Den Haag en Scheveningen.
- Imaginaire reisverhaal = een tekst, waarin men een reis beschrijft die nooit heeft
plaatsgevonden, maar wat wel zo lijkt. Veel satiren hebben dit genre.
- Utopische roman = roman over de ideale wereld.
- Robinsonade = een roman over 1 of meer personen die door omstandigheden van de rest van
de wereld moeten afzonderen en zich alleen moeten redden.
Justus van Effen
Hij is een jurist en schreef in zijn voertaal Frans. Hij reisde als secretaris naar Engeland. Hij richtte De
Hollandse spectator op. Hij vertaalde ook werk naar het Frans en het Nederlands. Hij hield een
pleidooi voor verdraagzaamheid en gelijkheid van alle mensen.
, J.A. Schasz
Reize door het apenland is het aardigste imaginaire reisverhaal. Hij vindt dat mensen niet blindelings
de massa van de leiders moeten volgen.
Hiëronymus van Alphen
Hij vindt dat als kinderen zoveel mogelijk vrijgelaten worden ze vanzelf tot goede mensen
ontwikkelen. Hij schreef jeugdboeken en anonieme kindergedichtjes. Hij schreef op een kinderlijke
manier wijze lessen die ze begrepen.
Multatuli (Eduard Douwes Dekker)
Hij heeft zijn middelbare school niet afgerond, maar hij kreeg een baan in het Nederlandse bestuur in
Indië. Hij zat in Lebak (sociale omstandigheden waren slecht), omdat hij voor de bevolking zou zitten.
Daarna vertrok hij naar Nederland. Hij schreef in slechte omstandigheden zijn romans die een succes
werden. Hij werd een bittere man, omdat hij veel financiële moeilijkheden had. Hij wou een groter
publiek bereiken dus hij maakt van zijn krantenartikelen een roman.
Fin de Siécle
- Eind van de 19e eeuw heerste er over het algemeen optimisme tot 1914.
- La belle epoque = ‘het mooie tijdperk’.
- Fin de siécle is een overgangsperiode naar het modernisme.
- Psychologie wordt geïntroduceerd door Freud Er zit meer in de mens!
- Twee nieuwe stromingen! impressionisme (poëziestroming) en naturalisme (proza)
De tachtigers
Het zijn een groepje Amsterdammers die zich afzetten tegen de literatuur, want ze vinden het
ouderwets. Ze konden amper iemand bereiken dus ontwierpen het tijdschrift de nieuwe gids. Door
onderlinge ruzies viel de groep uiteen. Ze vonden dat kunst een persoonlijke uiting moest zijn en dat
de vorm en inhoud 1 moesten zijn.
- Jacques Perk - verzen (1880) † 1881
- Willem Kloos - literatuurkritiek
- Frederik van Eeden - De kleine Johannes
- Lodewijk van Deyssel – Een liefde
- Herman Gorter - gedichten
- Louis Couperus – naturalisme
Het impressionisme
De kunstenaar probeert de zintuigelijke indrukken weer te geven. Men probeerde nieuwe muziek
met verschillende toonsoorten. Er werden in boeken stijlmiddelen toegepast. Soms verzonnen ze
nieuwe woorden. Het is vooral een poëziestroming.
- Woordkunst = proza met veel impressionistische kenmerken.
- Impressionisme reactie op realisme.
Literatuur nieuwe stijlmiddelen:
- Bijvoeglijke naamwoorden
- Synesthesie
- Neologismen
