Samenvatting Inleiding tot het recht

INLEIDING TOT HET RECHT
ESSENTIE EN INDELING VAN HET RECHT

BEGRIP RECHT

 2 betekenissen:

- Subjectief recht: mijn/jouw recht op iets om iets te doen of niet te doen, ‘dat recht heb je niet’
- Objectief recht: geheel van rechtsregels, ‘het recht verbiedt het je’

 Objectief recht (abstract & algemeen) verleent subjectief recht (concreet & toegepast)


VEREISTE VAN GEZAG

1) Recht: opgelegd door bevoegde politieke autoriteit
a. Regelgevende organen (parlement, overheid, …) -> normenhiërarchie
2) Recht: kan worden afgedwongen
a. Door rechterlijke macht
b. Arbitrage: vorm van private rechtspraak op basis van een overeenkomst tussen partijen
i. Vb. 2 bedrijven in ruzie -> stellen zelf overeenkomst op ipv naar rechtbank te gaan
c. GAS-boetes: gemeentelijke administratieve sancties (verschillen in elke gemeente)


GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Gedragsregels - Gebodsbepalingen (moeten)  samenwonen bij huwelijk
- Verbodsbepalingen (niet mogen)  verkrachting binnen huwelijk
- Verlofbepalingen (mag, moet niet)  gedeelde rekening < partners
Afdwingingsregels Instellingen & procedures voor Vb. welke rechtbanken zijn er,
toepassing en afdwinging bevoegdheden, regels rond politie
Wijzigingsregels Instellingen & procedures voor wijziging Recht wijzigt regelmatig: vb.
van het recht homoseksualiteit was vroeger strafbaar


BELANG VAN RECHT

Orde brengen in samenleving

 Tijdsgebonden ideologie: vb. bij linkse regering gaan andere wetten belangrijker zijn
 Realisatie van een beleid: lobby’s zetten druk (vb. wapenwetgeving)
 Doen naleven van morele regels: je mag geen afval gooien op straat -> omgezet in rechtsregel


RECHTSGESCHIEDENIS

Romeins recht: aansprakelijkheid uit Lex Aquila & adagia (korte spreuken met bepaald principe)
Code Napoleon: burgerlijk wetboek


KENMERKEN VAN HET RECHT

1

, - ‘Nemo censetur ignorare legem’ -> niemand wordt geacht de wet niet te kennen
o Iedereen moet wet kennen
o Rechtsregels worden gepubliceerd in Belgisch Staatsblad: iedereen moet deze kennen
- dezelfde regels voor iedereen
- rechtsbedeling: beoordeling in concreto (uitspraak geldt enkel voor jou persoonlijke zaak)
- specifieke normen & begrippen: rechtsjargon

NORMENSTELSELS

Recht is niet het enige normenstelsel
 Sociale regels (gedragsregels, beleefdheid), morele regels, godsdienstige regels

Recht Ethiek Godsdienst
Doel Ordening samenleving Geestelijke vervolmaking Eeuwige zaligheid
Oorsprong Maatschappij Mens Opperwezen
Gericht Op uiterlijke Op innerlijke Innerlijk & uiterlijk
Sanctie Boete, straf, vergoeding, .. Slecht geweten Bestraffing door opperwezen


 ordening van samenleving: kan alleen bij rechtszekerheid

o als burger weten wat rechten & plichten zijn
o bestaan van rechtbanken om discussies uit te klaren & recht af te dwingen
o ook overheid moet zich aan het recht houden

INDELING VAN HET RECHT

Verschillende criteria: territorium, inhoud & afdwingbaarheid

1) nationaal recht: binnen grondgebied van een land
a. publiek, privaat, gemengd
2) internationaal recht: rechtsverhoudingen tussen staten -> vervat in verdragen (vb NATO, VN)
a. internationale rechtsregels: vaak geen rechtsreekse werking (niet inroepbaar door burgers)
3) supranationaal recht: staten geven deel van macht af aan eigen opgerichte instellingen (vb EU)
a. europees niveau: verdragen met rechtsreekse werking & richtlijnen (niet afdwingbaar)


PUBLIEK RECHT

 verhouding overheid – burger (overheid treedt op met openbaar gezag, verhouding is dus ongelijk)
 regels van openbare orde
 soorten publiek recht:

- grondwettelijk recht: staatsrecht
- bestuursrecht: uitvoerende macht
- strafrecht: strafbare gedragingen, strafprocesrecht (procedure in strafrechterlijke zaken)
- fiscaal recht: belastingen betalen




2

,PRIVAAT RECHT

 verhouding burgers onderling (verhouding is gelijk)
 regelen van private belangen van individuen
 soorten privaat recht:

- burgerlijk recht: verbintenissen, aansprakelijkheid, huwelijk, familie
- venootschapsrecht
- gerechtelijk privaatrecht
- internationaal privaatrecht


GEMENGDE RECHTSTAKKEN

- economisch recht: verhodudingen tussen ondernemingen (oa consumentenrecht)
- financieel recht: vb. bescherming van privéspaarders
- sociaal recht: arbeidsrecht & socialezekerheidsrecht
- intellectuele rechten: vb. auteursrecht


DWINGEND VS AANVULLEND RECHT

Dwingend: geen mogelijkheid tot afwijken via overeenkomst
Aanvullend: mogelijkheid tot afwijken in overeenkomst (meer vangnet voor als partijen geen regeling hebben)

 belang van onderscheid: vaak te achterhalen via interpretatie -> belang voor nietigheid van overeenkomst

 openbare orde: categorie van dwingend recht, essentiële belangen van de staat voor maatschappij


RECHTSSUBJECT VS RECHTSOBJECT
Rechtssubject - elk wezen met rechten en plichten
- natuurlijke personen (alle mensen)/rechtspersonen (personen op papier)
Rechtsobject - zaak waarover rechtssubjecten subjectieve rechten uitoefenen
- zelf geen drager van subjectieve rechten (voorwerpen, dieren)

RECHTSMISBRUIK

= recht uitgeoefend op wijze die te buiten gaat van normale uitoefening

 gaat over alle subjectieve rechten
 criteria:
- doel: schade
- zonder nut of redelijk belang
- berokkent nadeel aan derden
- onevenredigheidscriterium: weinig voordeel voor jezelf & groot nadeel voor anderen

 sanctie: herstel in oorspronkelijke toestand of schadevergoeding

BRONNEN VAN HET RECHT & RECHTERLIJKE ORGANISATIE

RECHTSBRONNEN



3

, INTERNATIONAAL & SUPRANATIONAAL

VN, inernationale arbeidsorganisatie, Raad van Europa -> verdragen
 vaak mensenrechten (privacy, sociale zekerheid, …)
 enkel afdwingbaar door rechtstreekse werking of wanneer omgezet in nationaal recht

EU -> verdragen, verorderdeningen & richtlijnen
 verordeningen: rechtstreekse werking, richtlijnen niet <-> moeten omgezet worden in nationaal recht

Internationale & supranationale regels met rechtstreekse werking: voorrang op grondwet


NATIONAAL
Grondwet - fundamentele rechten & vrijheden
- wijziging: enkel via strenge procedure
Wetten - gestemd in Federaal Parlement -> regering dient wetsontwerp in
- heeft dan meerderheid nodig in Kamer -> bekrachtiging door koning
- <-> bijzondere wetten: hebben tweederdemeerderheid nodig
Decreten & ordonanties - Meerderheid nodig -> vervolgens gepubliceerd in Belgisch Staatsblad
Koninklijk besluit - Basisprincipes worden opgenomen in de wet
- Vb. recht op thuisblijven omwille van familiale redenen -> deze redenen
opgenomen in KB
Ministerieel besluit - Verdere detaillering van regels uit KB
- Vb. welke procedure volgen om thuis te blijven uit familiale redenen?
Gewest-gemeenschaps - Uitvoering van decreten en ordonnanties
besluit
Provinciaal reglement - Publicatie bestuursmmoriaal
Gemeentelijk reglement - Publicatie gemeentelijke website

= Hiërarchie: zorgt voor rechtszekerheid

 Kan ter discussie gesteld worden
o Discussie over subjectieve rechten: vb. arbeider oneens met wet in bepaalde situatie -> kan
wegvallen in deze specifieke situatie, maar wet wordt niet nietig gemaakt
o Discussie over objectieve rechten: vb. vakbond zegt wet is in strijd met grondwet -> als
grondwettelijk hof akkoord gaat wordt deze wet nietig verklaard

Andere nationale rechtsbronnen

 Algemene rechtsbeginselen (ongeschreven: niet letterlijk in wet maar verwerkt in wetten)

- Behoorlijke rechtsbedeling: verschaffen van bepaald recht door de overheid
- Niet-retroactiviteitsbeginsel: : nieuwe regelgeving geldt enkel voor toekomst, niet voor verleden
- Rechtszekerheidsbeginsel: zekerheid van wat recht is
- Evenredigheidsbeginsel: gevolgen van besluit -> zijn deze zwaarder dan het belang van besluit?

 contract

- Gewoonte: gebruik dat al bepaalde tijd bestaat (op veemarkt ‘handjeklap’ als contract)
- Pseudowetgeving: rondzendbrieven waarin uitgelegd wordt hoe bv. fiscale regels werken
- Paralegale normen: vb. deontologische code binnen artsengemeenschap (geen echte wet)
- Billijkheid: je mag rechten gebruiken maar niet misbruiken


BEHOORLIJKE RECHTSBEDELING

4