STEMSTOORNISSEN
DE ONTWIKKELING VD STEM DOOR HET LEVEN HEEN
1. DE ONTWIKKELING VD LARYNX EN STEM
Beïnvloedende factoren
• Groei van beenderen, spieren en kraakbeenderen
• Hormonen (vnl. andro- en oestrogenen) tijdens adolescentie
• Algemene gezondheidstoestand
• Stemgebruik
o Professioneel, vrijetijd
• Levensstijl
o Roken, alcohol, rustig…
• Omgeving
o Droog, stoffig, druk
• Psychologische status
• Culturele factoren
o Sociaal en familiaal stemgebruik
• Degeneratieve veranderingen
o Ademhaling, zenuwstelsel…
Eerste levensjaren
• Kinderlarynx ≠ miniatuur volwassen larynx!
• Kenmerken kinderlarynx
o Hoog in hals: onderkant cricoïd tussen C2-C3
o Trechtervorm
o Kleiner
• Geen geslachtsverschillen tot puberteit
• Kraakbeenderen: zacht en plooibaar
• Stemplooien
o Korter
o Minder spiermassa
• intrinsieke larynxspieren: 9-14% gewichtsmassa van volgroeide musculatuur
karakteristieken van kinderfonatie
• Geboorteschreeuw: start ademhaling
• Uitdrukken van toestand/emoties a.d.h.v. huilen, schreeuwen, …
o ! Geschreeuw gezond kind ≠ ziek kind
• Abnormale fonatie ➔ belangrijke diagnostische factor!
o Indicatie neurologische, respiratorische of structurele afwijkingen
o Afwezigheid prelinguïstische vocalisaties ➔ algemene ontwikkelingsachterstand, socio-
economische deprivatie, verwaarlozing
1
,Preverbale vocale ontwikkeling
Kinderjaren
• Daling larynx (tot C5)
• Toename biomechanische stabiliteit door ontwikkeling vocaal ligament en lamina propria
• Toename stemplooi SP-lengte (met 6,5 mm) en -massa
• Gevolg: ↓ fo
Invloeden op fonetogram
• Pathologie significante invloed
• Leeftijd: verschillend effect bij meisjes en jongens op vlak van performantie
• Meisjes: geleidelijke veranderingen
• Jongens: < 8 jaar vs. > 8 jaar
o Androgenen spelen rol in start mutatie
Adolescentie
• ↑ secretie androgenen/oestrogenen
o ↑ geslachtsverschillen: veranderingen in dimensies
vnl. bij jongens merkbaar
o Bv.: hoek thyroïd prepuberaal 120° → 90° bij mannen
(=adamsappel)
• Daling larynx tot C6
• : typische mutatiestem door
o Groei larynx: invloed op lengte SP en fo
o Histologische veranderingen lamina propria
o Androgenen veroorzaken onomkeerbare daling van fundamentele frequentie
Volwassenheid
• Volgroeiing larynx:
o
2
, • Grote interindividuele variatie in larynxgrootte ( > )
• Overige veranderingen t.g.v. veroudering:
o Verbening kraakbeenderen ( > )
o Daling efficiëntie glottisweerstand
▪ Afname in glottissluiting
▪ Onregelmatigheden in glottisoppervlakte
▪ Verstoring in collageenvezels
o Microscopische veranderingen in epitheel SP
o Verdunning elastische vezels van SP
o Involutie m. thyroarytenoideus
▪ Het terug normaal worden ve orgaan na een fysiologisch proces
o Daling neuromusculaire controle
o Verandering werking intrinsieke spieren
De ouder wordende stem
• Veroudering verschillende lichaamssystemen
o Vanaf 60-70 jaar erg merkbaar
o Invloed op stemproductie en –kwaliteit
o = Normale leeftijdsgebonden ontwikkeling
• Perceptueel akoestische kenmerken van de ouder wordende stem
o Veranderde toonhoogte (↑ bij ,↓ bij na menopauze)
o Ruwheid, heesheid, wilde lucht
o Trillend/onstabiel
•
o Bowing: niet enkel door veroudering
2. ONTWIKKELING VD LENGTE EN STRUCTUUR VD STEMPLOOIEN
Lengte en structuur SP
• Middelste laag lamina propria MLLP
• Diepe laag lamina propria DLLP
Structuur SP bij kinderen
• Squameuze epitheel: geen significante verschillen
• Lamina propria
o Zeer dik in vergelijking met SP-lengte
3
, o Vrij uniform in structuur
o Geen ligamentaire structuur
o immatuur ligamentum vocale tussen 1-4 jaar
▪ Differentiatie lagen rond 6-12 jaar
o Einde adolescentie: drielagige structuur lamina propria duidelijk
Structuur SP bij ouderen
• Zeer individueel verschillend
• Epitheel: geen belangrijke veranderingen
• Superficiële laag lamina propria SLLP: oedemateuze verandering
o Verdikking
o Afname densiteit fibroblasten, collageen en elastische vezels
• Middelste laag lamina propria MLLP
o Atrofie en daling sterkte elastische vezels
o Verdunning van laag en verlies contour
• Diepe laag lamina propria DLLP
o Collageenvezels dikker en denser → verdikking
• Histologische veranderingen
o
3. ONTWIKKELING VAN F0, VC EN MFT
Ontwikkeling fundamentele frequentie F0
• Toonhoogte = belangrijke leeftijdsindicator
• Kinderen: 340 – 470 Hz
o Vanaf 9 jaar eerste subtiele verschillen -
o Vanaf 11 jaar grotere verschillen:
•
Ontwikkeling vitale capaciteit VC
• Tot 10 jaar geen geslachtsverschillen
• Toename bij volwassenen
• Terugval bij ouderen
Ontwikkeling maximale fonatietijd MFT
• Toename tot volwassenheid
• Terugval bij ouderen (meest uitgesproken bij )
4
DE ONTWIKKELING VD STEM DOOR HET LEVEN HEEN
1. DE ONTWIKKELING VD LARYNX EN STEM
Beïnvloedende factoren
• Groei van beenderen, spieren en kraakbeenderen
• Hormonen (vnl. andro- en oestrogenen) tijdens adolescentie
• Algemene gezondheidstoestand
• Stemgebruik
o Professioneel, vrijetijd
• Levensstijl
o Roken, alcohol, rustig…
• Omgeving
o Droog, stoffig, druk
• Psychologische status
• Culturele factoren
o Sociaal en familiaal stemgebruik
• Degeneratieve veranderingen
o Ademhaling, zenuwstelsel…
Eerste levensjaren
• Kinderlarynx ≠ miniatuur volwassen larynx!
• Kenmerken kinderlarynx
o Hoog in hals: onderkant cricoïd tussen C2-C3
o Trechtervorm
o Kleiner
• Geen geslachtsverschillen tot puberteit
• Kraakbeenderen: zacht en plooibaar
• Stemplooien
o Korter
o Minder spiermassa
• intrinsieke larynxspieren: 9-14% gewichtsmassa van volgroeide musculatuur
karakteristieken van kinderfonatie
• Geboorteschreeuw: start ademhaling
• Uitdrukken van toestand/emoties a.d.h.v. huilen, schreeuwen, …
o ! Geschreeuw gezond kind ≠ ziek kind
• Abnormale fonatie ➔ belangrijke diagnostische factor!
o Indicatie neurologische, respiratorische of structurele afwijkingen
o Afwezigheid prelinguïstische vocalisaties ➔ algemene ontwikkelingsachterstand, socio-
economische deprivatie, verwaarlozing
1
,Preverbale vocale ontwikkeling
Kinderjaren
• Daling larynx (tot C5)
• Toename biomechanische stabiliteit door ontwikkeling vocaal ligament en lamina propria
• Toename stemplooi SP-lengte (met 6,5 mm) en -massa
• Gevolg: ↓ fo
Invloeden op fonetogram
• Pathologie significante invloed
• Leeftijd: verschillend effect bij meisjes en jongens op vlak van performantie
• Meisjes: geleidelijke veranderingen
• Jongens: < 8 jaar vs. > 8 jaar
o Androgenen spelen rol in start mutatie
Adolescentie
• ↑ secretie androgenen/oestrogenen
o ↑ geslachtsverschillen: veranderingen in dimensies
vnl. bij jongens merkbaar
o Bv.: hoek thyroïd prepuberaal 120° → 90° bij mannen
(=adamsappel)
• Daling larynx tot C6
• : typische mutatiestem door
o Groei larynx: invloed op lengte SP en fo
o Histologische veranderingen lamina propria
o Androgenen veroorzaken onomkeerbare daling van fundamentele frequentie
Volwassenheid
• Volgroeiing larynx:
o
2
, • Grote interindividuele variatie in larynxgrootte ( > )
• Overige veranderingen t.g.v. veroudering:
o Verbening kraakbeenderen ( > )
o Daling efficiëntie glottisweerstand
▪ Afname in glottissluiting
▪ Onregelmatigheden in glottisoppervlakte
▪ Verstoring in collageenvezels
o Microscopische veranderingen in epitheel SP
o Verdunning elastische vezels van SP
o Involutie m. thyroarytenoideus
▪ Het terug normaal worden ve orgaan na een fysiologisch proces
o Daling neuromusculaire controle
o Verandering werking intrinsieke spieren
De ouder wordende stem
• Veroudering verschillende lichaamssystemen
o Vanaf 60-70 jaar erg merkbaar
o Invloed op stemproductie en –kwaliteit
o = Normale leeftijdsgebonden ontwikkeling
• Perceptueel akoestische kenmerken van de ouder wordende stem
o Veranderde toonhoogte (↑ bij ,↓ bij na menopauze)
o Ruwheid, heesheid, wilde lucht
o Trillend/onstabiel
•
o Bowing: niet enkel door veroudering
2. ONTWIKKELING VD LENGTE EN STRUCTUUR VD STEMPLOOIEN
Lengte en structuur SP
• Middelste laag lamina propria MLLP
• Diepe laag lamina propria DLLP
Structuur SP bij kinderen
• Squameuze epitheel: geen significante verschillen
• Lamina propria
o Zeer dik in vergelijking met SP-lengte
3
, o Vrij uniform in structuur
o Geen ligamentaire structuur
o immatuur ligamentum vocale tussen 1-4 jaar
▪ Differentiatie lagen rond 6-12 jaar
o Einde adolescentie: drielagige structuur lamina propria duidelijk
Structuur SP bij ouderen
• Zeer individueel verschillend
• Epitheel: geen belangrijke veranderingen
• Superficiële laag lamina propria SLLP: oedemateuze verandering
o Verdikking
o Afname densiteit fibroblasten, collageen en elastische vezels
• Middelste laag lamina propria MLLP
o Atrofie en daling sterkte elastische vezels
o Verdunning van laag en verlies contour
• Diepe laag lamina propria DLLP
o Collageenvezels dikker en denser → verdikking
• Histologische veranderingen
o
3. ONTWIKKELING VAN F0, VC EN MFT
Ontwikkeling fundamentele frequentie F0
• Toonhoogte = belangrijke leeftijdsindicator
• Kinderen: 340 – 470 Hz
o Vanaf 9 jaar eerste subtiele verschillen -
o Vanaf 11 jaar grotere verschillen:
•
Ontwikkeling vitale capaciteit VC
• Tot 10 jaar geen geslachtsverschillen
• Toename bij volwassenen
• Terugval bij ouderen
Ontwikkeling maximale fonatietijd MFT
• Toename tot volwassenheid
• Terugval bij ouderen (meest uitgesproken bij )
4
