Veronderstellingen van de markteconomie:
- Volkomen mededinging
- Informatiesymmetrie
- Geen transactiekosten
- Geen externe effecten
- Overal bestaat een markt voor
Schaden van deze veronderstellingen:
- Reguleringen bij monopolies
- Informatie asymmetrie
- Wel transactiekosten
- Wel externe effecten
- Geen markt voor publieke goederen
Redenen dat lumpsum niet werkt:
- Niet uitvoerbaar op individueel niveau deze belastingen vast te stellen
- Mensen gaan strategisch handelen
Drie principes doelmatig herverdelen:
- Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting
- Optimale indirecte instrumenten naast belasting op inkomen
- Optimale productie-efficiëntie
Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting:
- Alle herverdeling loopt via belastingen en uitkeringen
- Geen toeslagen
- Niet lineair wil zeggen met mogelijk progressieve tarieven ben heffingskortingen
- Idee is dat talentverdiensten en inkomen positief gecorreleerd zijn
- Andere instrumenten verstoren consumptie beslissingen, bijvoorbeeld huurtoeslagen
Optimale indirecte instrumenten:
- Belasting verstoort beslissing om arbeid aan te bieden
- Er zijn goederen en diensten complementair aan werken die gesubsidieerd kunnen worden
- Goederen en diensten die een substituut zijn voor werken zouden belast moeten worden
Optimale productie-efficiëntie:
- Geen herverdeling via de productiezijde
- Is niet doelmatig
- Verstoringen aan de productiezijde en marktmechanisme zijn in de praktijk groot
- Verstoringen aan de productiezijde komen ook bij de huishoudens terecht
Voorwaarden productie-efficiëntie:
- Markten zijn doelmatig (eerste stelling welvaartseconomie)
- Geen overwinsten
- Alle transacties zijn observeerbaar
- Iedereen heeft gelijke toegang tot productietechnologie
Redenen welvaartsverlies:
- Prijs is verstoord, het loon dat werkgevers betalen verschilt van het nettoloon dat werknemers ontvangen
- Werkgevers waarderen werk meer dan werknemers
- Dat verschil komt de overheid toe
- Gevolg is dat er minder arbeid wordt aangeboden, dat welvaartsverlies is de Harberger driehoek
, Belangrijkste redenen voor de overheid om belastingen te heffen:
- Om collectieve middelen/overheidsvoorzieningen te financieren
- Herverdeling tussen hoge en lage inkomens
- Profijtbeginsel
Instrumentele functies van belastingheffing:
- Allocatiefunctie
- Stabilisatiefuntie
- Herverdelingsfuntie
Doelen van fiscaal instrumentalisme:
- Arbeidsmarktparticipatie
- Ondernemerschap
- Klimaat en energie/duurzaamheid
- Cultuur en erfgoed bevorderen
- Onderwijs en scholing/kenniseconomie
- Wonen/huisvesting
- Zorg
- Maatschappelijk belang
- Inkomens en vermogensbeleid
- Internationale samenwerking
Voordelen fiscaal instrumentalisme:
- Kan doelmatig zijn
- Wetgevend en uitvoerende expertise van de Belastingdienst
Nadelen fiscaal instrumentalisme:
- Wetgeving wordt ingewikkeld
- Effectiviteit is niet goed zichtbaar
- Smallere grondslag leidt tot hogere, meer verstorende tarieven
- Vaak profiteren de hoge inkomens onbedoeld meer
- In strijd met gelijkheidsbeginsel
Cijfers over marginaal tarief en elasticiteit zijn niet exact:
- Tarief en elasticiteit verschillen per inkomen, wel aantoonbaar effect maar kan twee kanten op gaan
- Arbeidsvraag is niet volkomen elastisch, deel van doelmatigheidsverlies wordt afgewenteld op werkgevers
- Werkgeverspremies slaan neer in bruto inkomen, dit verhoogt de wig en dus het effectieve marginale tarief
- Ontbrekende verzekerings- en kapitaalmarkten, dit verkleint het marginale tarief, he is deels een verzekering
- Lonen ruimen niet, maar worden bepaald door vakbonden en wettelijke minimumlonen
Redenen dat de belastingdruk voor alleenverdieners is opgelopen en opzichte van tweeverdieners:
- De afbouw van de arbeidskorting
- Toename van de inkomensafhankelijke combinatiekorting
- De afbouw van de algemene heffingskorting voor hogere inkomens (aanrechtsubsidie)
Economische redenen voor de omkeerregel:
- Het stimuleert sparen voor het pensioen
- Belastinginkomsten lopen meer samen met de verwachte uitgaven en vergrijzing
Waaruit bestaat de fiscale subsidie van de omkeerregel:
- De belastingdruk is ten tijde van de uitkering lager dan met de belasting van de premies
- Pensioenpremies worden net als besparingen niet belast in box 3, zoals andere vermogenstitels
5 beleidsopties om de omkeerregel en de fiscale subsidie te verminderen of zelfs af te schaffen:
- Afschaffing vrijstelling ouderen voor AOW-premie
- Afschaffen progressiviteit in box 1 IB
- Belasten rendement pensioenfondsen
- Uniforme vermindering pensioenopbouw
- Gedifferentieerde vermindering pensioenopbouw
- Volkomen mededinging
- Informatiesymmetrie
- Geen transactiekosten
- Geen externe effecten
- Overal bestaat een markt voor
Schaden van deze veronderstellingen:
- Reguleringen bij monopolies
- Informatie asymmetrie
- Wel transactiekosten
- Wel externe effecten
- Geen markt voor publieke goederen
Redenen dat lumpsum niet werkt:
- Niet uitvoerbaar op individueel niveau deze belastingen vast te stellen
- Mensen gaan strategisch handelen
Drie principes doelmatig herverdelen:
- Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting
- Optimale indirecte instrumenten naast belasting op inkomen
- Optimale productie-efficiëntie
Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting:
- Alle herverdeling loopt via belastingen en uitkeringen
- Geen toeslagen
- Niet lineair wil zeggen met mogelijk progressieve tarieven ben heffingskortingen
- Idee is dat talentverdiensten en inkomen positief gecorreleerd zijn
- Andere instrumenten verstoren consumptie beslissingen, bijvoorbeeld huurtoeslagen
Optimale indirecte instrumenten:
- Belasting verstoort beslissing om arbeid aan te bieden
- Er zijn goederen en diensten complementair aan werken die gesubsidieerd kunnen worden
- Goederen en diensten die een substituut zijn voor werken zouden belast moeten worden
Optimale productie-efficiëntie:
- Geen herverdeling via de productiezijde
- Is niet doelmatig
- Verstoringen aan de productiezijde en marktmechanisme zijn in de praktijk groot
- Verstoringen aan de productiezijde komen ook bij de huishoudens terecht
Voorwaarden productie-efficiëntie:
- Markten zijn doelmatig (eerste stelling welvaartseconomie)
- Geen overwinsten
- Alle transacties zijn observeerbaar
- Iedereen heeft gelijke toegang tot productietechnologie
Redenen welvaartsverlies:
- Prijs is verstoord, het loon dat werkgevers betalen verschilt van het nettoloon dat werknemers ontvangen
- Werkgevers waarderen werk meer dan werknemers
- Dat verschil komt de overheid toe
- Gevolg is dat er minder arbeid wordt aangeboden, dat welvaartsverlies is de Harberger driehoek
, Belangrijkste redenen voor de overheid om belastingen te heffen:
- Om collectieve middelen/overheidsvoorzieningen te financieren
- Herverdeling tussen hoge en lage inkomens
- Profijtbeginsel
Instrumentele functies van belastingheffing:
- Allocatiefunctie
- Stabilisatiefuntie
- Herverdelingsfuntie
Doelen van fiscaal instrumentalisme:
- Arbeidsmarktparticipatie
- Ondernemerschap
- Klimaat en energie/duurzaamheid
- Cultuur en erfgoed bevorderen
- Onderwijs en scholing/kenniseconomie
- Wonen/huisvesting
- Zorg
- Maatschappelijk belang
- Inkomens en vermogensbeleid
- Internationale samenwerking
Voordelen fiscaal instrumentalisme:
- Kan doelmatig zijn
- Wetgevend en uitvoerende expertise van de Belastingdienst
Nadelen fiscaal instrumentalisme:
- Wetgeving wordt ingewikkeld
- Effectiviteit is niet goed zichtbaar
- Smallere grondslag leidt tot hogere, meer verstorende tarieven
- Vaak profiteren de hoge inkomens onbedoeld meer
- In strijd met gelijkheidsbeginsel
Cijfers over marginaal tarief en elasticiteit zijn niet exact:
- Tarief en elasticiteit verschillen per inkomen, wel aantoonbaar effect maar kan twee kanten op gaan
- Arbeidsvraag is niet volkomen elastisch, deel van doelmatigheidsverlies wordt afgewenteld op werkgevers
- Werkgeverspremies slaan neer in bruto inkomen, dit verhoogt de wig en dus het effectieve marginale tarief
- Ontbrekende verzekerings- en kapitaalmarkten, dit verkleint het marginale tarief, he is deels een verzekering
- Lonen ruimen niet, maar worden bepaald door vakbonden en wettelijke minimumlonen
Redenen dat de belastingdruk voor alleenverdieners is opgelopen en opzichte van tweeverdieners:
- De afbouw van de arbeidskorting
- Toename van de inkomensafhankelijke combinatiekorting
- De afbouw van de algemene heffingskorting voor hogere inkomens (aanrechtsubsidie)
Economische redenen voor de omkeerregel:
- Het stimuleert sparen voor het pensioen
- Belastinginkomsten lopen meer samen met de verwachte uitgaven en vergrijzing
Waaruit bestaat de fiscale subsidie van de omkeerregel:
- De belastingdruk is ten tijde van de uitkering lager dan met de belasting van de premies
- Pensioenpremies worden net als besparingen niet belast in box 3, zoals andere vermogenstitels
5 beleidsopties om de omkeerregel en de fiscale subsidie te verminderen of zelfs af te schaffen:
- Afschaffing vrijstelling ouderen voor AOW-premie
- Afschaffen progressiviteit in box 1 IB
- Belasten rendement pensioenfondsen
- Uniforme vermindering pensioenopbouw
- Gedifferentieerde vermindering pensioenopbouw
