Voortplantingsstelsel en uiergezondheid
Gezondheid van het vrouwelijk dier
- Gezondheid vr dier belangrijk voor kans op bevruchting
- Toenemende melkproductie -> daling in vruchtbaarheid
- Hoogproductieve dieren -> moeilijker, korter tocht -> later geïnsemineerd, meer keer
Invloeden
- Niet zelf in de hand
o Seizoen
o Natuurlijke omgeving
o Dier zelf
- Zelf in de hand
o Voeding
Metabole aandoeningen
Stofwisselingsziektes -> gevolg van negatieve energie-balans
- Rund: melkpiek/ enkele weken na partus
- Schaap: einde dracht -> drachtigheidsintoxicatie
Drachtigheidsintoxicatie bij de ooi
- Drachtigheidsintoxicatie/ slepende melkziekte/ ketose
- Schaap
- Slepende melkziekte: meest voorkomend bij ooi in laatste weken dracht
- Symptomen
o Sloom, trillen met hoofd, stoppen met eten, tandenlnarsen, …
o Later stadium: blijven liggen, fietsbewegingen
- Verdwijnt na lammering
- Oorzaak
o Foetus vraagt meer glucose dan aangemaakt kan worden uit de voeding.
o Hypoglycemisch
o Negatieve energiebalans
- Rund
o Door vrijstelling van NEFA’s lichaamsvetten afbreken
o Lever kan niet volgen met het omzetten -> krebcyclus niet volledig doorlopen -> ketonen komen vrij ->
vetten stapelen op in lever -> leververvetting
o Ketonen zijn toxisch -> zenuwsymptomen -> minder eetlust-> nog minder energie opnemen -> nog
ergere negatieve energiebalans -> visieuze cirkel
- Meest gevoelig
o Oudere dieren
o Meerlingen
o Te vette of te magere dieren
- 4 groepen
o 1: primaire drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Korte periode van vasten of lagere voedselopname
o 2: fat ewe drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Ooien die te dik zijn in vroege dracht -> eetlust daalt in late dracht
Vetopstapeling in buik + grote baarmoeder = pens kan weinig uitzetten -> kan
onvoldoende voedsel opnemen -> negatieve energiebalans
o 3: extreem lage conditiescore
Oorzaak
Lange periode van vasten of ondervoeding
Dieren hebben geen reserves
o 4: secundaire drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Probleem dat comfort en of gezondheid van dier aantast waardoor eetlust daalt
Bv worminfecties, rotkreupel, longontsteking, schurft, …
Voeding van het schaap
Voederschema
- 3 weken voor tot 3 weken na dekking: flushing
, o 200-500 g krachtvoer -> eisprong stimuleren
o Meer kans op meerlingen
- 3 weken na dekking tot 4e maand dracht: ruwvoer
o Enkel kwaliteit ruwvoer
o Geen krachtvoer -> ooien zullen vervetten
- 4e en 5e maand dracht: opdrijven krachtvoergift
o 200 g / dag en dan opdrijven tot 500g/dag -> langzaam
opbouwen
- Dieren met verhoogd risico
o Apart zetten en apart eten geven
o Preventief propyleenglycol
Scheren schaap
- Preventie longontstekingen, myasis, schurft
- Scheren half de dracht -> drachtigheidstoxicose vookomen
o Veel energie gaat in warmte verloren
o Op einde dracht warmteproductie het grootst -> lammeren groeien
o Niet geschoren -> minder voer opnemen door warmte
- Enkel bij ooien met grote worpen
- Minstens 5 weken voor lammeren
Melkziekte of hypocalcemie bij de ooi
- Tekort aan calcium in het bloed
- Laatste weken voor en eerste weken na lammeren
- Lammetjes hebben calcium nodig om botten aan te maken en dan melk
- Melkziekte maakt dieren trager, stijve slingerende gang, spierrillingen
- Spijsvertering vertraagt, stoppen met eten
- Geboorteproces verloopt trager of komt stil te liggen
- Later stadium: dieren liggen op de grond, maken
fietsbeweging
- Kan leiden tot de dood
- Komt het later in dracht voor
o Stress: voerverandering , transport, vasten, …
- Te sterke daling calcium -> spierproblemen
o Oorzaak
Teveel fosfor te weinig calcium en vit D in voer
- Melkziekte en slepende melkziekte komen vaak samen voor -> verminderde voedselopname vaak gepaard
met verminderde calciumconcentratie in bloed door daling in opname
- Preventie:
o Aan einde van de dracht geen voer met foute calcium-fosforverhouding geven bv aardappelen, graan
o Ruwvoer aanvullen met krachtvoer
- Behandeling:
o Bloedonderzoek voor diagnose
o Toedienen calciumborogluconaat via infuus
o Calcium-magnesiumoplossing evt met vit D
Gezondheid van de voortplantingsorganen
Aangeboren afwijkingen aan het geslachtsstelsel bij het rund
- Witte vaarzenziekte/ White Heifer Disease
o BWB
o Hoge erfelijkheidsgraad
o Besmette dieren -> opruimen
o Voornamelijk dieren met witte vacht
- Kween
o Tweeling van verschillend geslacht
o In 90% van de gevallen gemeenschappelijke bloedcirculatie -> vaarskalf wordt blootgesteld aan
testosteron van stierkalf -> ontwikkelingsstoornissen
Geen/ kleine eierstokken, geen/kleine eiersokken, geen/kleine eileiders, geen/misvormde
baarmoeder, geen/misvormde cervix, korte vagina, kleine vulva, grote clitoris.
o Vagina korter dan 12 cm
o Bloedonderzoek -> Y-chromosomen van stierkalf
FOC: Folliculaire Ovariële Cysten
Gezondheid van het vrouwelijk dier
- Gezondheid vr dier belangrijk voor kans op bevruchting
- Toenemende melkproductie -> daling in vruchtbaarheid
- Hoogproductieve dieren -> moeilijker, korter tocht -> later geïnsemineerd, meer keer
Invloeden
- Niet zelf in de hand
o Seizoen
o Natuurlijke omgeving
o Dier zelf
- Zelf in de hand
o Voeding
Metabole aandoeningen
Stofwisselingsziektes -> gevolg van negatieve energie-balans
- Rund: melkpiek/ enkele weken na partus
- Schaap: einde dracht -> drachtigheidsintoxicatie
Drachtigheidsintoxicatie bij de ooi
- Drachtigheidsintoxicatie/ slepende melkziekte/ ketose
- Schaap
- Slepende melkziekte: meest voorkomend bij ooi in laatste weken dracht
- Symptomen
o Sloom, trillen met hoofd, stoppen met eten, tandenlnarsen, …
o Later stadium: blijven liggen, fietsbewegingen
- Verdwijnt na lammering
- Oorzaak
o Foetus vraagt meer glucose dan aangemaakt kan worden uit de voeding.
o Hypoglycemisch
o Negatieve energiebalans
- Rund
o Door vrijstelling van NEFA’s lichaamsvetten afbreken
o Lever kan niet volgen met het omzetten -> krebcyclus niet volledig doorlopen -> ketonen komen vrij ->
vetten stapelen op in lever -> leververvetting
o Ketonen zijn toxisch -> zenuwsymptomen -> minder eetlust-> nog minder energie opnemen -> nog
ergere negatieve energiebalans -> visieuze cirkel
- Meest gevoelig
o Oudere dieren
o Meerlingen
o Te vette of te magere dieren
- 4 groepen
o 1: primaire drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Korte periode van vasten of lagere voedselopname
o 2: fat ewe drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Ooien die te dik zijn in vroege dracht -> eetlust daalt in late dracht
Vetopstapeling in buik + grote baarmoeder = pens kan weinig uitzetten -> kan
onvoldoende voedsel opnemen -> negatieve energiebalans
o 3: extreem lage conditiescore
Oorzaak
Lange periode van vasten of ondervoeding
Dieren hebben geen reserves
o 4: secundaire drachtigheidstoxicose
Oorzaak
Probleem dat comfort en of gezondheid van dier aantast waardoor eetlust daalt
Bv worminfecties, rotkreupel, longontsteking, schurft, …
Voeding van het schaap
Voederschema
- 3 weken voor tot 3 weken na dekking: flushing
, o 200-500 g krachtvoer -> eisprong stimuleren
o Meer kans op meerlingen
- 3 weken na dekking tot 4e maand dracht: ruwvoer
o Enkel kwaliteit ruwvoer
o Geen krachtvoer -> ooien zullen vervetten
- 4e en 5e maand dracht: opdrijven krachtvoergift
o 200 g / dag en dan opdrijven tot 500g/dag -> langzaam
opbouwen
- Dieren met verhoogd risico
o Apart zetten en apart eten geven
o Preventief propyleenglycol
Scheren schaap
- Preventie longontstekingen, myasis, schurft
- Scheren half de dracht -> drachtigheidstoxicose vookomen
o Veel energie gaat in warmte verloren
o Op einde dracht warmteproductie het grootst -> lammeren groeien
o Niet geschoren -> minder voer opnemen door warmte
- Enkel bij ooien met grote worpen
- Minstens 5 weken voor lammeren
Melkziekte of hypocalcemie bij de ooi
- Tekort aan calcium in het bloed
- Laatste weken voor en eerste weken na lammeren
- Lammetjes hebben calcium nodig om botten aan te maken en dan melk
- Melkziekte maakt dieren trager, stijve slingerende gang, spierrillingen
- Spijsvertering vertraagt, stoppen met eten
- Geboorteproces verloopt trager of komt stil te liggen
- Later stadium: dieren liggen op de grond, maken
fietsbeweging
- Kan leiden tot de dood
- Komt het later in dracht voor
o Stress: voerverandering , transport, vasten, …
- Te sterke daling calcium -> spierproblemen
o Oorzaak
Teveel fosfor te weinig calcium en vit D in voer
- Melkziekte en slepende melkziekte komen vaak samen voor -> verminderde voedselopname vaak gepaard
met verminderde calciumconcentratie in bloed door daling in opname
- Preventie:
o Aan einde van de dracht geen voer met foute calcium-fosforverhouding geven bv aardappelen, graan
o Ruwvoer aanvullen met krachtvoer
- Behandeling:
o Bloedonderzoek voor diagnose
o Toedienen calciumborogluconaat via infuus
o Calcium-magnesiumoplossing evt met vit D
Gezondheid van de voortplantingsorganen
Aangeboren afwijkingen aan het geslachtsstelsel bij het rund
- Witte vaarzenziekte/ White Heifer Disease
o BWB
o Hoge erfelijkheidsgraad
o Besmette dieren -> opruimen
o Voornamelijk dieren met witte vacht
- Kween
o Tweeling van verschillend geslacht
o In 90% van de gevallen gemeenschappelijke bloedcirculatie -> vaarskalf wordt blootgesteld aan
testosteron van stierkalf -> ontwikkelingsstoornissen
Geen/ kleine eierstokken, geen/kleine eiersokken, geen/kleine eileiders, geen/misvormde
baarmoeder, geen/misvormde cervix, korte vagina, kleine vulva, grote clitoris.
o Vagina korter dan 12 cm
o Bloedonderzoek -> Y-chromosomen van stierkalf
FOC: Folliculaire Ovariële Cysten
