OG10

OG 10: Tot het einde toe..
Leerdoel 1: Wat zijn de fasen van het stervenproces?
1.1 Ontkenning en isolering

Angstige ontkenning is er vaak bij mensen die te vroeg of plots ingelicht worden door iemand die ze
niet goed kennen. Ontkenning, minstens gedeeltelijke ontkenning komt voor bij praktisch alle
patiënten, niet alleen in de 1ste fase van de ziekte of direct na de confrontatie met de ernst van de
situatie maar soms ook later. De ontkenning werkt als een buffer na een onverwacht schokkende
bericht en geeft de patiënt gelegenheid weer tot zichzelf te komen. Ontkenning is vaak een tijdelijke
afweer en zal vrij spoedig plaatsmaken voor een gedeeltelijke aanvaarding. Een tot het einde
volgehouden ontkenning komt slechts zelden voor.

Je kan over de dood en het sterven praten als de patiënt laat merken dat hij graag zo’n gesprek heeft.
Als hij nog vrij gezond en sterk is kan hij er meestal beter mee overweg. Ook voor de familie is het
gemakkelijker zaken te bespreken wanneer de patiënt zich nog betrekkelijk gezond en goed voelt. Het
gesprek wordt gedaan wanneer de patiënt instemt dat hij zover is en het is gedaan wanneer de patiënt
het niet meer aankan.

Als men de zieke niet uit de weg gaat, en als men belang stelt in het menselijk gedrag, in de
aanpassing of de afweer waartoe mensen hun toevlucht nemen om grote spanning de baas te
kunnen, dan kan men hierover het nodige leren.

1.2 Woede

Wanneer het eerste stadium niet meer volgehouden kan worden, wordt dit vervangen door gevoelens
van ergernis, woede, afgunst en wrok. Dit stadium is heel moeilijk op te vangen voor gezin of staf,
want de woede kan zich op van alles richten en projecteren. Familieleden worden weinig opgewekt
ontvangen. Hun reactie is bedroefdheid of huilbuien, of ze komen niet meer op bezoek.

Waar de patiënt ook naar kijkt, er is altijd wel iets dat hem ergert. De patiënt zorgt dat hij niet vergeten
wordt. Hij zal schreeuwen, eisen, klagen en vragen om aandacht met misschien als harde kreet. Als je
respect en begrip toont, dan zal de patiënt spoedig zijn stem verzachten en zijn eisen milderen. De
patiënt zal beseffen dat hij gewaardeerd word en dat er voor hem gezorgd word

We denken meestal niet na over de motieven van de woede, en we betrekken de woede op onszelf,
terwijl het nauwelijks of helemaal niet gaat om de mensen tegen wie de woede zich richt. We moeten
leren naar de patiënt te luisteren en de woede soms verdragen, in de wetenschap dat een uitbarsting
de patiënt kan opluchten. Dit is alleen mogelijk wanneer we zelf onze eigen angst voor de dood onder
ogen gezien hebben.

Problemen doen zich meestal voor met patiënten die altijd leiding hebben gegeven, en nu gedwongen
worden die nu uit handen te geven. Geef dus de patiënt het gevoel dat hij de situatie nog beheerst.

1.3 Marchanderen-onderhandelen

Patiënt past dezelfde tactiek toe als een kind. Hij weet uit ervaring dat de kans groot is dat goed
gedrag beloond wordt en dat een verzoek wel eens ingewilligd wordt als daar speciale diensten
tegenover staan. Een wens is meestal langer in leven blijven, en daarna enkele dagen geen pijn en
geen fysiek ongemak meer hebben.

De limiet wordt meestal door de patiënt bepaald. De patiënt sluit ook meestal de belofte dat hij niets
meer zal vragen als het uitstel wordt toegestaan. Echter, geen enkele van de patiënten houdt deze
belofte. De meeste transacties worden met god afgesloten en blijven gewoonlijk geheim of worden
tussen de regels aangeduid, of ze komen ter sprake in gesprek met de pastor. Meestal belooft men
een aan god gewijd leven, een leven ten diensten van de kerk. Of dat ze hun lichaam ter beschikking
zullen stellen van de wetenschap.