Inleiding in spp
Onderdeel psychodiagnostiek binnen SPP
1. PSYCHODIAGNOSTIEK IN DE SCHOOL- & PEDAGOGISCHE PSYCHOLOGISCHE
SECTOR:
INLEIDEND
- Lange tijd is de SPP sector beperkt geweest tot het onderwijs => voornamelijk CLB en Reva’s
o Bezorgdheden vaak geuit door leerkracht op het zorgoverleg of aan de ouders van de leerling
o Volgende stap => doorverwijzing naar het CLB en/ Reva → doorlopen van diagnostisch traject + formuleren
van een advies rond de mogelijke aanpak en begeleiding van de leerling
- Psychodiagnostiek → intrinsieke interesse in kinderen & jongen en hun context
o Start bij opvangen van signalen
- Wanneer je iets opmerkt of er wordt een zorg bij HV aangemeld → belangrijk om te weten welke info je nodig hebt,
hoe je deze verzamelt en analyseert
o Vaak info verzamelen bij het kind zelf, de school en de ouders
o Doel psychodiagnostiek => de zorgen, de onderwijs- en opvoedingsbehoeften, de moeilijkheden en sterktes
van de leerling en zijn context in kaart te brengen
- Laatste jaren => twee hervormingen: hebben ervoor gezorgd dat de rol van de scholen veranderd zijn
o De hervorming van de CLB’s
o De invoering van het zorgcontinuüm → recenter: invoering van het M-decreet
▪ M-decreet => vervangen door het Leersteundecreet, kernvisie blijft gelijk
▪ Kernvisie = kinderen en jongeren hebben recht op zorg op maat in elke school
- Twee hervormingen => scholen kregen een grotere rol in de wereld van de leerlingenbegeleiding
o Scholen → eerste lijn => opmerken en opvangen van alle eerste signalen
o Scholen geen antwoord kunnen bieden op een bepaalde zorgvraag => doorverwijzing naar CLB
▪ CLB ondersteun school in deze fase van begeleiding
o Scholen doen nu ook aan diagnostiek om te kijken wat een bepaalde leerling nodig heeft
▪ Een goed zicht hebben op de noden van leerlingen, de krachten, de ontwikkelingsniveaus, de
contexten waarin de leerling opgroeit & functioneert
- Hulpvragen op school → uiteenlopende aard
o Onderkenning van leermoeilijkheden of -stoornissen i
o In kaart brengen van gedrag en/of functioneren van leerlingen
o Invullingen van begeleidingen van leerlingen met een beperking
o Leeraanbod afstemmen op alle leerlingen
o Het welbevinden van elke leerling nastreven
o Communicatie met ouders verzorgen
o …
1
,2. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK:
INTRODUCTIE
Handelingsgerichte diagnostiek => een kader voor diagnostische besluitvorming waarin de gehele diagnostische cyclus als een
stappenplan wordt uitgewerkt
5 fasen:
o Intakefase
o Strategiefase
o Onderzoeksfase
o Indiceringsfase
o Adviesfase
Belangrijkste uitgangspunt → afstappen van standaardbatterijen zodat onderzoek enkel gebeurt indien dit noodzakelijk
is voor het advies
KNELPUNTEN VAN DE PSYCHODIAGNOSTIEK
Er wordt in de psychologische sector heel wat aan psychodiagnostiek gedaan → maar niet altijd op een correcte en
cliëntvriendelijke wijze
Heel wat kan mislopen bij de uitvoering van psychodiagnostiek → invloed op de uitkomst van het diagnostisch proces
Belangrijk om als psychodiagnosticus bewust te zijn van mogelijke fouten en valkuilen
Knelpunten:
- Het diagnostisch proces verloopt onvoldoende doelgericht en systematisch
- Valkuilen in diagnostische besluitvorming leiden tot onjuiste diagnoses en ineffectieve interventies
- Diagnostiek leidt lang niet tot bruikbare aanbevelingen voor de cliënt en het cliëntsysteem
- De eenzijdige nadruk op risicofactoren bij kinderen of jongeren gaat ten koste van de aandacht voor de beschermende
factoren van het kind/jongere en de context
- Diagnostiek is onvoldoende afgestemd op de vragen en behoeften van de kinderen/jongeren, leerkrachten & ouders
- Er wordt te weinig daadwerkelijk samengewerkt met hen
HET DIAGNOSTISCH PROCES VERLOOPT ONVOLDOENDE SYSTEMATISCH EN CONSISTENT
- Diagnostisch proces => te weinig systematisch doorlopen
o Psychodiagnostiek verloopt aan de hand van een stappenplan
o Probleem: er wordt vaak te snel van hulpvraag overgegaan tot een advies
o Kernaspect psychodiagnostiek => vormen en toetsen van hypothesen → vaak overgeslagen of te weinig
uitgediept
- Niet systematisch werken → te weinig of te veel info verzamelen
o Kan leiden tot een willekeurig en subjectief advies
- Onsystematisch werken → werkwijze van de psychodiagnosticus is weinig transparant voor de cliënt
- Ander onderzoek:
o Diagnostici vormen snel een eerste indruk en mening → neiging om alle info te kaderen binnen hun visie
o Info die hun mening tegenspreekt => negeren
o Info die kan passen binnen hun idee => uitvergroten
DIAGNOSTIEK LEIDT VAAK TOT WEINIG BRUIKBARE ADVIEZEN
- Een advies → gevormd adhv verzamelde info vanuit de psychodiagnostiek + is op maat van de cliënt
o Biedt een antwoord op de hulpvraag en moet bruikbaar zijn voor de cliënt
- Achteraf blijkt heel wat verzamelde info niet bruikbaar te zijn voor het handelingsplan
2
, ER WORDT TEVEEL NADRUK GELEGD OP PROBLEMATISCHE KINDKENMERKEN
- Psychodiagnostiek starten vanuit de cliënt en zijn/haar kenmerken
o Weinig tot geen aandacht voor de context
- Belangrijk om binnen SPP ook oog te hebben voor de kenmerken van de onderwijsleeromgeving en de
opvoedingssituatie
- Ook te weinig aandacht voor positieve kenmerken
o Nuttig voor de begeleiding
- DUS: er is nood aan een geïntegreerde aanpak waarbij aandacht voor alle partijen
DE CLIËNT EN OMGEVING WORDEN TE WEINIG BETROKKEN BIJ HET DIAGNOSTISCH PR OCES
- Cliënten krijgen vaak antwoord op niet-gestelde vragen bij afloop van het diagnostisch proces
o Komt door dat er te weinig actief geluisterd wordt naar de hulpvraag
- Cliënten aanvaarden moeilijker een advies wanneer ze niet betrokken waren bij het proces
o Belangrijk om cliënt én omgeving te betrekken in elke fase van het proces
ONTWIKKELINGEN IN DIAGNOSTIEK
Diagnostiek is pas functioneel als het een bijdrage levert aan het lesgeven van leraren en leren van leerlingen
- Pure beeldvormende diagnostiek wordt in vraag gesteld
o Diagnostiek die enkel leidt tot een beeldvorming → weinig bijdragen tot de aanpak
Diagnostiek dient oplossingsgericht te zijn en de krachten van leerlingen, leraren en ouders te versterken
- Oplossingsgericht werken → praktische en positieve manier van werken, gericht op het gezamenlijk vinden van
oplossingen
- Opstellen van concrete doelen, geven van complimenten & hoop op verandering
- Samen vooruit kijken met de cliënt
o Samen bepalen welk gedrag in de toekomst gewenst is & hoe dit doelgedrag kan bereikt worden
- Kijken naar krachten en bronnen van de cliënt
- Oog hebben voor talenten, mogelijkheden en zaken die goed lopen
- Valkuil => de wetenschappelijke onderbouw onderbreekt soms
- Visie van oplossingsgericht werken sluit aan bij het concept van empowerment
o Empoweren = kinderen of jongeren willen versterken opdat ze meer grip krijgen op hun situatie
o Ontdekken van eigen krachten
- Nauw betrekken en laten participeren van cliënten → motiveert cliënt om krachten en ideeën in te zetten bij de aanpak
Een problematische situatie verbetert snel als betrokkenen meegenomen worden in het diagnostisch proces
- Betrokkenen participeren in het proces verhoogt het begrip en de motivatie
o Opgenomen in het IVRK → alle kinderen hebben het recht geïnformeerd én gehoord te worden
3
Onderdeel psychodiagnostiek binnen SPP
1. PSYCHODIAGNOSTIEK IN DE SCHOOL- & PEDAGOGISCHE PSYCHOLOGISCHE
SECTOR:
INLEIDEND
- Lange tijd is de SPP sector beperkt geweest tot het onderwijs => voornamelijk CLB en Reva’s
o Bezorgdheden vaak geuit door leerkracht op het zorgoverleg of aan de ouders van de leerling
o Volgende stap => doorverwijzing naar het CLB en/ Reva → doorlopen van diagnostisch traject + formuleren
van een advies rond de mogelijke aanpak en begeleiding van de leerling
- Psychodiagnostiek → intrinsieke interesse in kinderen & jongen en hun context
o Start bij opvangen van signalen
- Wanneer je iets opmerkt of er wordt een zorg bij HV aangemeld → belangrijk om te weten welke info je nodig hebt,
hoe je deze verzamelt en analyseert
o Vaak info verzamelen bij het kind zelf, de school en de ouders
o Doel psychodiagnostiek => de zorgen, de onderwijs- en opvoedingsbehoeften, de moeilijkheden en sterktes
van de leerling en zijn context in kaart te brengen
- Laatste jaren => twee hervormingen: hebben ervoor gezorgd dat de rol van de scholen veranderd zijn
o De hervorming van de CLB’s
o De invoering van het zorgcontinuüm → recenter: invoering van het M-decreet
▪ M-decreet => vervangen door het Leersteundecreet, kernvisie blijft gelijk
▪ Kernvisie = kinderen en jongeren hebben recht op zorg op maat in elke school
- Twee hervormingen => scholen kregen een grotere rol in de wereld van de leerlingenbegeleiding
o Scholen → eerste lijn => opmerken en opvangen van alle eerste signalen
o Scholen geen antwoord kunnen bieden op een bepaalde zorgvraag => doorverwijzing naar CLB
▪ CLB ondersteun school in deze fase van begeleiding
o Scholen doen nu ook aan diagnostiek om te kijken wat een bepaalde leerling nodig heeft
▪ Een goed zicht hebben op de noden van leerlingen, de krachten, de ontwikkelingsniveaus, de
contexten waarin de leerling opgroeit & functioneert
- Hulpvragen op school → uiteenlopende aard
o Onderkenning van leermoeilijkheden of -stoornissen i
o In kaart brengen van gedrag en/of functioneren van leerlingen
o Invullingen van begeleidingen van leerlingen met een beperking
o Leeraanbod afstemmen op alle leerlingen
o Het welbevinden van elke leerling nastreven
o Communicatie met ouders verzorgen
o …
1
,2. HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK:
INTRODUCTIE
Handelingsgerichte diagnostiek => een kader voor diagnostische besluitvorming waarin de gehele diagnostische cyclus als een
stappenplan wordt uitgewerkt
5 fasen:
o Intakefase
o Strategiefase
o Onderzoeksfase
o Indiceringsfase
o Adviesfase
Belangrijkste uitgangspunt → afstappen van standaardbatterijen zodat onderzoek enkel gebeurt indien dit noodzakelijk
is voor het advies
KNELPUNTEN VAN DE PSYCHODIAGNOSTIEK
Er wordt in de psychologische sector heel wat aan psychodiagnostiek gedaan → maar niet altijd op een correcte en
cliëntvriendelijke wijze
Heel wat kan mislopen bij de uitvoering van psychodiagnostiek → invloed op de uitkomst van het diagnostisch proces
Belangrijk om als psychodiagnosticus bewust te zijn van mogelijke fouten en valkuilen
Knelpunten:
- Het diagnostisch proces verloopt onvoldoende doelgericht en systematisch
- Valkuilen in diagnostische besluitvorming leiden tot onjuiste diagnoses en ineffectieve interventies
- Diagnostiek leidt lang niet tot bruikbare aanbevelingen voor de cliënt en het cliëntsysteem
- De eenzijdige nadruk op risicofactoren bij kinderen of jongeren gaat ten koste van de aandacht voor de beschermende
factoren van het kind/jongere en de context
- Diagnostiek is onvoldoende afgestemd op de vragen en behoeften van de kinderen/jongeren, leerkrachten & ouders
- Er wordt te weinig daadwerkelijk samengewerkt met hen
HET DIAGNOSTISCH PROCES VERLOOPT ONVOLDOENDE SYSTEMATISCH EN CONSISTENT
- Diagnostisch proces => te weinig systematisch doorlopen
o Psychodiagnostiek verloopt aan de hand van een stappenplan
o Probleem: er wordt vaak te snel van hulpvraag overgegaan tot een advies
o Kernaspect psychodiagnostiek => vormen en toetsen van hypothesen → vaak overgeslagen of te weinig
uitgediept
- Niet systematisch werken → te weinig of te veel info verzamelen
o Kan leiden tot een willekeurig en subjectief advies
- Onsystematisch werken → werkwijze van de psychodiagnosticus is weinig transparant voor de cliënt
- Ander onderzoek:
o Diagnostici vormen snel een eerste indruk en mening → neiging om alle info te kaderen binnen hun visie
o Info die hun mening tegenspreekt => negeren
o Info die kan passen binnen hun idee => uitvergroten
DIAGNOSTIEK LEIDT VAAK TOT WEINIG BRUIKBARE ADVIEZEN
- Een advies → gevormd adhv verzamelde info vanuit de psychodiagnostiek + is op maat van de cliënt
o Biedt een antwoord op de hulpvraag en moet bruikbaar zijn voor de cliënt
- Achteraf blijkt heel wat verzamelde info niet bruikbaar te zijn voor het handelingsplan
2
, ER WORDT TEVEEL NADRUK GELEGD OP PROBLEMATISCHE KINDKENMERKEN
- Psychodiagnostiek starten vanuit de cliënt en zijn/haar kenmerken
o Weinig tot geen aandacht voor de context
- Belangrijk om binnen SPP ook oog te hebben voor de kenmerken van de onderwijsleeromgeving en de
opvoedingssituatie
- Ook te weinig aandacht voor positieve kenmerken
o Nuttig voor de begeleiding
- DUS: er is nood aan een geïntegreerde aanpak waarbij aandacht voor alle partijen
DE CLIËNT EN OMGEVING WORDEN TE WEINIG BETROKKEN BIJ HET DIAGNOSTISCH PR OCES
- Cliënten krijgen vaak antwoord op niet-gestelde vragen bij afloop van het diagnostisch proces
o Komt door dat er te weinig actief geluisterd wordt naar de hulpvraag
- Cliënten aanvaarden moeilijker een advies wanneer ze niet betrokken waren bij het proces
o Belangrijk om cliënt én omgeving te betrekken in elke fase van het proces
ONTWIKKELINGEN IN DIAGNOSTIEK
Diagnostiek is pas functioneel als het een bijdrage levert aan het lesgeven van leraren en leren van leerlingen
- Pure beeldvormende diagnostiek wordt in vraag gesteld
o Diagnostiek die enkel leidt tot een beeldvorming → weinig bijdragen tot de aanpak
Diagnostiek dient oplossingsgericht te zijn en de krachten van leerlingen, leraren en ouders te versterken
- Oplossingsgericht werken → praktische en positieve manier van werken, gericht op het gezamenlijk vinden van
oplossingen
- Opstellen van concrete doelen, geven van complimenten & hoop op verandering
- Samen vooruit kijken met de cliënt
o Samen bepalen welk gedrag in de toekomst gewenst is & hoe dit doelgedrag kan bereikt worden
- Kijken naar krachten en bronnen van de cliënt
- Oog hebben voor talenten, mogelijkheden en zaken die goed lopen
- Valkuil => de wetenschappelijke onderbouw onderbreekt soms
- Visie van oplossingsgericht werken sluit aan bij het concept van empowerment
o Empoweren = kinderen of jongeren willen versterken opdat ze meer grip krijgen op hun situatie
o Ontdekken van eigen krachten
- Nauw betrekken en laten participeren van cliënten → motiveert cliënt om krachten en ideeën in te zetten bij de aanpak
Een problematische situatie verbetert snel als betrokkenen meegenomen worden in het diagnostisch proces
- Betrokkenen participeren in het proces verhoogt het begrip en de motivatie
o Opgenomen in het IVRK → alle kinderen hebben het recht geïnformeerd én gehoord te worden
3
