Samenvatting wetenschappen
en techniek
HET WEER.........................................................................................................................................3
HET WEERBERICHT...............................................................................................................................3
WEERSELEMENTEN..............................................................................................................................3
WEER VOORSPELLEN..........................................................................................................................11
WEERFENOMENEN............................................................................................................................12
AARDE............................................................................................................................................13
ONTSTAAN EN GESCHIEDENIS VAN DE AARDE...........................................................................................13
CONCENTRISCHE OPBOUW VAN DE AARDE...............................................................................................13
ATMOSFEER.....................................................................................................................................14
AARDE IN BEWEGING.........................................................................................................................15
KLIMATEN........................................................................................................................................16
DE AARDE IN DE RUIMTE................................................................................................................18
HET HEELAL.....................................................................................................................................18
STERRENSTELSELS..............................................................................................................................19
ONS ZONNESTELSEL...........................................................................................................................19
AARDE, ZON EN MAAN.......................................................................................................................21
SYSTEMATIEK..................................................................................................................................24
TAXONOMIE, FYLOGENIE EN SYSTEMATIEK...............................................................................................24
WETENSCHAPPELIJKE NAAMGEVING.......................................................................................................25
OP ZOEK NAAR EEN DIER, PLANT OF SCHIMMEL........................................................................................25
WAT IS LEVEN?.................................................................................................................................25
ZES RIJKEN – WOESE (1977)...............................................................................................................25
ARCHAEA EN BACTERIA.......................................................................................................................26
PROTISTEN......................................................................................................................................26
DIEREN (EN DUS OOK MENSEN)......................................................................................................27
INDELING VAN HET DIERENRIJK.............................................................................................................27
DE ZINTUIGEN..................................................................................................................................33
ZENUWSTELSEL.................................................................................................................................38
HET SKELET EN BEWEGING...................................................................................................................39
VOEDING EN SPIJSVERTERING...............................................................................................................43
ADEMHALING.................................................................................................................................46
2
,BLOEDSOMLOOP...............................................................................................................................49
UITSCHEIDINGSTELSEL.........................................................................................................................51
VOORTPLANTING...............................................................................................................................52
AFWEERSYSTEEM...............................................................................................................................57
ECOLOGIE: AAN DE SLAG MET LEVENDE EN NIET-LEVENDE NATUUR..............................................58
INLEIDING: HOE ALLES AANEEN HANGT...................................................................................................58
ABIOTISCHE FACTOREN IN EEN ECOSYSTEEM.............................................................................................59
BIOTISCHE FACTOREN IN EEN ECOSYSTEEM...............................................................................................60
RELATIES BINNEN EEN ECOSYSTEEM.......................................................................................................60
ECOSYSTEMEN IN (ON)EVENWICHT........................................................................................................61
GELUID............................................................................................................................................64
WAT IS GELUID.................................................................................................................................64
EIGENSCHAPPEN VAN GELUID...............................................................................................................64
VERPLAATSING VAN GELUID.................................................................................................................65
ENKELE TECHNISCHE TOEPASSINGEN VAN GELUID......................................................................................66
MAGNETISME.................................................................................................................................66
WAT IS MAGNETISME?.......................................................................................................................66
WERKING VAN EN MAGNEET................................................................................................................67
MAGNETISME EN ELEKTRICITEIT............................................................................................................67
ELEKTRICITEIT.................................................................................................................................68
STATISCHE ELEKTRICITEIT.....................................................................................................................68
ELEKTRISCHE STROOM........................................................................................................................68
DE STROOMKRING.............................................................................................................................69
EEN GENIALE SCHAKELAAR UIT BIMETAAL................................................................................................70
KRACHTEN......................................................................................................................................71
WAT IS EEN KRACHT..........................................................................................................................71
KRACHTEN SAMENSTELLEN..................................................................................................................71
KRACHT EN BEWEGING.......................................................................................................................71
OVERBRENGINGEN.........................................................................................................................72
HEFBOMEN......................................................................................................................................72
KATROLLEN......................................................................................................................................73
TANDWIELEN....................................................................................................................................75
BIOCHEMIE.....................................................................................................................................75
2
,VOEDSELBEDERF................................................................................................................................75
VOEDSEL BEWAREN...........................................................................................................................76
VERPAKKING....................................................................................................................................77
VOORBEELDEN VAN BIOCHEMISCHE PROCESSEN........................................................................................78
Het weer
Het weerbericht
- Meteorologen
o Wetenschappers die het weer bestuderen
- Klimaat -> niet zo onvoorspelbaar
o Bepaalt wat je in de kast hebt hangen
- Weer -> heel onvoorspelbaar
o Bepaalt wat je ’s morgens aantrekt
Weerselementen
- Temperatuur, luchtdruk, windrichting, wolken & neerslag
Temperatuur
- Thermometer
o In de schaduw
o Hooge van 1,25 meter
o In witte thermometer hut
o Boven grasmat
o Deurtje opent in Noordelijke richting
o Schaalverdeling verschilt per thermometer
o Alcoholthermometer
o Digitale thermometer
o Kwikthermometer
- Weercentrum
o Wetenschappelijk instituut dat onderzoek doet op het domein van
meteorologie
o Koninklijk meteorologisch instituut
Belangrijkste van België
- Albedo
o Weerkaatsingsvermogen
- Variatie in omzetting licht -> warmte
o Hoogte
o Ligging t.o.v. de zee
o Wolken
o Vegetatie
o Bodem
2
, - Variatie in wamtetransport
o Luchtcirculatie
o zeestromingen
Zon als energiebron
- Grote snelheid, veel
warmte, licht en andere
soorten energie
o Invloed op
temperatuur
o Lucht rond ons
niet rechtstreeks
opgewarmd
- Verschillende soorten
straling van de zon
- Stralen staan op de proef
o Moeten atmosfeer
binnendringen
o Een groot aantal
bereiken de aarde
dus niet
Teruggekaatst aan de buitenkant van de atmosfeer
Ander deel in atmosfeer opgenomen of teruggekaatst door
stofdeeltjes
- stralen bereiken aardoppervlak
o warmen de aarde op
o zendt warmtestralingen uit
- atmosfeer rond ons opgewarmd door de aarde zelf
temperatuurverschillen op aarde
- breedtegraad bepaalt hoe koud of
warm het is
- zon op grote afstand van de aarde
o zonnestralen vallen horizontaal
in
o groter oppervlak -> dezelfde
hoeveelheid energie verdelen ->
kouder
o aan evenaar -> valt loodrecht in
-> warm
- water
o temperatuurverschillen niet zo
uitgesproken
grote hoeveelheden warmte opslaan en later weer afgeven
lang nodig om temperatuur te doen stijgen
- bodemsoort, reliëf, zeestromingen, bewolking en plantengroei spelen ook
een rol
2
en techniek
HET WEER.........................................................................................................................................3
HET WEERBERICHT...............................................................................................................................3
WEERSELEMENTEN..............................................................................................................................3
WEER VOORSPELLEN..........................................................................................................................11
WEERFENOMENEN............................................................................................................................12
AARDE............................................................................................................................................13
ONTSTAAN EN GESCHIEDENIS VAN DE AARDE...........................................................................................13
CONCENTRISCHE OPBOUW VAN DE AARDE...............................................................................................13
ATMOSFEER.....................................................................................................................................14
AARDE IN BEWEGING.........................................................................................................................15
KLIMATEN........................................................................................................................................16
DE AARDE IN DE RUIMTE................................................................................................................18
HET HEELAL.....................................................................................................................................18
STERRENSTELSELS..............................................................................................................................19
ONS ZONNESTELSEL...........................................................................................................................19
AARDE, ZON EN MAAN.......................................................................................................................21
SYSTEMATIEK..................................................................................................................................24
TAXONOMIE, FYLOGENIE EN SYSTEMATIEK...............................................................................................24
WETENSCHAPPELIJKE NAAMGEVING.......................................................................................................25
OP ZOEK NAAR EEN DIER, PLANT OF SCHIMMEL........................................................................................25
WAT IS LEVEN?.................................................................................................................................25
ZES RIJKEN – WOESE (1977)...............................................................................................................25
ARCHAEA EN BACTERIA.......................................................................................................................26
PROTISTEN......................................................................................................................................26
DIEREN (EN DUS OOK MENSEN)......................................................................................................27
INDELING VAN HET DIERENRIJK.............................................................................................................27
DE ZINTUIGEN..................................................................................................................................33
ZENUWSTELSEL.................................................................................................................................38
HET SKELET EN BEWEGING...................................................................................................................39
VOEDING EN SPIJSVERTERING...............................................................................................................43
ADEMHALING.................................................................................................................................46
2
,BLOEDSOMLOOP...............................................................................................................................49
UITSCHEIDINGSTELSEL.........................................................................................................................51
VOORTPLANTING...............................................................................................................................52
AFWEERSYSTEEM...............................................................................................................................57
ECOLOGIE: AAN DE SLAG MET LEVENDE EN NIET-LEVENDE NATUUR..............................................58
INLEIDING: HOE ALLES AANEEN HANGT...................................................................................................58
ABIOTISCHE FACTOREN IN EEN ECOSYSTEEM.............................................................................................59
BIOTISCHE FACTOREN IN EEN ECOSYSTEEM...............................................................................................60
RELATIES BINNEN EEN ECOSYSTEEM.......................................................................................................60
ECOSYSTEMEN IN (ON)EVENWICHT........................................................................................................61
GELUID............................................................................................................................................64
WAT IS GELUID.................................................................................................................................64
EIGENSCHAPPEN VAN GELUID...............................................................................................................64
VERPLAATSING VAN GELUID.................................................................................................................65
ENKELE TECHNISCHE TOEPASSINGEN VAN GELUID......................................................................................66
MAGNETISME.................................................................................................................................66
WAT IS MAGNETISME?.......................................................................................................................66
WERKING VAN EN MAGNEET................................................................................................................67
MAGNETISME EN ELEKTRICITEIT............................................................................................................67
ELEKTRICITEIT.................................................................................................................................68
STATISCHE ELEKTRICITEIT.....................................................................................................................68
ELEKTRISCHE STROOM........................................................................................................................68
DE STROOMKRING.............................................................................................................................69
EEN GENIALE SCHAKELAAR UIT BIMETAAL................................................................................................70
KRACHTEN......................................................................................................................................71
WAT IS EEN KRACHT..........................................................................................................................71
KRACHTEN SAMENSTELLEN..................................................................................................................71
KRACHT EN BEWEGING.......................................................................................................................71
OVERBRENGINGEN.........................................................................................................................72
HEFBOMEN......................................................................................................................................72
KATROLLEN......................................................................................................................................73
TANDWIELEN....................................................................................................................................75
BIOCHEMIE.....................................................................................................................................75
2
,VOEDSELBEDERF................................................................................................................................75
VOEDSEL BEWAREN...........................................................................................................................76
VERPAKKING....................................................................................................................................77
VOORBEELDEN VAN BIOCHEMISCHE PROCESSEN........................................................................................78
Het weer
Het weerbericht
- Meteorologen
o Wetenschappers die het weer bestuderen
- Klimaat -> niet zo onvoorspelbaar
o Bepaalt wat je in de kast hebt hangen
- Weer -> heel onvoorspelbaar
o Bepaalt wat je ’s morgens aantrekt
Weerselementen
- Temperatuur, luchtdruk, windrichting, wolken & neerslag
Temperatuur
- Thermometer
o In de schaduw
o Hooge van 1,25 meter
o In witte thermometer hut
o Boven grasmat
o Deurtje opent in Noordelijke richting
o Schaalverdeling verschilt per thermometer
o Alcoholthermometer
o Digitale thermometer
o Kwikthermometer
- Weercentrum
o Wetenschappelijk instituut dat onderzoek doet op het domein van
meteorologie
o Koninklijk meteorologisch instituut
Belangrijkste van België
- Albedo
o Weerkaatsingsvermogen
- Variatie in omzetting licht -> warmte
o Hoogte
o Ligging t.o.v. de zee
o Wolken
o Vegetatie
o Bodem
2
, - Variatie in wamtetransport
o Luchtcirculatie
o zeestromingen
Zon als energiebron
- Grote snelheid, veel
warmte, licht en andere
soorten energie
o Invloed op
temperatuur
o Lucht rond ons
niet rechtstreeks
opgewarmd
- Verschillende soorten
straling van de zon
- Stralen staan op de proef
o Moeten atmosfeer
binnendringen
o Een groot aantal
bereiken de aarde
dus niet
Teruggekaatst aan de buitenkant van de atmosfeer
Ander deel in atmosfeer opgenomen of teruggekaatst door
stofdeeltjes
- stralen bereiken aardoppervlak
o warmen de aarde op
o zendt warmtestralingen uit
- atmosfeer rond ons opgewarmd door de aarde zelf
temperatuurverschillen op aarde
- breedtegraad bepaalt hoe koud of
warm het is
- zon op grote afstand van de aarde
o zonnestralen vallen horizontaal
in
o groter oppervlak -> dezelfde
hoeveelheid energie verdelen ->
kouder
o aan evenaar -> valt loodrecht in
-> warm
- water
o temperatuurverschillen niet zo
uitgesproken
grote hoeveelheden warmte opslaan en later weer afgeven
lang nodig om temperatuur te doen stijgen
- bodemsoort, reliëf, zeestromingen, bewolking en plantengroei spelen ook
een rol
2
