ALGEMENE BIOLOGIE EN WEEFSELLEER
SEMESTER 1
1. DE CEL
1.1 ...-karyoten
1.1.1 prokaryoten (bacteria)
- eencellig
- klein (1-5 micrometer)
- celwand (geen membraan)
- geen ‘nucleaire enveloppe’ vr scheiding v DNA
- geen membranaire structuren
- geen histonen gebonden op DNA
- minder ribosomen
- geen nuceoli / cytoskelet
= specifieke eiwitten die samen met DNA i/d celkern chromatine vormt
- organellen nauwelijks of niet ontwikkeld
1.1.2 eukaryoten
- één- of meercellig
- groter dan prokaryoten
- goed te onderscheiden kern omgeven door ‘nucleaire enveloppe’ (dubbel membraan)
- histonen (kapstokeiwitten) in DNA structuur
- kern bevat genetische info v complex georganiseerde chromosomen (DNA en eiwitten)
- verschillende door membraan omgeven organellen
- organellen met gespecialiseerde functie
- deling door mitose of meiose
- aeroob metabolisme
1.2 Celdifferentiatie
celdifferentiatie is...
sythese v specifieke proteïnen, vormverandering en specialisatie cfr spiercel
200verschillende soorten cellen ontstaan uit een zygote (oöcyt + spermatoïde)
cellulaire functies gespecialiseerde cel
beweging spiercel
synthese en secretie enzymen acinaire pancreas cel
synthese en secretie v slijm muceuse cel
synthese en secretie steroïden bijnier, teelballen, eierstokken
ionentransport nier, speekselklieren
intracellulaire vertering macrofagen
transformeren fysische en chemische
stimuli en zenuw impulsen zintuigcellen
absorptie v metaboliten darm
celecologie is...
eigenschappen en gedrag v cellen v hetzelfde type kunnen verschillen ifv regio en omstandigheden
Shari Wiel | 1
,1.3 Cytoplasma
1.3.1 functies
scheiding v processen = afbraak en opbouw
membranen verdelen in compartimenten met : - ionentransport
- moleculentransport
- concentratie v enzymen
- eiwitten
- ...
verbinding binnenste vd cel (cytoskelet) met extracellulaire macromolecules door integrines
grote membraanreceptoren
1.3.2 componenten
bestaat uit cytosol met daarin : - organellen
- cytoskelet
- afzetting KH
- lipiden (vetten)
- pigmenten
vloeibare basissubstantie melanine, bescherming DNA tegen UV
1.4 Celmembraan
synoniem VR celmembraan : plasmamembraan / plasmalemma
1.4.1 functies
selectieve barriére facilitatie v specifiek transport
MAW regelt permeabiliteit en transport tssn cytoplasma - extracellulair milieu
specifieke herkenning
1.4.2 componenten
fosfolipiden / vetten hydrofiel – polaire kop
hydrofobe – apolaire staart
lipiden kunnen vrij bewegen i/h celmembraan
cholesterol verstoring vd dichte pakking vd fosfolipiden
verhoogt vloeibaarheid v membraan
proteïnen / eiwitten 50% vh gewicht v celmembraan
kunnen specifieke functies uitoefenen als receptoren,
transport, enzymen en adhesiemoleculen
integrale membraaneiwitten zijn ingebed in slechts 1 laag vd dubbele fosfolipidenlaag
perifere membraaneiwitten zijn niet ingebed maar hechten zich op de polaire kop v
lipide (glycolipide) of eiwit (glycoproteïn)
transmembranaire eiwitten overspannen over volledige dubbele fosfolipidenlaag
Shari Wiel | 2
,1.4.3 transport
actief transport via integrale membraan proteïnes met verbruik van ATP (K+, Ca2+,Na+)
diffusie moleculen bewegen zelfstandig doorheen het membraan
hoge concentratie NR lage concentratie in richting v concentratiegradient
tot er een gelijke concentratie is
gefaciliteerde diffusie eiwitkanalen werken als poortjes
symporter brengt stof A en B v hoge concentratie NR lage concentratie
antiporter brengt stof A NR lage concentratie en transporteert stof B NR hoge concentratie
kanaaleiwitten vormen vr hydrofiele moleculen een doorgang tssn
hydrofobe staart vd cel om zo moleculen te kunnen transporteren
aquaporin één vd kanaaleiwitten WRDR water w getransporteert
endocytose opnameproces WR vesikels of grote vacuolen zich afsnoeren v celmembraan
fagocytose ! opname v vaste deeltjes (bv bacteriën of celresten
wnr vast deeltje tegen celwand komt te liggen, w dat aangehecht a/d glycolax (“cell coat”)
het vast deeltje w dan omstulpt DR plasmamembraan en w in vacuole opgenomen
deze komen dan terecht in endosomen en vandaar gaan ze naar lysosomen waarmee ze fuseren
inhoudt v vacuole w verteerd
pinocytose ! opname v vloeistof
vloeistof dringt binnen in celmembraan om put te vormen die druppel extracellulaire vloeistof bevat
de ‘put’ knijpt af id cel WNR celmembraan samensmelt en zo blaasje vormt met vloeistof (vesikel)
receptor gemediëerde endocytose stelt cel in staat omuit extracellulaire milieu specifieke stoffen op te nemen die dr in lage concentratie
voorkomen (bv: hormonen, cytokinen, eiwitten en lipoprotëinen)
liganden gaan zich binden aan specifieke receptoreiwitten a/h celopp, deze passeren dan het celmembraan
en activeren zo de receptoren binnen de cel
exocytose membraan v secretiegranulum fuseert met celmembraan,
de inhoud daarvan komt dan vrij in extracellulaire vloeistof
actief transport diffusie symporter antiporter kanaaleiwit aquaporin
endocytose
fagocytose pinocytose receptor gemedieerde
exocytose
Shari Wiel | 3
, 1.4.4 ontvangst signalen
gap junctions opening v cel nr andere cel – laten snelle uitwisseling toe v kleine
signaalmoleculen (bv Ca²+ en wateroplosbare vitamines)
endocrine signaalmolecules w hormonen genoemd – transport gebeurt via bloedbaan
paracrine signaalmolecules signalisatie w beperkt tot directe omgeving –
w veroorzaakt dr snelle opname, afbraak of immobilisatie
synaptische overdracht neurotransmitters w gesecreteerd in synaptische spleet, deze staan in
vr overdracht v elektrische impulsen tssn zenuwcellen
hydrofobe signaalmolecules receptor molecules in de cel – nr kern
hydrofiele signaalmolecules signaalmolecules
Shari Wiel | 4
SEMESTER 1
1. DE CEL
1.1 ...-karyoten
1.1.1 prokaryoten (bacteria)
- eencellig
- klein (1-5 micrometer)
- celwand (geen membraan)
- geen ‘nucleaire enveloppe’ vr scheiding v DNA
- geen membranaire structuren
- geen histonen gebonden op DNA
- minder ribosomen
- geen nuceoli / cytoskelet
= specifieke eiwitten die samen met DNA i/d celkern chromatine vormt
- organellen nauwelijks of niet ontwikkeld
1.1.2 eukaryoten
- één- of meercellig
- groter dan prokaryoten
- goed te onderscheiden kern omgeven door ‘nucleaire enveloppe’ (dubbel membraan)
- histonen (kapstokeiwitten) in DNA structuur
- kern bevat genetische info v complex georganiseerde chromosomen (DNA en eiwitten)
- verschillende door membraan omgeven organellen
- organellen met gespecialiseerde functie
- deling door mitose of meiose
- aeroob metabolisme
1.2 Celdifferentiatie
celdifferentiatie is...
sythese v specifieke proteïnen, vormverandering en specialisatie cfr spiercel
200verschillende soorten cellen ontstaan uit een zygote (oöcyt + spermatoïde)
cellulaire functies gespecialiseerde cel
beweging spiercel
synthese en secretie enzymen acinaire pancreas cel
synthese en secretie v slijm muceuse cel
synthese en secretie steroïden bijnier, teelballen, eierstokken
ionentransport nier, speekselklieren
intracellulaire vertering macrofagen
transformeren fysische en chemische
stimuli en zenuw impulsen zintuigcellen
absorptie v metaboliten darm
celecologie is...
eigenschappen en gedrag v cellen v hetzelfde type kunnen verschillen ifv regio en omstandigheden
Shari Wiel | 1
,1.3 Cytoplasma
1.3.1 functies
scheiding v processen = afbraak en opbouw
membranen verdelen in compartimenten met : - ionentransport
- moleculentransport
- concentratie v enzymen
- eiwitten
- ...
verbinding binnenste vd cel (cytoskelet) met extracellulaire macromolecules door integrines
grote membraanreceptoren
1.3.2 componenten
bestaat uit cytosol met daarin : - organellen
- cytoskelet
- afzetting KH
- lipiden (vetten)
- pigmenten
vloeibare basissubstantie melanine, bescherming DNA tegen UV
1.4 Celmembraan
synoniem VR celmembraan : plasmamembraan / plasmalemma
1.4.1 functies
selectieve barriére facilitatie v specifiek transport
MAW regelt permeabiliteit en transport tssn cytoplasma - extracellulair milieu
specifieke herkenning
1.4.2 componenten
fosfolipiden / vetten hydrofiel – polaire kop
hydrofobe – apolaire staart
lipiden kunnen vrij bewegen i/h celmembraan
cholesterol verstoring vd dichte pakking vd fosfolipiden
verhoogt vloeibaarheid v membraan
proteïnen / eiwitten 50% vh gewicht v celmembraan
kunnen specifieke functies uitoefenen als receptoren,
transport, enzymen en adhesiemoleculen
integrale membraaneiwitten zijn ingebed in slechts 1 laag vd dubbele fosfolipidenlaag
perifere membraaneiwitten zijn niet ingebed maar hechten zich op de polaire kop v
lipide (glycolipide) of eiwit (glycoproteïn)
transmembranaire eiwitten overspannen over volledige dubbele fosfolipidenlaag
Shari Wiel | 2
,1.4.3 transport
actief transport via integrale membraan proteïnes met verbruik van ATP (K+, Ca2+,Na+)
diffusie moleculen bewegen zelfstandig doorheen het membraan
hoge concentratie NR lage concentratie in richting v concentratiegradient
tot er een gelijke concentratie is
gefaciliteerde diffusie eiwitkanalen werken als poortjes
symporter brengt stof A en B v hoge concentratie NR lage concentratie
antiporter brengt stof A NR lage concentratie en transporteert stof B NR hoge concentratie
kanaaleiwitten vormen vr hydrofiele moleculen een doorgang tssn
hydrofobe staart vd cel om zo moleculen te kunnen transporteren
aquaporin één vd kanaaleiwitten WRDR water w getransporteert
endocytose opnameproces WR vesikels of grote vacuolen zich afsnoeren v celmembraan
fagocytose ! opname v vaste deeltjes (bv bacteriën of celresten
wnr vast deeltje tegen celwand komt te liggen, w dat aangehecht a/d glycolax (“cell coat”)
het vast deeltje w dan omstulpt DR plasmamembraan en w in vacuole opgenomen
deze komen dan terecht in endosomen en vandaar gaan ze naar lysosomen waarmee ze fuseren
inhoudt v vacuole w verteerd
pinocytose ! opname v vloeistof
vloeistof dringt binnen in celmembraan om put te vormen die druppel extracellulaire vloeistof bevat
de ‘put’ knijpt af id cel WNR celmembraan samensmelt en zo blaasje vormt met vloeistof (vesikel)
receptor gemediëerde endocytose stelt cel in staat omuit extracellulaire milieu specifieke stoffen op te nemen die dr in lage concentratie
voorkomen (bv: hormonen, cytokinen, eiwitten en lipoprotëinen)
liganden gaan zich binden aan specifieke receptoreiwitten a/h celopp, deze passeren dan het celmembraan
en activeren zo de receptoren binnen de cel
exocytose membraan v secretiegranulum fuseert met celmembraan,
de inhoud daarvan komt dan vrij in extracellulaire vloeistof
actief transport diffusie symporter antiporter kanaaleiwit aquaporin
endocytose
fagocytose pinocytose receptor gemedieerde
exocytose
Shari Wiel | 3
, 1.4.4 ontvangst signalen
gap junctions opening v cel nr andere cel – laten snelle uitwisseling toe v kleine
signaalmoleculen (bv Ca²+ en wateroplosbare vitamines)
endocrine signaalmolecules w hormonen genoemd – transport gebeurt via bloedbaan
paracrine signaalmolecules signalisatie w beperkt tot directe omgeving –
w veroorzaakt dr snelle opname, afbraak of immobilisatie
synaptische overdracht neurotransmitters w gesecreteerd in synaptische spleet, deze staan in
vr overdracht v elektrische impulsen tssn zenuwcellen
hydrofobe signaalmolecules receptor molecules in de cel – nr kern
hydrofiele signaalmolecules signaalmolecules
Shari Wiel | 4
