Samenvatting Nectar biologie VWO 6 hoofdstuk 19 DNA

BIOLOGIE H19 DNA

§1 DNA compact verpakt in chromosomen

-DNA
Cel  DNA  info voor maken eiwitten
DNA  dubbelstrengs  spiraalvorm in dubbele helix.
Deoxyribonucleotiden = bouwstenen DNA moleculen  fosfaat + suiker +
nucleïnebase
Uiteinde met hydroxylgroep = 3’-einde
Uitiende met vrije fosfaatgroep = 5’ einde
Richting beide strengen tegengesteld  5’ en 3’ liggen zo tegenover
elkaar
Fosfaat + suiker  zijkanten wenteltrap  daartussen traptreden van
nucleïnbasen (ACGT)
Tussen A-T 2 H-bruggen, tussen C-G 3 H-bruggen
Door deze vaste combi’s zijn beide strengen complementair

-Chromosomen
Histonen = verpakkingseiwitten DNA
 streng van 146 basenparen  2x om bol, bestaande uit 8 histonen 
extra histon houdt het geheel als een veiligheidsspeld bijeen  lukt
doordat zure fosfaatgroepen v/h DNA hechten aan basische histonen
Nucleosoom = 8 histoneiwitten, 146 basenparen DNA
 vormen dikke chromatinedraad  spiraliseert samen met spiralen
andere chromosmen
 vormt het chromatine i/d kern.
In profase v/d mitose wikkelen in de S-fase de verdubbelde
chromatinedraden zich met mbv andere eiwitten tot nog compactere
structuren  onder microscoop zien als compacte verdubbelde
chromosomen
 voorkomt dat chromatinedraden v/d verschillende DNA moleculen met
elkaar verstrikt raken + breken
 elk chromosoom vaste lengte + plaats in centromeer + bandenpatroon

-Lichte en donkere gebieden i/d celkern
Met elektronenmicroscoop kun je in niet-delende cel lichte/donkere
gebieden zien in kern
Donker: compact gespiraliseerde chromatinedraden
Licht: minder compact
 gen. Info voor aanmaken eiwit makkelijk af te lezen
Genen in lichte kunnen tot expressie komen. In donkere geen
genexpressie.

In midden v/d celkern  donker deel = kernlichaampje = actieve plek rond
kernDNA met genen voor vormen ribosomaal RNA rRNA.
 rRNA + ribosomale eiwitten  ontstaan ribosomen die nodig zijn bij
translatie.

In centromeer & uiteinde (telomeren)  chromatinedraad sterk
gespiraliseerd  geen genen

-Mitichondriaal DNA

, mitochondriën bevatten: mitochondriaal DNA mtDNA  37 genen, 13
hebben info voor vorming enzymen  nodig bij laatste stap dissimilatie
glucose = oxidatieve fosforylering.
Andere genen coderen voor: aminozuurtransp.moleculen betrokken bij
eiwitsynthese i/h mitochondrium

mtDNA = aant. Cirkelvormige DNA moleculen  elkaars kopie
Reactieve O2 die tijdens oxidatieve fosforylering ontstaan
 makkelijk mtDNA beschadigen
Leeftijd hoger  aant. Mutaties in mtDNA neemt toe.
 Als het boven drempelwaarde komt
 cellen onvoldoende E maken  mogelijk oorzaak veroudering.

§2 DNA-Verdubbeling

-DNA-mutataties als gevolg van dissimilatie
Veroudering mogelijk door toename mutaties
O2 in mitochondriën  reageren met kernDNA  nucleïnebasen
beschadigd
DNA-herstelsystemen: repareren geen 100%
In delende cel kan beschadigde nucleïnebasen leiden tot inbouwen andere
base in DNA dochtercellen
= subsititie
Puntmutatie = verandering van 1 base i/h DNA
Deletie = puntmuatie  1 basenpaar uit DNA verdwijnt.
Insertie = 1 extra basenpaar in DNA

-DNA-mutaties door milieufactoren
Röntgenstraling, UV, chemische stoffen  verhogen kans mutaties =
mutageen
Chromosoommutaties = veranderingen van grote gebieden in DNA
 deleties, inserties, duplicaties (verdubbeling DNA delen),
inversies ( omdraaien), translocaties.

-Verdubbeling DNA-moleculen
Voor celdeling  S-fase  DNA verdubbelt = DNA-replicatie
1) Helicase verbreekt H-bruggen  DNA breekt  ontstaan
replicatievorken
2) Primase plaatst RNA primer  startpunt voor synthese nieuwe
DNA streng  DNA-polymerase kan vanaf de primer maar 1 kant
opwerken: 3’  5’
 Bij ene streng kan nieuwe DNA continu groeien: 5’  3’
 Andere streng groeit DNA in stukjes (Okazaki fragmenten) in
tegenovergestelde richting (achterwaarste synthese) vanaf een
nieuwe primer.
 Enzymen plakken de stukjes aan elkaar.
3) 2e Okazaki fragment groeit tot primer 1e Okazaki fragment
 DNA-polymerase vervangt RNA-primer door DNA
 DNA-ligase verbindt losse stukken DNA
4) Streng die in andere richting groeit met Okazaki levert ook complete
DNA-streng.
5) Nieuw DNA bevat 1 oude + 1 nieuwe streng  semi-conservatief

Replicatie: 100 plaatsen tegelijk  in paar uur klaar