PSYCHODIAGNOSTIEK 2
Nele Thys
2021-2022
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten van het psychodiagnostisch procesmodel ......................................................... 5
1.1. Uitgangspunt 1..................................................................................................................................... 5
1.2. Uitgangspunt 2..................................................................................................................................... 6
1.3. Uitgangspunt 3..................................................................................................................................... 6
1.4. Uitgangspunt 4..................................................................................................................................... 6
1.5. Uitgangspunt 5..................................................................................................................................... 6
1.6. Uitgangspunt 6..................................................................................................................................... 6
1.7. Uitgangspunt 7..................................................................................................................................... 7
1.8. Uitgangspunt 8..................................................................................................................................... 7
1.9. Uitgangspunt 9..................................................................................................................................... 7
1.10. Wat zijn de voordelen van het psychodiagnostisch procesmodel? ........................................................... 7
Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk..................................................................................... 8
Thema 1: Clusteren en classificeren in het psychodiagnostisch procesmodel .................................................... 8
2.1. Het KOP-model ............................................................................................................................................ 9
2.2.1. Het KOP-model voor kinderen = Het PrOP-model ............................................................................. 13
2.2. Het ICF-model ............................................................................................................................................ 13
2.2.1. Ordenen en clusteren: het ICF-model ............................................................................................... 14
2.2.2. Doel ICF .............................................................................................................................................. 14
2.2.3. Cognitieve Shift ICF: ........................................................................................................................... 14
2.2.5. Uitganspunten van het ICF-model ..................................................................................................... 15
Thema 2: Andere psychodiagnostische modellen ........................................................................................... 19
Model 1: De diagnostische cyclus ............................................................................................................... 19
Model 2. Handelingsgerichte diagnostiek .................................................................................................. 21
Model 3. Het diagnostisch proces .............................................................................................................. 22
Model 4. Empirisch model voor probleemidentificatie ............................................................................. 23
Thema 3: Psychodiagnostiek in de praktijk van Werving en Selectie .............................................................. 25
2.3. Psychodiagnostisch procesmodel bij Werving en Selectie (via opdrachtgever) ........................................ 26
2.3.1. Aanmelding ........................................................................................................................................ 26
2.3.2. Intake/vooronderzoek ....................................................................................................................... 27
2.3.3. Aanvullend onderzoek ....................................................................................................................... 31
2.3.4. Advies en rapportering ...................................................................................................................... 34
2.3.5. Interventies en evalueren .................................................................................................................. 36
2.4. Instrumenten om personeel te selecteren in de 21e eeuw ....................................................................... 36
2.4.1. Hoe kunnen organisaties selectieprocedures aantrekkelijk maken? ................................................ 36
2.4 2. Hoe kunnen organisaties de duistere kant van sollicitanten inschatten? ......................................... 37
2.4.3. Hoe kunnen organisaties de efficiëntie van selectieprocedures verhogen ....................................... 39
4.2.4. Hoe kunnen organisaties een divers personeelsbeleid selecteren?.................................................. 40
2.4.5. Een blik in de toekomst ..................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 3: Kwaliteit van de psychodiagnostiek .......................................................................................... 40
Thema 1: Richtlijnen voor het formuleren en toetsen van hypothesen met toepassing .................................. 41
3.1. Praktijk: casus Brent .................................................................................................................................. 41
1
, 3.2. Theorie: wat is een hypothese ................................................................................................................... 44
Thema 1: Richtlijnen voor het formuleren van een hypothese (Pameijer & Van Beukering) ........................... 45
3.3. Nagaan of een hypothese betrouw getoetst is (examen): ................................................................... 49
3.4. Onderzoekstraject bepalen .................................................................................................................. 49
3.5. Hoe een onderzoekshypothese formuleren? ....................................................................................... 49
3.5.1. Onderzoekshypothesen bij casus Brent ............................................................................................ 50
3.6. Hoe formuleer je toetsingscriteria? ...................................................................................................... 50
3.7. Terugkoppeling casus Brent: Wat is burn-out? ......................................................................................... 52
3.7.2. Definitie burn-out volgens de gezondheidsraad ............................................................................... 52
3.8. Behandeling ............................................................................................................................................... 53
3.8.1. Bij casus Brent: de Utrechtse Burn-outschaal en de multidimensionele perfectionsmeschaal wordt
afgenomen................................................................................................................................................... 54
Thema 2: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostisch instrumentarium ............................................ 58
3.9. Soorten testinstrumenten en testmethodieken ................................................................................... 58
3.8. Criteria voor het kiezen van testinstrumenten en -methodieken ........................................................ 59
3.9. Kiezen voor klinische computerdiagnostiek (digitaal testen) ............................................................... 61
3.10. Kiezen voor telediagnostiek? .............................................................................................................. 62
3.11. Kiezen voor neuropsychologische diagnostiek via beeldbellen (=Facetime) bij volwassenen? ......... 63
Thema 3: Psychometrische kwaliteitsaspecten van psychodiagnostische testinstrumenten ........................... 65
3.12. Info over kwaliteit van instrumenten ...................................................................................................... 65
3.13. Kwaliteitsbeoordeling van de normen: 3 soorten interpretatie .............................................................. 66
3.13.1. Normgerichte interpretatie ............................................................................................................. 66
3.13.2. Domeingerichte of criteriumgerichte interpretatie ........................................................................ 69
3.14. Kwaliteitsbeoordeling van betrouwbaarheid en validiteit ...................................................................... 72
3.14.1. Overzicht methoden betrouwbaarheidsinschatting ........................................................................ 72
3.14.2. Wat beïnvloedt de betrouwbaarheid .............................................................................................. 72
3.14.3. Validiteit en betekenis ..................................................................................................................... 73
3.15. Kwaliteitsbeoordeling moeilijkheidsgraad .............................................................................................. 75
3.16. Kwaliteitsbeoordeling discriminatie-index .............................................................................................. 76
Thema 4: Richtlijnen voor rapportering en verslaggeving .............................................................................. 76
3.16. Waarom een verslag/rapport? ................................................................................................................ 76
3.16.1. Inhoud van een verslag: wat er allemaal in staan? ......................................................................... 77
3.16.2. Soorten verslaggeving: onderscheid tussen 2 soorten verslagen ................................................... 77
3.16.3. Algemene richtlijnen voor functionele verslaggeving ..................................................................... 78
3.16.4. Aandachtspunten schrijfstijl ............................................................................................................ 78
3.16.5. Rechten van de cliënt bij de verslaggeving ...................................................................................... 79
Hoofdstuk 4: Faire en cultuurbewuste psychodiagnostiek ............................................................................. 79
4.1. Faire diagnostiek: wat is het? .................................................................................................................... 79
4.2. Drie basisattitudes van psychodiagnosticus voor faire diagnostiek .......................................................... 79
4.3. Intelligentie en dynamisch testen .............................................................................................................. 80
4.4. Wat is dynamisch testen ........................................................................................................................... 80
4.4.1. Testmodificatie toepassen................................................................................................................. 81
4.2. Inleiding ..................................................................................................................................................... 82
4.3. Valkuilen in de cultuurfaire psychodiagnostiek ......................................................................................... 83
2
, 4.4. Drie mogelijke vormen van vertekeningen ................................................................................................ 84
4.5. Implicaties voor het psychodiagnostische proces ...................................................................................... 84
4.5.1. Het culturele interview ...................................................................................................................... 84
4.6. Psychodiagnostisch instrumentarium kiezen en inzetten .......................................................................... 87
4.7. Discussie en conclusie ................................................................................................................................ 87
4.8. Inleiding ..................................................................................................................................................... 88
4.9. Selectie voor diversiteit: naar een inclusieve aanpak ................................................................................ 89
4.9.1. Psychologische tests, validiteit, fairness en testaanpassingen .......................................................... 90
4.10. De cognitieve interviewmethode bij testontwikkeling ............................................................................ 92
Hoofdstuk 5: Actuele thema’s in de psychodiagnostiek.................................................................................. 93
5.1. Transdiagnostische factoren bij verslavingsgedrag .................................................................................. 93
5.2. Slaapstoornissen als transdiagnostische factor (les nog eens kijken) ....................................................... 96
5.3. Klinisch perfectionisme als transdiagnostische factor ............................................................................... 96
5.3. Wanneer persoonlijkheid in kaart brengen? ............................................................................................. 98
5.4. Soorten persoonlijkheidstests .................................................................................................................... 98
5.5. In welke mate assessment van persoonlijkheid zinvol? ............................................................................. 99
5.5.1. Problemen met persoonlijkheidsassessment .................................................................................... 99
5.6. Thema: specificiteit persoonlijkheidsmetingen ....................................................................................... 100
5.7. Persoonlijkheid als voorspeller van studie- en werkprestaties ................................................................ 100
5.7.1. Het bandwidth-fidelity dilemma...................................................................................................... 101
5.8. Frame-of-reference effect........................................................................................................................ 101
Hoofdstuk 6: Ethische en deontologische aspecten in de psychodiagnostiek ............................................... 103
1. inleiding ................................................................................................................................................... 103
1.1. Ethische en deontologische vraagstukken ............................................................................................... 103
1.1.1. Wettelijke voorwaarden (wetgeving) .............................................................................................. 103
1.2. Deontologische code ............................................................................................................................... 104
1.2.1. Code psychologisch consulent ......................................................................................................... 105
2. Beroepsgeheim ........................................................................................................................................ 107
2.1. Beroepsgeheim versus ambtsgeheim ...................................................................................................... 107
2.2. Gedeeld beroepsgeheim .......................................................................................................................... 109
2.3. Wat met intervisie en supervisie? ............................................................................................................ 109
2.4. Gerechtelijke opdracht ............................................................................................................................ 109
2.5. Beroepsgeheim t.o.v. ouders ................................................................................................................... 110
2.6 Beroepsgeheim en signalen van kindermishandeling .............................................................................. 110
2.6.1. Noodtoestand: een ethisch dilemma .............................................................................................. 111
3. Geïnformeerde toestemming ................................................................................................................... 111
3.1. DRM = decreet rechtspositie minderjarige ......................................................................................... 111
3.2. Geïnformeerde toestemming bij conflictsituaties ................................................................................... 112
4. Rapportage en dossiervoering .................................................................................................................. 113
3
,5. Advisering ................................................................................................................................................ 115
4
, 1. D
2. C
3. A
4. D
5. B → juist antwoord: C
6. C
7. C
8. C
9. C
10. C → juist antwoord: D
Lees de artikels op canvas! SIG, caleidoscoop en hoofdstuk uit boek
DOELSTELLINGEN NA ELKE PPT BEKIJKEN EN PROBEREN TE BEANTWOORDEN!!
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten van het psychodiagnostisch
procesmodel
Uitgangspunten: bronnen die mee het model ontwikkeld hebben
• Sterke punten van andere psychodiagnostische modellen
• Relatie psychodiagnostiek en begeleiding
• Beleids- en maatschappelijke ontwikkelingen
• Praktijkervaringen en psychodiagnostiekdocenten
• Onderzoek naar kwaliteit van psychodiagnostiek in de praktijk
Kwaliteit van psychodiagnostiek in de praktijk
• Weinig systematiek, te veel infoverzameling
• Vaak geen bruikbare adviezen
• Focus te sterk enkel op cliënt
• Te weinig samenwerking
1.1. Uitgangspunt 1
De psychodiagnosticus handelt en denkt als een scientist-practitioner
= Praktijkgericht gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek/wetenschappelijke kennis
Je kiest bijv. wetenschappelijk geteste instrumenten met een hoge betrouwbaarheid
Je biedt interventies aan, die wetenschappelijk onderbouwd zijn
Controleerbare besluitvorming, je moet je kunnen verantwoorden op wat je je
gebaseerd hebt en hoe je tot die conclusie bent gekomen, je laat zien welk model je
hebt gehanteerd
Je houdt rekening met foutenbronnen (bijv. afgaan op je eerste indruk, zie PSD 1)
5
Nele Thys
2021-2022
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten van het psychodiagnostisch procesmodel ......................................................... 5
1.1. Uitgangspunt 1..................................................................................................................................... 5
1.2. Uitgangspunt 2..................................................................................................................................... 6
1.3. Uitgangspunt 3..................................................................................................................................... 6
1.4. Uitgangspunt 4..................................................................................................................................... 6
1.5. Uitgangspunt 5..................................................................................................................................... 6
1.6. Uitgangspunt 6..................................................................................................................................... 6
1.7. Uitgangspunt 7..................................................................................................................................... 7
1.8. Uitgangspunt 8..................................................................................................................................... 7
1.9. Uitgangspunt 9..................................................................................................................................... 7
1.10. Wat zijn de voordelen van het psychodiagnostisch procesmodel? ........................................................... 7
Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk..................................................................................... 8
Thema 1: Clusteren en classificeren in het psychodiagnostisch procesmodel .................................................... 8
2.1. Het KOP-model ............................................................................................................................................ 9
2.2.1. Het KOP-model voor kinderen = Het PrOP-model ............................................................................. 13
2.2. Het ICF-model ............................................................................................................................................ 13
2.2.1. Ordenen en clusteren: het ICF-model ............................................................................................... 14
2.2.2. Doel ICF .............................................................................................................................................. 14
2.2.3. Cognitieve Shift ICF: ........................................................................................................................... 14
2.2.5. Uitganspunten van het ICF-model ..................................................................................................... 15
Thema 2: Andere psychodiagnostische modellen ........................................................................................... 19
Model 1: De diagnostische cyclus ............................................................................................................... 19
Model 2. Handelingsgerichte diagnostiek .................................................................................................. 21
Model 3. Het diagnostisch proces .............................................................................................................. 22
Model 4. Empirisch model voor probleemidentificatie ............................................................................. 23
Thema 3: Psychodiagnostiek in de praktijk van Werving en Selectie .............................................................. 25
2.3. Psychodiagnostisch procesmodel bij Werving en Selectie (via opdrachtgever) ........................................ 26
2.3.1. Aanmelding ........................................................................................................................................ 26
2.3.2. Intake/vooronderzoek ....................................................................................................................... 27
2.3.3. Aanvullend onderzoek ....................................................................................................................... 31
2.3.4. Advies en rapportering ...................................................................................................................... 34
2.3.5. Interventies en evalueren .................................................................................................................. 36
2.4. Instrumenten om personeel te selecteren in de 21e eeuw ....................................................................... 36
2.4.1. Hoe kunnen organisaties selectieprocedures aantrekkelijk maken? ................................................ 36
2.4 2. Hoe kunnen organisaties de duistere kant van sollicitanten inschatten? ......................................... 37
2.4.3. Hoe kunnen organisaties de efficiëntie van selectieprocedures verhogen ....................................... 39
4.2.4. Hoe kunnen organisaties een divers personeelsbeleid selecteren?.................................................. 40
2.4.5. Een blik in de toekomst ..................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 3: Kwaliteit van de psychodiagnostiek .......................................................................................... 40
Thema 1: Richtlijnen voor het formuleren en toetsen van hypothesen met toepassing .................................. 41
3.1. Praktijk: casus Brent .................................................................................................................................. 41
1
, 3.2. Theorie: wat is een hypothese ................................................................................................................... 44
Thema 1: Richtlijnen voor het formuleren van een hypothese (Pameijer & Van Beukering) ........................... 45
3.3. Nagaan of een hypothese betrouw getoetst is (examen): ................................................................... 49
3.4. Onderzoekstraject bepalen .................................................................................................................. 49
3.5. Hoe een onderzoekshypothese formuleren? ....................................................................................... 49
3.5.1. Onderzoekshypothesen bij casus Brent ............................................................................................ 50
3.6. Hoe formuleer je toetsingscriteria? ...................................................................................................... 50
3.7. Terugkoppeling casus Brent: Wat is burn-out? ......................................................................................... 52
3.7.2. Definitie burn-out volgens de gezondheidsraad ............................................................................... 52
3.8. Behandeling ............................................................................................................................................... 53
3.8.1. Bij casus Brent: de Utrechtse Burn-outschaal en de multidimensionele perfectionsmeschaal wordt
afgenomen................................................................................................................................................... 54
Thema 2: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostisch instrumentarium ............................................ 58
3.9. Soorten testinstrumenten en testmethodieken ................................................................................... 58
3.8. Criteria voor het kiezen van testinstrumenten en -methodieken ........................................................ 59
3.9. Kiezen voor klinische computerdiagnostiek (digitaal testen) ............................................................... 61
3.10. Kiezen voor telediagnostiek? .............................................................................................................. 62
3.11. Kiezen voor neuropsychologische diagnostiek via beeldbellen (=Facetime) bij volwassenen? ......... 63
Thema 3: Psychometrische kwaliteitsaspecten van psychodiagnostische testinstrumenten ........................... 65
3.12. Info over kwaliteit van instrumenten ...................................................................................................... 65
3.13. Kwaliteitsbeoordeling van de normen: 3 soorten interpretatie .............................................................. 66
3.13.1. Normgerichte interpretatie ............................................................................................................. 66
3.13.2. Domeingerichte of criteriumgerichte interpretatie ........................................................................ 69
3.14. Kwaliteitsbeoordeling van betrouwbaarheid en validiteit ...................................................................... 72
3.14.1. Overzicht methoden betrouwbaarheidsinschatting ........................................................................ 72
3.14.2. Wat beïnvloedt de betrouwbaarheid .............................................................................................. 72
3.14.3. Validiteit en betekenis ..................................................................................................................... 73
3.15. Kwaliteitsbeoordeling moeilijkheidsgraad .............................................................................................. 75
3.16. Kwaliteitsbeoordeling discriminatie-index .............................................................................................. 76
Thema 4: Richtlijnen voor rapportering en verslaggeving .............................................................................. 76
3.16. Waarom een verslag/rapport? ................................................................................................................ 76
3.16.1. Inhoud van een verslag: wat er allemaal in staan? ......................................................................... 77
3.16.2. Soorten verslaggeving: onderscheid tussen 2 soorten verslagen ................................................... 77
3.16.3. Algemene richtlijnen voor functionele verslaggeving ..................................................................... 78
3.16.4. Aandachtspunten schrijfstijl ............................................................................................................ 78
3.16.5. Rechten van de cliënt bij de verslaggeving ...................................................................................... 79
Hoofdstuk 4: Faire en cultuurbewuste psychodiagnostiek ............................................................................. 79
4.1. Faire diagnostiek: wat is het? .................................................................................................................... 79
4.2. Drie basisattitudes van psychodiagnosticus voor faire diagnostiek .......................................................... 79
4.3. Intelligentie en dynamisch testen .............................................................................................................. 80
4.4. Wat is dynamisch testen ........................................................................................................................... 80
4.4.1. Testmodificatie toepassen................................................................................................................. 81
4.2. Inleiding ..................................................................................................................................................... 82
4.3. Valkuilen in de cultuurfaire psychodiagnostiek ......................................................................................... 83
2
, 4.4. Drie mogelijke vormen van vertekeningen ................................................................................................ 84
4.5. Implicaties voor het psychodiagnostische proces ...................................................................................... 84
4.5.1. Het culturele interview ...................................................................................................................... 84
4.6. Psychodiagnostisch instrumentarium kiezen en inzetten .......................................................................... 87
4.7. Discussie en conclusie ................................................................................................................................ 87
4.8. Inleiding ..................................................................................................................................................... 88
4.9. Selectie voor diversiteit: naar een inclusieve aanpak ................................................................................ 89
4.9.1. Psychologische tests, validiteit, fairness en testaanpassingen .......................................................... 90
4.10. De cognitieve interviewmethode bij testontwikkeling ............................................................................ 92
Hoofdstuk 5: Actuele thema’s in de psychodiagnostiek.................................................................................. 93
5.1. Transdiagnostische factoren bij verslavingsgedrag .................................................................................. 93
5.2. Slaapstoornissen als transdiagnostische factor (les nog eens kijken) ....................................................... 96
5.3. Klinisch perfectionisme als transdiagnostische factor ............................................................................... 96
5.3. Wanneer persoonlijkheid in kaart brengen? ............................................................................................. 98
5.4. Soorten persoonlijkheidstests .................................................................................................................... 98
5.5. In welke mate assessment van persoonlijkheid zinvol? ............................................................................. 99
5.5.1. Problemen met persoonlijkheidsassessment .................................................................................... 99
5.6. Thema: specificiteit persoonlijkheidsmetingen ....................................................................................... 100
5.7. Persoonlijkheid als voorspeller van studie- en werkprestaties ................................................................ 100
5.7.1. Het bandwidth-fidelity dilemma...................................................................................................... 101
5.8. Frame-of-reference effect........................................................................................................................ 101
Hoofdstuk 6: Ethische en deontologische aspecten in de psychodiagnostiek ............................................... 103
1. inleiding ................................................................................................................................................... 103
1.1. Ethische en deontologische vraagstukken ............................................................................................... 103
1.1.1. Wettelijke voorwaarden (wetgeving) .............................................................................................. 103
1.2. Deontologische code ............................................................................................................................... 104
1.2.1. Code psychologisch consulent ......................................................................................................... 105
2. Beroepsgeheim ........................................................................................................................................ 107
2.1. Beroepsgeheim versus ambtsgeheim ...................................................................................................... 107
2.2. Gedeeld beroepsgeheim .......................................................................................................................... 109
2.3. Wat met intervisie en supervisie? ............................................................................................................ 109
2.4. Gerechtelijke opdracht ............................................................................................................................ 109
2.5. Beroepsgeheim t.o.v. ouders ................................................................................................................... 110
2.6 Beroepsgeheim en signalen van kindermishandeling .............................................................................. 110
2.6.1. Noodtoestand: een ethisch dilemma .............................................................................................. 111
3. Geïnformeerde toestemming ................................................................................................................... 111
3.1. DRM = decreet rechtspositie minderjarige ......................................................................................... 111
3.2. Geïnformeerde toestemming bij conflictsituaties ................................................................................... 112
4. Rapportage en dossiervoering .................................................................................................................. 113
3
,5. Advisering ................................................................................................................................................ 115
4
, 1. D
2. C
3. A
4. D
5. B → juist antwoord: C
6. C
7. C
8. C
9. C
10. C → juist antwoord: D
Lees de artikels op canvas! SIG, caleidoscoop en hoofdstuk uit boek
DOELSTELLINGEN NA ELKE PPT BEKIJKEN EN PROBEREN TE BEANTWOORDEN!!
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten van het psychodiagnostisch
procesmodel
Uitgangspunten: bronnen die mee het model ontwikkeld hebben
• Sterke punten van andere psychodiagnostische modellen
• Relatie psychodiagnostiek en begeleiding
• Beleids- en maatschappelijke ontwikkelingen
• Praktijkervaringen en psychodiagnostiekdocenten
• Onderzoek naar kwaliteit van psychodiagnostiek in de praktijk
Kwaliteit van psychodiagnostiek in de praktijk
• Weinig systematiek, te veel infoverzameling
• Vaak geen bruikbare adviezen
• Focus te sterk enkel op cliënt
• Te weinig samenwerking
1.1. Uitgangspunt 1
De psychodiagnosticus handelt en denkt als een scientist-practitioner
= Praktijkgericht gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek/wetenschappelijke kennis
Je kiest bijv. wetenschappelijk geteste instrumenten met een hoge betrouwbaarheid
Je biedt interventies aan, die wetenschappelijk onderbouwd zijn
Controleerbare besluitvorming, je moet je kunnen verantwoorden op wat je je
gebaseerd hebt en hoe je tot die conclusie bent gekomen, je laat zien welk model je
hebt gehanteerd
Je houdt rekening met foutenbronnen (bijv. afgaan op je eerste indruk, zie PSD 1)
5
