Hoofdstuk 7: Begeleiding van het sociale netwerk
7,1
Het belang van een sociaal netwerk
Ieder mens heeft een sociaal netwerk. Dit is een soort verzamelnaam voor de
groep familie, vrienden en kennissen die je om je heen hebt. Het sociale netwerk
wordt gezien als de belangrijkste ondersteuningsbron van mensen. Een sociaal
netwerk wordt ook wel een cliëntsysteem genoemd.
De welvaart is tegenwoordig groter en Nederland is een verzorgingsstaat,
waardoor wij steeds minder op anderen zijn aangewezen. We hoeven geen
relaties meer aan te gaan om te kunnen overleven. Een mens is een sociaal
wezen. Een goed sociaal netwerk is voor iedereen van belang, maar vooral voor
zorgvragers. De zorgvrager bouwt een netwerk op van mensen van wie hij zorg
ontvangt, zoals mantelzorgers en vrijwilligers. Daarom is het belangrijk dat het
sociale netwerk dat die zorg geeft intact blijft.
Mensen in een sociaal netwerk geven en ontvangen mantelzorg van elkaar. De
sociale netwerken waarin mantelzorg zich afspeelt zijn klein. De gemiddelde
omvang wordt geschat op 4 tot 6 personen. Veel zorgvragers hebben een
netwerk dat beperkt is. Dat is niet alleen saai, maar is ook riskant: eenzaamheid
ligt op de loer en de zorgvrager wordt afhankelijk van professionele zorg.
7.2
Ontwikkelingen rondom de begeleiding van het sociale netwerk
Verzorgenden krijgen de komende jaren steeds meer te maken met
mantelzorgers. De overheid stimuleert op allerlei manieren de inzet van
mantelzorg en vrijwillige zorg.
Mensen krijgen tegenwoordig zo lang mogelijk zorg in de thuissituatie en
mantelzorg speelt een grote rol in die zorgverlening. In verzorgings- en
verpleeghuizen doen medewerkers in toenemende mate een beroep op familie.
In plaats van alleen de zorgvrager maakt nu ook het sociale netwerk deel uit van
de zorgrelatie. Mantelzorgers houden de zorg langer vol als zij ruimte krijgen voor
een eigen leven en een steuntje in de rug krijgen bij problemen. daarom moet je
als verzorgende inzicht krijgen in het sociale netwerk.
7.3
De systeembenadering
Bij de systeembenadering richt de zorg zich niet alleen op de zorgvrager, maar
op het hele systeem (meestal gezin) waarin de zorgvrager leeft. Bij de
systeembenadering draait de organisatie van zorg dus niet alleen om de
zorgvrager en de professionele zorgverleners, maar is de mantelzorger ook cliënt.
7.4
De contacten in een sociaal netwerk moeten worden onderhouden. Om een
zorgvrager te kunnen ondersteunen in het onderhouden van zijn sociaal netwerk,
moet je weten wat voor soort contacten de zorgvrager heeft en hoe die contacten
verlopen. Er zijn verschillende hulpmiddelen om het sociale netwerk in kaart te
brengen. Voorbeelden van dergelijke hulpmiddelen zijn het sociogram en de
, netwerkkaart.
Het sociogram
Een sociogram is een plaatje van het netwerk van een bepaalde groep, waarin is
aangegeven hoe de contacten tussen de groepsleden verlopen. Op grond van
een sociogram kun je conclusies trekken over de groep en de individuen in de
groep.
De netwerkkaart
Een netwerkkaart geeft alle relaties die een zorgvrager op een bepaald moment
heeft schematisch weer. Een netwerkkaart kan een handig middel zijn om samen
met de zorgvrager in korte tijd zicht te krijgen op de verschillende aspecten van
zijn sociale netwerk. In de netwerkkaart leg je de verschillende zaken vast:
1. Wat is bij iedere persoon uit het sociale netwerk de reden voor contact?
(emotionele steun,
praktische steun, advies en informatie)
2. Hoe is de structuur van het netwerk?
7.5
Het sociale netwerk van veel zorgvragers heeft een beperkte omvang. Als
verzorgende help je de zorgvrager bij het versterken of uitbreiden van het
bestaande sociaal netwerk. De volgende stappen zijn hierin in ieder
geval van belang:
- Inventariseer het sociale netwerk van de zorgvrager
- Ga de structuur van het netwerk na
- Inventariseer de behoefte aan het sociaal contact van de zorgvrager
- Stel vervolgacties vast
- Begeleid de zorgvrager in het leggen van contacten
- Begeleid de zorgvrager in het onderhouden van contacten
- Begeleid de zorgvrager in het afbouwen van contacten
- Evalueer je begeleiding
7.6
Samenwerking met mantelzorgers
Mantelzorg is informele zorg die verleend wordt door mensen in het sociale
netwerk van de zorgvrager. Kenmerken van mantelzorg zijn:
- De zorg wordt verleend op basis van wederkerigheid
- De zorg is onbetaald
- Er is een persoonlijke relatie tussen de betrokkenen
De centrale mantelzorger verleent het grootste deel van de mantelzorger. Met
deze persoon heb je als verzorgende het meeste te maken. Daarnaast is de
centrale mantelzorger aanspreekpunt voor de andere informele zorgverleners en
voor de professionele zorgverleners.
Voor het samenwerken met de mantelzorg is het van belang dat zorgverleners
respect hebben voor de deskundigheid van de mantelzorg. Je mag als
verzorgende van een mantelzorger geen professionele houding verwachten. Er
zijn allerlei algemene taken die mantelzorgers op zich kunnen nemen. Naast
deze algemene taken is er een aantal specifieke taken die
mantelzorgers, in overleg, van professionele zorgverleners kunnen
7,1
Het belang van een sociaal netwerk
Ieder mens heeft een sociaal netwerk. Dit is een soort verzamelnaam voor de
groep familie, vrienden en kennissen die je om je heen hebt. Het sociale netwerk
wordt gezien als de belangrijkste ondersteuningsbron van mensen. Een sociaal
netwerk wordt ook wel een cliëntsysteem genoemd.
De welvaart is tegenwoordig groter en Nederland is een verzorgingsstaat,
waardoor wij steeds minder op anderen zijn aangewezen. We hoeven geen
relaties meer aan te gaan om te kunnen overleven. Een mens is een sociaal
wezen. Een goed sociaal netwerk is voor iedereen van belang, maar vooral voor
zorgvragers. De zorgvrager bouwt een netwerk op van mensen van wie hij zorg
ontvangt, zoals mantelzorgers en vrijwilligers. Daarom is het belangrijk dat het
sociale netwerk dat die zorg geeft intact blijft.
Mensen in een sociaal netwerk geven en ontvangen mantelzorg van elkaar. De
sociale netwerken waarin mantelzorg zich afspeelt zijn klein. De gemiddelde
omvang wordt geschat op 4 tot 6 personen. Veel zorgvragers hebben een
netwerk dat beperkt is. Dat is niet alleen saai, maar is ook riskant: eenzaamheid
ligt op de loer en de zorgvrager wordt afhankelijk van professionele zorg.
7.2
Ontwikkelingen rondom de begeleiding van het sociale netwerk
Verzorgenden krijgen de komende jaren steeds meer te maken met
mantelzorgers. De overheid stimuleert op allerlei manieren de inzet van
mantelzorg en vrijwillige zorg.
Mensen krijgen tegenwoordig zo lang mogelijk zorg in de thuissituatie en
mantelzorg speelt een grote rol in die zorgverlening. In verzorgings- en
verpleeghuizen doen medewerkers in toenemende mate een beroep op familie.
In plaats van alleen de zorgvrager maakt nu ook het sociale netwerk deel uit van
de zorgrelatie. Mantelzorgers houden de zorg langer vol als zij ruimte krijgen voor
een eigen leven en een steuntje in de rug krijgen bij problemen. daarom moet je
als verzorgende inzicht krijgen in het sociale netwerk.
7.3
De systeembenadering
Bij de systeembenadering richt de zorg zich niet alleen op de zorgvrager, maar
op het hele systeem (meestal gezin) waarin de zorgvrager leeft. Bij de
systeembenadering draait de organisatie van zorg dus niet alleen om de
zorgvrager en de professionele zorgverleners, maar is de mantelzorger ook cliënt.
7.4
De contacten in een sociaal netwerk moeten worden onderhouden. Om een
zorgvrager te kunnen ondersteunen in het onderhouden van zijn sociaal netwerk,
moet je weten wat voor soort contacten de zorgvrager heeft en hoe die contacten
verlopen. Er zijn verschillende hulpmiddelen om het sociale netwerk in kaart te
brengen. Voorbeelden van dergelijke hulpmiddelen zijn het sociogram en de
, netwerkkaart.
Het sociogram
Een sociogram is een plaatje van het netwerk van een bepaalde groep, waarin is
aangegeven hoe de contacten tussen de groepsleden verlopen. Op grond van
een sociogram kun je conclusies trekken over de groep en de individuen in de
groep.
De netwerkkaart
Een netwerkkaart geeft alle relaties die een zorgvrager op een bepaald moment
heeft schematisch weer. Een netwerkkaart kan een handig middel zijn om samen
met de zorgvrager in korte tijd zicht te krijgen op de verschillende aspecten van
zijn sociale netwerk. In de netwerkkaart leg je de verschillende zaken vast:
1. Wat is bij iedere persoon uit het sociale netwerk de reden voor contact?
(emotionele steun,
praktische steun, advies en informatie)
2. Hoe is de structuur van het netwerk?
7.5
Het sociale netwerk van veel zorgvragers heeft een beperkte omvang. Als
verzorgende help je de zorgvrager bij het versterken of uitbreiden van het
bestaande sociaal netwerk. De volgende stappen zijn hierin in ieder
geval van belang:
- Inventariseer het sociale netwerk van de zorgvrager
- Ga de structuur van het netwerk na
- Inventariseer de behoefte aan het sociaal contact van de zorgvrager
- Stel vervolgacties vast
- Begeleid de zorgvrager in het leggen van contacten
- Begeleid de zorgvrager in het onderhouden van contacten
- Begeleid de zorgvrager in het afbouwen van contacten
- Evalueer je begeleiding
7.6
Samenwerking met mantelzorgers
Mantelzorg is informele zorg die verleend wordt door mensen in het sociale
netwerk van de zorgvrager. Kenmerken van mantelzorg zijn:
- De zorg wordt verleend op basis van wederkerigheid
- De zorg is onbetaald
- Er is een persoonlijke relatie tussen de betrokkenen
De centrale mantelzorger verleent het grootste deel van de mantelzorger. Met
deze persoon heb je als verzorgende het meeste te maken. Daarnaast is de
centrale mantelzorger aanspreekpunt voor de andere informele zorgverleners en
voor de professionele zorgverleners.
Voor het samenwerken met de mantelzorg is het van belang dat zorgverleners
respect hebben voor de deskundigheid van de mantelzorg. Je mag als
verzorgende van een mantelzorger geen professionele houding verwachten. Er
zijn allerlei algemene taken die mantelzorgers op zich kunnen nemen. Naast
deze algemene taken is er een aantal specifieke taken die
mantelzorgers, in overleg, van professionele zorgverleners kunnen
