Complexe opvoedingssituaties SV
Inhoud
Thema 1: Theorieën en modellen ........................................................................................................... 2
1.1 Algemene analytische modellen en opvoedingsvaardigheden ............................................... 2
1.2 Handelingsgericht werken en opvoedingsondersteuning....................................................... 9
1.3 Systeemtheoretisch kader..................................................................................................... 21
1.4 Het leertheoretisch kader ..................................................................................................... 30
1.5 Ontwikkelingsdynamische theorie Došen~ ........................................................................... 39
1.6 Orthapedagogisch kader ....................................................................................................... 48
1.7 Diverse werkvormen ............................................................................................................. 53
1.8 Psycho-educatie .................................................................................................................... 66
2 Thema 2: Micro: Kindfactoren en complexiteit............................................................................. 72
2.1 Autismespectrumstoornis ..................................................................................................... 72
2.2 ADHD en Hoogbegaafdheid................................................................................................... 84
2.3 Visuele en auditieve beperking ............................................................................................. 99
2.4 Fysieke beperking en zieke kinderen .................................................................................. 105
2.5 Verstandelijke en meervoudige beperking ......................................................................... 110
2.6 Neurodiversiteit................................................................................................................... 115
Thema 2: Micro: Ouderschap en complexiteit .................................................................................... 121
2.7 De impact van kwetsbaarheden op gezinnen ..................................................................... 121
2.8 Verwaarlozing en mishandeling .......................................................................................... 138
1
,Thema 1: Theorieën en modellen
1.1 Algemene analytische modellen en opvoedingsvaardigheden
Lesdoelen:
• Je kan uitleggen op welke manier pedagogische modellen kunnen helpen bij methodisch
werken.
• Je kan mogelijkheden en beperkingen bij het werken met pedagogische modellen
beschrijven.
• Je kan analytische modellen gebruiken in gegeven casus.
• Je kan je onbevooroordeeld uitspreken over elk kind en elke jongere in hun
alledaagse/complexe context.
• Je kan opvoedingsvaardigheden omschrijven.
• Je kan het ICF-kader toelichten en toepassingen ervan situeren.
Methodisch werken als jeugdprofessional:
1.1.1 Pedagogische modellen als hulpmiddel bij methodisch werken
• Soorten pedagogische modellen
1) Pedagogische analytische modellen
▪ Brengen factoren die opvoeding beïnvloeden in kaart
▪ Helpen informatie ordenen
▪ Helpen pedagogische situatie begrijpen
2) Pedagogische handelingsmodellen
▪ Brengen pedagogische vaardigheden in kaart
▪ Geven richting aan handelen in pedagogische situatie
1.1.1.1 Analytische modellen (OVERZICHT & INZICHT)
1) Belsky 1984
2) Bakker 1993
3) Hellinckx 2003
4) ICF-kader 2001
o We voegen een analytisch model toe en staan er uitgebreider bij stil: het ICF-kader
o International Classification of Functioning, Disability and Health (WHO)
2
, ▪ Omschrijven, classificeren, ontleden
▪ Functioneren van alle mensen
▪ Standaardtaal en schema
▪ Communicatie
▪ Genuanceerd situatie in kaart brengen voor een persoon
1.1.1.1.1 ICF-kader de 3 invalshoeken
• 1ste invalshoek:
o Functies v/h lichaam (Functies zijn er op basis van enkele fysiologische en mentale
eigenschappen):
▪ Oor
▪ Hersenen
▪ Spieren
o Anatomische eigenschappen vb. oor, hersenen en spieren:
▪ Dit betekent dat we een aantal onderdelen naar ons lichaam hebben waarvan de
vraag is: Zijn die aanwezig?, zijn die in de juiste positie?, hebben die de juiste vorm?
▪ Bv. Bij spier dan kan je nagaan, hoe dik is die spier?, hoe is die aangehecht?, waar is
die?
o ‘De mens als organisme’
▪ Onderdelen van het lichaam
- De eerste invalshoek beschouwd de mens als een organisme, dan blijkt dat
ons lichaam een aantal onderdelen heeft waarvan we de functies en de
anatomie van kunnen beschrijven? Die lichaamsonderdelen kan gaan over
organen, stelsels, lichaamsdelen,...
▪ Stoornissen
- Probleem= Wanneer daar een probleem optreedt spreken we over
stoornissen, zijn dat medische problemen, verlies,...
▪ Bio-medische interventies
- Oplossing= Wanneer we zoiets ervaren gaan we snel denken in termen van
biomedische interventies bv. Naar de dokter gaan, specialist, medische
interventie, paramedische interventie. Zoals gescheurde spier, pijn aan
buik,...
o Concrete voorbeelden
▪ Cochleair implantaat
- In schedel opening gemaakt om daar apparaat te zetten, buitenkant van
schedel ook apparaat en die twee verbinden met elkaar en hierdoor
bepaalde gehoorproblemen verholpen of deel beter gehoor
▪ Cerebral visual impairment
- CVI, men gaat kijken bij mensen waar het probleem zit langs de binnenkant,
met aantal medische onderzoeken gaan kijken waar situeert het probleem,
zo is de uitkomst dat het probleem niet altijd in het oog zelf zit maar in de
hersenen
3
, • 2de invalshoek
o De mens het functioneren ervan door activiteiten
▪ Dagdagelijkse activiteiten, handelen
▪ Beperkingen
- Niet stoornissen maar beperkingen
▪ Trainings- en ontwikkelingsprogramma’s
- Oplossing = Niet biomedische interventies maar trainings-en
ontwikkelingsprogramma’s (voorkomen, preventie OF gevolgen wegwerken
of beperken)
o De activiteiten
▪ Leren en kennis gebruiken
- bv. Transvers = iets geleerd in taalles en dat nodig hebben in wiskunde les
voor bv. vraagstukken lezen
▪ Taken en eisen
- bv. Tandenpoetsen lukt niet dus onderverdelen in elementen
▪ Communicatie
- bv. Ondersteunen door gebaren te gebruiken voor ondersteunen
boodschap bij niet goed kunnen praten
▪ Mobiliteit
- Bv. Specialisten die gespecialiseerd zijn in aanleren van stappen met
blindenstok of met treingebruik normaliseren bij blinden
▪ Zelfzorg
▪ Huiselijk leven
- bv. Iemand met dwerggroei wordt alles lager geïnstalleerd bij hen thuis
▪ Socio-emotioneel welbevinden
▪ Gedrag
▪ Sociale relaties
o Een concreet voorbeeld
▪ Trainen van sociaal communicatieve vaardigheden bij kinderen met een
autismespectrumstoornis. Handleiding voor ouders
• 3de invalshoek
o Participatie
▪ Wisselwerking tussen persoon en omgeving
- De derde invalshoek gaat om niet enkel het handelen thuis of op werk maar
gaat ook om inbedden in de buurt of omgeving, gaat erom over meedoen
met maatschappelijk l even, niet enkel over meedoen maar ook volwaardig
lid wordt van samenleving
▪ Probleem= participatieproblemen
- bv. De ontoegankelijkheid van een gebouw, van bepaalde stukken van een
stad door verkeer,... Ook bij normen en waarden van de maatschappij bv.
Moeilijkheden bij thuis voelen van mensen. Ook stigmatisering dus negatief
etiket wordt op mensen geplakt. Elementen van ICF-kader van bij
activiteiten keren hierbij ook terug zoals menselijk handelen, communicatie
▪ Oplossing= aanpassing van aantal diensten en maatschappelijke structuren
- bv. Proberen van aanpassen van maatschappij
▪ Concreet voorbeeld
- Vanuit idee beleidsparticipatie door PMH: Beleidsparticipatie word in vraag
gesteld, nog altijd te veel in plaats wordt gesproken van mensen met
handicap indeplaats van dat ze zelf kunnen participeren
4
Inhoud
Thema 1: Theorieën en modellen ........................................................................................................... 2
1.1 Algemene analytische modellen en opvoedingsvaardigheden ............................................... 2
1.2 Handelingsgericht werken en opvoedingsondersteuning....................................................... 9
1.3 Systeemtheoretisch kader..................................................................................................... 21
1.4 Het leertheoretisch kader ..................................................................................................... 30
1.5 Ontwikkelingsdynamische theorie Došen~ ........................................................................... 39
1.6 Orthapedagogisch kader ....................................................................................................... 48
1.7 Diverse werkvormen ............................................................................................................. 53
1.8 Psycho-educatie .................................................................................................................... 66
2 Thema 2: Micro: Kindfactoren en complexiteit............................................................................. 72
2.1 Autismespectrumstoornis ..................................................................................................... 72
2.2 ADHD en Hoogbegaafdheid................................................................................................... 84
2.3 Visuele en auditieve beperking ............................................................................................. 99
2.4 Fysieke beperking en zieke kinderen .................................................................................. 105
2.5 Verstandelijke en meervoudige beperking ......................................................................... 110
2.6 Neurodiversiteit................................................................................................................... 115
Thema 2: Micro: Ouderschap en complexiteit .................................................................................... 121
2.7 De impact van kwetsbaarheden op gezinnen ..................................................................... 121
2.8 Verwaarlozing en mishandeling .......................................................................................... 138
1
,Thema 1: Theorieën en modellen
1.1 Algemene analytische modellen en opvoedingsvaardigheden
Lesdoelen:
• Je kan uitleggen op welke manier pedagogische modellen kunnen helpen bij methodisch
werken.
• Je kan mogelijkheden en beperkingen bij het werken met pedagogische modellen
beschrijven.
• Je kan analytische modellen gebruiken in gegeven casus.
• Je kan je onbevooroordeeld uitspreken over elk kind en elke jongere in hun
alledaagse/complexe context.
• Je kan opvoedingsvaardigheden omschrijven.
• Je kan het ICF-kader toelichten en toepassingen ervan situeren.
Methodisch werken als jeugdprofessional:
1.1.1 Pedagogische modellen als hulpmiddel bij methodisch werken
• Soorten pedagogische modellen
1) Pedagogische analytische modellen
▪ Brengen factoren die opvoeding beïnvloeden in kaart
▪ Helpen informatie ordenen
▪ Helpen pedagogische situatie begrijpen
2) Pedagogische handelingsmodellen
▪ Brengen pedagogische vaardigheden in kaart
▪ Geven richting aan handelen in pedagogische situatie
1.1.1.1 Analytische modellen (OVERZICHT & INZICHT)
1) Belsky 1984
2) Bakker 1993
3) Hellinckx 2003
4) ICF-kader 2001
o We voegen een analytisch model toe en staan er uitgebreider bij stil: het ICF-kader
o International Classification of Functioning, Disability and Health (WHO)
2
, ▪ Omschrijven, classificeren, ontleden
▪ Functioneren van alle mensen
▪ Standaardtaal en schema
▪ Communicatie
▪ Genuanceerd situatie in kaart brengen voor een persoon
1.1.1.1.1 ICF-kader de 3 invalshoeken
• 1ste invalshoek:
o Functies v/h lichaam (Functies zijn er op basis van enkele fysiologische en mentale
eigenschappen):
▪ Oor
▪ Hersenen
▪ Spieren
o Anatomische eigenschappen vb. oor, hersenen en spieren:
▪ Dit betekent dat we een aantal onderdelen naar ons lichaam hebben waarvan de
vraag is: Zijn die aanwezig?, zijn die in de juiste positie?, hebben die de juiste vorm?
▪ Bv. Bij spier dan kan je nagaan, hoe dik is die spier?, hoe is die aangehecht?, waar is
die?
o ‘De mens als organisme’
▪ Onderdelen van het lichaam
- De eerste invalshoek beschouwd de mens als een organisme, dan blijkt dat
ons lichaam een aantal onderdelen heeft waarvan we de functies en de
anatomie van kunnen beschrijven? Die lichaamsonderdelen kan gaan over
organen, stelsels, lichaamsdelen,...
▪ Stoornissen
- Probleem= Wanneer daar een probleem optreedt spreken we over
stoornissen, zijn dat medische problemen, verlies,...
▪ Bio-medische interventies
- Oplossing= Wanneer we zoiets ervaren gaan we snel denken in termen van
biomedische interventies bv. Naar de dokter gaan, specialist, medische
interventie, paramedische interventie. Zoals gescheurde spier, pijn aan
buik,...
o Concrete voorbeelden
▪ Cochleair implantaat
- In schedel opening gemaakt om daar apparaat te zetten, buitenkant van
schedel ook apparaat en die twee verbinden met elkaar en hierdoor
bepaalde gehoorproblemen verholpen of deel beter gehoor
▪ Cerebral visual impairment
- CVI, men gaat kijken bij mensen waar het probleem zit langs de binnenkant,
met aantal medische onderzoeken gaan kijken waar situeert het probleem,
zo is de uitkomst dat het probleem niet altijd in het oog zelf zit maar in de
hersenen
3
, • 2de invalshoek
o De mens het functioneren ervan door activiteiten
▪ Dagdagelijkse activiteiten, handelen
▪ Beperkingen
- Niet stoornissen maar beperkingen
▪ Trainings- en ontwikkelingsprogramma’s
- Oplossing = Niet biomedische interventies maar trainings-en
ontwikkelingsprogramma’s (voorkomen, preventie OF gevolgen wegwerken
of beperken)
o De activiteiten
▪ Leren en kennis gebruiken
- bv. Transvers = iets geleerd in taalles en dat nodig hebben in wiskunde les
voor bv. vraagstukken lezen
▪ Taken en eisen
- bv. Tandenpoetsen lukt niet dus onderverdelen in elementen
▪ Communicatie
- bv. Ondersteunen door gebaren te gebruiken voor ondersteunen
boodschap bij niet goed kunnen praten
▪ Mobiliteit
- Bv. Specialisten die gespecialiseerd zijn in aanleren van stappen met
blindenstok of met treingebruik normaliseren bij blinden
▪ Zelfzorg
▪ Huiselijk leven
- bv. Iemand met dwerggroei wordt alles lager geïnstalleerd bij hen thuis
▪ Socio-emotioneel welbevinden
▪ Gedrag
▪ Sociale relaties
o Een concreet voorbeeld
▪ Trainen van sociaal communicatieve vaardigheden bij kinderen met een
autismespectrumstoornis. Handleiding voor ouders
• 3de invalshoek
o Participatie
▪ Wisselwerking tussen persoon en omgeving
- De derde invalshoek gaat om niet enkel het handelen thuis of op werk maar
gaat ook om inbedden in de buurt of omgeving, gaat erom over meedoen
met maatschappelijk l even, niet enkel over meedoen maar ook volwaardig
lid wordt van samenleving
▪ Probleem= participatieproblemen
- bv. De ontoegankelijkheid van een gebouw, van bepaalde stukken van een
stad door verkeer,... Ook bij normen en waarden van de maatschappij bv.
Moeilijkheden bij thuis voelen van mensen. Ook stigmatisering dus negatief
etiket wordt op mensen geplakt. Elementen van ICF-kader van bij
activiteiten keren hierbij ook terug zoals menselijk handelen, communicatie
▪ Oplossing= aanpassing van aantal diensten en maatschappelijke structuren
- bv. Proberen van aanpassen van maatschappij
▪ Concreet voorbeeld
- Vanuit idee beleidsparticipatie door PMH: Beleidsparticipatie word in vraag
gesteld, nog altijd te veel in plaats wordt gesproken van mensen met
handicap indeplaats van dat ze zelf kunnen participeren
4
