Samenvatting Constitutioneel recht week 2

Week 2: Regering en Parlement: samenstelling

Leerdoelen:

1. De werking van het Nederlandse tweekamerstelsel uitleggen;
2. De belangrijkste soorten kiesstelsels uitleggen;
3. De procedure van de kabinetsformatie toepassen;
4. De samenstelling van parlement, regering, ministerraad en kabinet uitleggen;
5. De staatsrechtelijke positie van de koning, een minister, een minister zonder
portefeuille, een staatssecretaris en een parlementslid uitleggen;
6. De regels over de bevoegdheid en werkwijze van de ministerraad toepassen;
7. De totstandkomingsprocedure van een koninklijk besluit toepassen.

HC: Regering & parlement

Waarom ontslag bij koning?

 Art. 43 GW: De minister-president en de overige ministers worden bij koninklijk
besluit benoemd en ontslagen.

Gang van zaken:

 Verkiezingen op 17 maart 2021 -> Art. 52 GW: de zittingsduur van beide kamers is 4
jaren
 Uitgewerkt in Kieswet (o.m. C1)
 Aan de vooravond van de verkiezingen dient de Min-Pres het ontslag van het kabinet
in (sinds invoering evenredige vertegenwoordiging)

Redenen voor verkiezingen:

 Kabinetscrisis -> vast gebruik, geen dwingende regel
- Formatie Kabinet Cals (1965)
- Interim-kabinetten (na val van regulier kabinet)
- Gebruik, maar goed gebruik?
 Periodieke verkiezing

Vertrouwensregel: hoofdregel die het hele NL parlementair stelsel beheert.
- tussen tweede kamer en heel kabinet & tussen tweede kamer en ieder individueel
bewindspersoon
- ‘negatief’
- aard van vertrouwen: vertrouwensverlies
- anders inbreuk op het recht
- ongeschreven, maar dwingend recht
- tot GW 1983 (art. 86): ‘De koning benoemt ministers en ontslaat hen naar welgevallen.’ ->
Derogerende werking gewoonterecht

,Excursus:

 Soorten kabinetten:
- Parlementair kabinet -> nauwe banden met geestverwante politieke partijen in de
Tweede Kamer
- Extraparlementair
- Interim-kabinet
- Zakenkabinet

Kabinetsformatie:

 Gedeeltelijk beheerst door geschreven regels
 Overwegend is de vertrouwensregel
 Sinds 1 april 2021: Art. 11.1 RvOTK

Procedure:

 Overleg of vergadering met (beoogde) fractievoorzitters nieuwgekozen TK
 Kamervoorzitter (oude) wijst ‘verkenner’ aan
 In eerste plenaire vergadering TK: aanwijzing informateur(s)
 Informateur(s)
- Voorbereidend werk
- Ontwerp regeerakkoord
 Tussentijdse verantwoording aan TK
 Uiteindelijk instemming Kamerfracties
 Formateur
- minsisters en staatssecretarissen
 Art. 11.1 RvOTK
 Constituerend beraad
 Voordracht aan de koning
 Benoeming/weigering ontslag bij KB
 Beëdiging door koning

RvO Ministerraad:

Artikel 4:
1. De raad beraadslaagt en besluit over het algemeen regeringsbeleid en bevordert de
eenheid van dat beleid
2. Te dien einde beraadslaagt en besluit de raad onder meer over

De homogeniteitsregel: Art. 42 lid 2 GW
- Geen minister of staatssecretaris mag handelen in strijd met een genomen besluit
ministerraad
- Een koning, een homogene ministerraad

, RVO MR:
ART 12:
1. Indien een minister een besluit in strijd acht met zijn verantwoordelijkheid, geeft hij
daarvan kennis aan de raad.
2. In geen geval handelt een minister of staatssecretaris tegen een besluit van de raad.

Grondwet: Art.41: De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers

Artikel 45 lid 3 GW: De ministerraad beraadslaagt en besluit over het algemeen
regeringsbeleid en bevordert de eenheid van dat beleid.

Parlement:
 Vooral: bicameraal
o Primaat bij de Tweede Kamer
- full-time politici
- meer bevoegdheden dan EK bij wetgeving
- vooral de politieke kamer die regeringen maakt en breekt
o Vooral consecutief: eerst de Tweede dan de Eerste Kamer (dit geeft EK het
laatste woord)
 Soms: Verenigde Vergadering
o Wetgeving in alleen in door de Grondwet aangewezen gevalle

Totstandkoming Kamers:

 Evenredige vertegenwoordiging
o TK: door kiesgerechtigde burgers
- Regeling: kieswet
- Één stem op ene kandidaat op een lijst
- Lijst wordt bepaald door politieke partij
- Grote rol van kiesdelers garandeert evenredigheid
o EK: door Prov Staten als door kiesgerechtigde burgers gekozen kiesmannen

Tweede Kamer Eerste Kamer

o rechtstreeks gekozen o indirect gekozen

o mag wetsvoorstellen wijzigen o mag alleen het eindresultaat beoordelen

o mag wetsvoorstellen indienen o geen recht van initiatief

o spreekt over alle beleidsonderwerpen o spreekt vrijwel alleen over wetsvoorstellen