ZIEKTELEER CIRCULATIESTELSEL
HOOFDSTUK 1: CARDIALE BIJGELUIDEN
Links en rechts van thoraxwand ausculteren waar hart op ribwand zit.
Puncta maxima (plaatsen van thoraxwand waar sluiting van kleppen het hartgeruis het beste wordt gehoord)
Cardiale bijgeluiden (souffles): veroorzaakt door wervelingen van het bloed. Letten op:
- Intensiteit: schaal 1 – 6
- Punctum maximum: punt van maximale snelheid
- Tijdstip van soufflee (systolisch, diastolisch, continu)
- Toonhoogte
- Aard van souffle (rauw, blazend, fluitend)
Hartruis door veranderde stroomsnelheid of viscositeit van bloed. Hoe sneller/dunner, hoe luider bijgeruis
2 soorten cardiale bijgeluiden:
- Functionele geruisen: lage viscositeit van bloed. Jonge dieren groot slagvolume, dus zacht systolisch
bijgeruis. Vooral hoorbaar op aortaklep (stroomt het snelst daar)
- Pathologische geruisen: door stenose, klepinsufficiëntie of shunt
Vast te stellen op basis van punctum maximum en tijdstip:
- Soort afwijking: lekkage (insufficiëntie), stenose of shunt
- Afwijkende klep (stenose, insufficientie): mitralis, tricuspidalisklep, atrioventriculaire klep, aortaklep of
pulmunalisklep
- Lokalisatie van shunt
Aortastenose: systolisch bijgeruis met punctum maximum in 4e intercostale ruimte
Insufficientie aortaklep: diastolisch bijgeruis met punctum maximum in 4 e intercostale ruimte
FYSIOLOGISCHE OF FUNCTIONELE BIJGELUIDEN
Paarden:
- intensieve training reversibele kleplekkage zonder beïnvloeding van prestatie
- Vaak fysiologische klepregurgitaties vlak voor sluiting AV-kleppen
- Flow murmurs (functionele bijgeluiden) vaak bij hemodynamische veranderingen
o Punctum maximum meestal bij aortaklep
- Gespleten eerste harttoon bij normale paarden, wordt duidelijker bij ventriculaire complexen of
atriumfibrillatie
- Gespleten tweede harttoon: niet gelijktijdige sluiting pulmonalisklep of aortaklep. Best hoorbaar bij
projectieplaats van a. pulmonalis
- Zachte vroegdiastolische souffle: gevolg van snelle vulling van ventrikels thv rechter of linker
atrioventriculaire kleppen
- Continue souffle bij veulens tot 3 dagen tgv niet volledig gesloten ductus arteriodus
Pups en kittens: zachte systolische hartruis (intensiteit 1 – 2 ) met punctum maximum thv aortaklep door
fysiologische anemie. Soms bij volwassene katten waargenomen
,PATHOLOGISCHE EN EXTRACARDIALE BIJGELUIDEN
SYSTOLISCHE BIJGELUIDEN
Systolische hartruizen: meest voorkomend type hartruis, komt door
- insufficiëntie van mitralisklep (linker AV-klep):
o primaire klepaandoeningen: myxomateuze klep degeneratie, congenitale malformatie of
bacteriële endocarditis
o secundaire klepaandoeningen: verwijding van anululs fibrosus linker AV-klep lekt of
prolaps van mitralisklep door geruptureerde chorda tendinea
o paarden: doorbuigen van AV-klep zonder ruptuur van chorda lekkage
o katten: door systolic anterior motion van mitralisklep (SAM) septale blad richting
interventriculaire septum mitralisklepinsufficientie en dynamische obstructie van linker
ventrikel uitstroombaan (DLVOTO)
- tricuspidalisklepinsufficientie: vergelijkbaar als mitralisklepinsufficientie. Pulmonale hypertensie
pulmonalisstenose lekkage rechter AV-klep
- stenose van aorta of a. pulmunalis: systolische souffle te horen, vaak aangeboren afwijking (hond) en
bij paard, rund en kat tgv klepafwijking
- Ventrikelseptumdefect: links- rechts shunting met systolische souffle turbulentie bij punctum
maximum van tricuspidalisklep
- Atriumseptumdefect: geen hartruis door geen turbulentie, soms systolische ruis met punctum
maximum op pulmonalisklep door pulmonalisstenose
DIASTOLISCHE BIJGELUIDEN
Congenitale anomalie: fenestraties van aortaklep diastolische souffle zonder klinische afwijkingen (paard)
Aortaklep-insufficientie (paard): klepdegeneratie of bacteriele endocarditis of ventrikelseptumdefect luide
holodiastolische souffle met steile pols
Insufficiëntie pulmonalisklep: vaak toevalsbevindingen
Stenose AV-klep: drukverschil tussen ventrikel en atrium te klein geen turbulentie
Diastolische bijgeluiden hond en kat: door aortastenose met aortaklepinsufficiëntie. To and fro – geluid
Rund: patente foramen ovale diastolisch bijgeluid
CONTINUE BIJGELUIDEN
Continu: hartgeruis tijdens systole en diastole door bijv persisterende ductus arteriosus met links-rechts
shunting
DERDE EN VIERDE HARTTOON
Extra harttoon tijdens diastole: door 3e of 4e harttoon (galop geluid)
Hond: 3e harttoon, wijs op ernstige volumebelasting van linker ventrikel (dilaterende cardiomyopathie)
Kat: bijna altijd 4e harttoon (atriumcontractie) duidt op diastolische disfunctie van linker ventrikel
Systolic click: extra harttoon tijdens systole bij hond in vroegste stadium van myxomateuze
mitralisklepdegeneratie
Paard: vaak normaal om 3e en 4e harttoon te hebben
Rund: geen klinische betekenis
, HOOFDSTUK 2: RITMESTOORNISSEN
Prikkelvorming- en geleidingssysteem: sinusknoop, AV-knoop, bundel van his, linker en rechter bundeltakken
en purkinje vesels
Aritmieën: onregelmatigheden in hartritme.
- Pathologische ritmestoornissen: tgv abnormale prikkelvorming of prikkelgeleiding
- Fysiologische onregelmatigheden: oiv vagustonus en verdwijnen na inspanning of arbeid
STOORNISSEN IN DE PRIKKELVORMING
Sinusbrachycardie- en tachycardie: respons op parasympatische en sympatische activatie
- Respiratoire sinusaritmie = fysiologische stoornis
- Pathologische stoornissen: supraventriculaire en ventriculaire premature complexen (extrasystolen)
en supraventriculaire en ventriculaire tachycardie
FYSIOLOGISCHE ARITMIEEN
Sinusritme = normaal ritme. Prikkelvorming van sinusknoop en hartfrequentie in rust binnen grenswaarden.
Herkennen aan normale P-top voor ieder QRS-complex, dus PQ-tijd altijd hetzelfde.
Sinusbrachycardie: hartfrequentie lager dan referentiewaarden, normaal tijdens slapen
Sinustachycardie: hartfrequentie hoger dan bovengrens van referentiewaarde
- Tijdens pijn, stress, hypovolemie, shock, ernstige anemie, congestief hartfalen bij hond
Sinusaritmie
Sinusaritmie: onregelmatige onregelmatigheid in activatie-intervallen van sinusknoop, onder invloed van
parasympaticotonus. Gepaard met normale polskwaliteit. Sinusatritmie verdwijnt bij toename van
sympathicotonie
Respiratoire sinusaritmie: tijdens inspiratie hartfrequentie sneller dan tijdens expiratie tgv varierende
vagustonus
Bij paarden: na stoppen van arbeid kortdurende sinusaritmie en tweedegraads AV-blok, soms ventriculaire of
supraventriculaire extrasystole tgv neuovegetatieve dystonie (evenwicht tussen sympatisch en parasympatisch
verstoord)
Sinustachycardie, sinusbradycardie en sinusaritmie meestal fysiologisch respons
PATHOLOGISCHE STOORNISSEN IN DE PRIKKELVORMING
Supraventriculaire premature complexen (extrasystolen) en supraventriculaire tachycardie
Extrasystolen: afhankelijk van prikkel ventriculair of supraventriculair (prikkel niet van SA-knoop), altijd
tachycardie, onregelmatige onregelmatigheid en soms uitval
Supraventriculaire extrasystole (SVES): prikkel komt uit supraventriculaire gebied (AV-knoop, atria). QRS-
complex lijkt normaal met abnormale P-toppen
- Door hypoxie, septikemie, disbalans in elektrolyten, abnormaliteiten in wand van atria
- Supraventriculaire tachycardie (SVT): meer dan 3 SVES achter elkaar
- Primaire oorzaak oplossen, want kan op korte termijn systemische hypotensie geven
- Paroxismale SVT: SVT kan aanvalsgewijs komen. Holter-ECG nodig om dit op te sporen
Ventriculaire premature complexen (extrasystolen), idioventriculair ritme en ventriculaire tachycardie
Ventriculaire premature complexen (extrasystolen, VES): uit autonome focus van linker of rechter
ventrikelwand. (onregelmatige onregelmatigheid)
HOOFDSTUK 1: CARDIALE BIJGELUIDEN
Links en rechts van thoraxwand ausculteren waar hart op ribwand zit.
Puncta maxima (plaatsen van thoraxwand waar sluiting van kleppen het hartgeruis het beste wordt gehoord)
Cardiale bijgeluiden (souffles): veroorzaakt door wervelingen van het bloed. Letten op:
- Intensiteit: schaal 1 – 6
- Punctum maximum: punt van maximale snelheid
- Tijdstip van soufflee (systolisch, diastolisch, continu)
- Toonhoogte
- Aard van souffle (rauw, blazend, fluitend)
Hartruis door veranderde stroomsnelheid of viscositeit van bloed. Hoe sneller/dunner, hoe luider bijgeruis
2 soorten cardiale bijgeluiden:
- Functionele geruisen: lage viscositeit van bloed. Jonge dieren groot slagvolume, dus zacht systolisch
bijgeruis. Vooral hoorbaar op aortaklep (stroomt het snelst daar)
- Pathologische geruisen: door stenose, klepinsufficiëntie of shunt
Vast te stellen op basis van punctum maximum en tijdstip:
- Soort afwijking: lekkage (insufficiëntie), stenose of shunt
- Afwijkende klep (stenose, insufficientie): mitralis, tricuspidalisklep, atrioventriculaire klep, aortaklep of
pulmunalisklep
- Lokalisatie van shunt
Aortastenose: systolisch bijgeruis met punctum maximum in 4e intercostale ruimte
Insufficientie aortaklep: diastolisch bijgeruis met punctum maximum in 4 e intercostale ruimte
FYSIOLOGISCHE OF FUNCTIONELE BIJGELUIDEN
Paarden:
- intensieve training reversibele kleplekkage zonder beïnvloeding van prestatie
- Vaak fysiologische klepregurgitaties vlak voor sluiting AV-kleppen
- Flow murmurs (functionele bijgeluiden) vaak bij hemodynamische veranderingen
o Punctum maximum meestal bij aortaklep
- Gespleten eerste harttoon bij normale paarden, wordt duidelijker bij ventriculaire complexen of
atriumfibrillatie
- Gespleten tweede harttoon: niet gelijktijdige sluiting pulmonalisklep of aortaklep. Best hoorbaar bij
projectieplaats van a. pulmonalis
- Zachte vroegdiastolische souffle: gevolg van snelle vulling van ventrikels thv rechter of linker
atrioventriculaire kleppen
- Continue souffle bij veulens tot 3 dagen tgv niet volledig gesloten ductus arteriodus
Pups en kittens: zachte systolische hartruis (intensiteit 1 – 2 ) met punctum maximum thv aortaklep door
fysiologische anemie. Soms bij volwassene katten waargenomen
,PATHOLOGISCHE EN EXTRACARDIALE BIJGELUIDEN
SYSTOLISCHE BIJGELUIDEN
Systolische hartruizen: meest voorkomend type hartruis, komt door
- insufficiëntie van mitralisklep (linker AV-klep):
o primaire klepaandoeningen: myxomateuze klep degeneratie, congenitale malformatie of
bacteriële endocarditis
o secundaire klepaandoeningen: verwijding van anululs fibrosus linker AV-klep lekt of
prolaps van mitralisklep door geruptureerde chorda tendinea
o paarden: doorbuigen van AV-klep zonder ruptuur van chorda lekkage
o katten: door systolic anterior motion van mitralisklep (SAM) septale blad richting
interventriculaire septum mitralisklepinsufficientie en dynamische obstructie van linker
ventrikel uitstroombaan (DLVOTO)
- tricuspidalisklepinsufficientie: vergelijkbaar als mitralisklepinsufficientie. Pulmonale hypertensie
pulmonalisstenose lekkage rechter AV-klep
- stenose van aorta of a. pulmunalis: systolische souffle te horen, vaak aangeboren afwijking (hond) en
bij paard, rund en kat tgv klepafwijking
- Ventrikelseptumdefect: links- rechts shunting met systolische souffle turbulentie bij punctum
maximum van tricuspidalisklep
- Atriumseptumdefect: geen hartruis door geen turbulentie, soms systolische ruis met punctum
maximum op pulmonalisklep door pulmonalisstenose
DIASTOLISCHE BIJGELUIDEN
Congenitale anomalie: fenestraties van aortaklep diastolische souffle zonder klinische afwijkingen (paard)
Aortaklep-insufficientie (paard): klepdegeneratie of bacteriele endocarditis of ventrikelseptumdefect luide
holodiastolische souffle met steile pols
Insufficiëntie pulmonalisklep: vaak toevalsbevindingen
Stenose AV-klep: drukverschil tussen ventrikel en atrium te klein geen turbulentie
Diastolische bijgeluiden hond en kat: door aortastenose met aortaklepinsufficiëntie. To and fro – geluid
Rund: patente foramen ovale diastolisch bijgeluid
CONTINUE BIJGELUIDEN
Continu: hartgeruis tijdens systole en diastole door bijv persisterende ductus arteriosus met links-rechts
shunting
DERDE EN VIERDE HARTTOON
Extra harttoon tijdens diastole: door 3e of 4e harttoon (galop geluid)
Hond: 3e harttoon, wijs op ernstige volumebelasting van linker ventrikel (dilaterende cardiomyopathie)
Kat: bijna altijd 4e harttoon (atriumcontractie) duidt op diastolische disfunctie van linker ventrikel
Systolic click: extra harttoon tijdens systole bij hond in vroegste stadium van myxomateuze
mitralisklepdegeneratie
Paard: vaak normaal om 3e en 4e harttoon te hebben
Rund: geen klinische betekenis
, HOOFDSTUK 2: RITMESTOORNISSEN
Prikkelvorming- en geleidingssysteem: sinusknoop, AV-knoop, bundel van his, linker en rechter bundeltakken
en purkinje vesels
Aritmieën: onregelmatigheden in hartritme.
- Pathologische ritmestoornissen: tgv abnormale prikkelvorming of prikkelgeleiding
- Fysiologische onregelmatigheden: oiv vagustonus en verdwijnen na inspanning of arbeid
STOORNISSEN IN DE PRIKKELVORMING
Sinusbrachycardie- en tachycardie: respons op parasympatische en sympatische activatie
- Respiratoire sinusaritmie = fysiologische stoornis
- Pathologische stoornissen: supraventriculaire en ventriculaire premature complexen (extrasystolen)
en supraventriculaire en ventriculaire tachycardie
FYSIOLOGISCHE ARITMIEEN
Sinusritme = normaal ritme. Prikkelvorming van sinusknoop en hartfrequentie in rust binnen grenswaarden.
Herkennen aan normale P-top voor ieder QRS-complex, dus PQ-tijd altijd hetzelfde.
Sinusbrachycardie: hartfrequentie lager dan referentiewaarden, normaal tijdens slapen
Sinustachycardie: hartfrequentie hoger dan bovengrens van referentiewaarde
- Tijdens pijn, stress, hypovolemie, shock, ernstige anemie, congestief hartfalen bij hond
Sinusaritmie
Sinusaritmie: onregelmatige onregelmatigheid in activatie-intervallen van sinusknoop, onder invloed van
parasympaticotonus. Gepaard met normale polskwaliteit. Sinusatritmie verdwijnt bij toename van
sympathicotonie
Respiratoire sinusaritmie: tijdens inspiratie hartfrequentie sneller dan tijdens expiratie tgv varierende
vagustonus
Bij paarden: na stoppen van arbeid kortdurende sinusaritmie en tweedegraads AV-blok, soms ventriculaire of
supraventriculaire extrasystole tgv neuovegetatieve dystonie (evenwicht tussen sympatisch en parasympatisch
verstoord)
Sinustachycardie, sinusbradycardie en sinusaritmie meestal fysiologisch respons
PATHOLOGISCHE STOORNISSEN IN DE PRIKKELVORMING
Supraventriculaire premature complexen (extrasystolen) en supraventriculaire tachycardie
Extrasystolen: afhankelijk van prikkel ventriculair of supraventriculair (prikkel niet van SA-knoop), altijd
tachycardie, onregelmatige onregelmatigheid en soms uitval
Supraventriculaire extrasystole (SVES): prikkel komt uit supraventriculaire gebied (AV-knoop, atria). QRS-
complex lijkt normaal met abnormale P-toppen
- Door hypoxie, septikemie, disbalans in elektrolyten, abnormaliteiten in wand van atria
- Supraventriculaire tachycardie (SVT): meer dan 3 SVES achter elkaar
- Primaire oorzaak oplossen, want kan op korte termijn systemische hypotensie geven
- Paroxismale SVT: SVT kan aanvalsgewijs komen. Holter-ECG nodig om dit op te sporen
Ventriculaire premature complexen (extrasystolen), idioventriculair ritme en ventriculaire tachycardie
Ventriculaire premature complexen (extrasystolen, VES): uit autonome focus van linker of rechter
ventrikelwand. (onregelmatige onregelmatigheid)
