Samenvatting Taal en Meertaligheid
Inhoud
Krachtlijn meertaligheid..............................................................................................................5
Wat is taal?..............................................................................................................................5
Wat is meertaligheid?.........................................................................................................7
Taal als levend organisme.......................................................................................................7
Talen worden geboren en sterven......................................................................................7
Taalvariatie, registers en repertoires..................................................................................8
Taal en cultuur....................................................................................................................9
Meertaligheid op school & de rol van thuistaal....................................................................10
Ontwikkelingsfasen bij natuurlijke taalverwerving...........................................................10
Prelinguale of voortalige periode (geboorte tot ong 1 jaar)............................................10
Linguale of talige periode (vanaf ong 1 jaar)....................................................................11
Kritieke periode.................................................................................................................12
Hoe verloopt taalverwerving?..............................................................................................12
Klassieke taalverwervingstheorieën.................................................................................12
Hoe verloopt taalverwerving? Een hedendaagse kijk op taalverwerving........................12
Tweede- en vreemdetaalverwerving................................................................................16
Gemeenschappelijke uitgangspunten van eindtermen Nederlands & Frans.......................17
Inleiding.............................................................................................................................17
Gemeenschappelijke uitgangspunten..............................................................................17
Taalstimulering..................................................................................................................20
meertaligheid op school...........................................................................................................20
Thuistaal als sociaal-emotionele factor................................................................................20
Thuistaal als steiger voor het leren.......................................................................................21
Talensensibilisering...............................................................................................................21
Thuistaal als communicatie met ouders...............................................................................21
Krachtige leef- en leeromgeving voor alle (taal)leerders.....................................................21
Implementatie meertaligheid in een talenbeleid.................................................................22
Ijsbergmodel van Jim Cummins............................................................................................22
Cognitieve meerwaarde van meertaligheid..........................................................................22
Talige repertoires..................................................................................................................23
1
, Factoren die invloed hebben op taalontwikkeling...............................................................23
Meertalige taalverwerving....................................................................................................23
Problematische taalverwerving............................................................................................24
Taalvaardigheid (breed) evalueren.......................................................................................24
Talen in interactie.....................................................................................................................25
Nederlands als tweede taal: NT2..........................................................................................25
Stadia van vreemdetaalverwerving (R. Godding).............................................................25
Taalverwervingstheorieën: hoe verwerven kinderen taal?..............................................26
Taalfamilies...........................................................................................................................28
Stamboom van de Indo-Europese taalfamilie (grootste ter wereld)................................28
Gelijkenissen en verschillen tussen het Nederlands en andere talen..................................28
Auditieve discriminatie.....................................................................................................28
Productie van klanken.......................................................................................................28
Zinsbouw...........................................................................................................................29
Woordenschat en spreekvaardigheid...............................................................................30
Schrift................................................................................................................................30
Culturele verschillen en taalgedrag..................................................................................31
Taalbeschouwend leren reflecteren.....................................................................................31
Talensensibilisering...................................................................................................................32
Talensensibilisering in een notendop...................................................................................32
Wat is talensensibilisering?...............................................................................................32
Waarom werken aan talensensibilisering?.......................................................................32
Wat zijn de doelen van talensensibilisering?....................................................................32
Om welke talen gaat het?.................................................................................................32
Sluit talensensibilisering aan bij het (talen)beleid van je school?....................................32
Tips voor de klas- en schoolpraktijk......................................................................................33
Activiteiten in je lesthema’s inpassen...............................................................................33
Spontane momenten herkennen......................................................................................33
Het juiste moment kiezen.................................................................................................33
Inspiratie uit je omgeving halen........................................................................................33
Inspelen op kenmerken van je eigen school.....................................................................33
Naar een meertalige klas en school..................................................................................34
Hoeken meertalig maken..................................................................................................34
Kenmerken van goede talensensibiliserende activiteiten................................................34
Taalinitiatie Frans......................................................................................................................34
2
, Taalinitiatie: wat en waarom?..............................................................................................34
Wat is taalinitiatie?...........................................................................................................34
Vlaanderen........................................................................................................................35
Doelen van taalinitiatie.....................................................................................................35
Voordelen..........................................................................................................................36
Aanpak van taalinitiatie in de basisschool............................................................................36
Wie?..................................................................................................................................36
Wat?..................................................................................................................................37
Wanneer?..........................................................................................................................37
Zes aanbevelingen van EU................................................................................................37
taalontwikkeld lesgeven...........................................................................................................38
Taal in basisonderwijs: struikelblok voor leren?...................................................................38
Bewust omgaan met schooltaal in alle activiteiten..............................................................39
De kracht van motivatie....................................................................................................39
De kracht van contextualisering.......................................................................................40
De kracht van interactie....................................................................................................40
De kracht van taalsteun....................................................................................................40
Bewust omgaan met schooltaal in toetsopgaven.................................................................41
Taalvaardigheid bevorderen in alle activiteiten...................................................................42
Synthese: kijkwijzer voor werken met taal in alle leergebieden..........................................42
woordenschatdidactiek.............................................................................................................42
Het belang van woordenschat..............................................................................................42
Hoe kinderen woorden leren................................................................................................42
Labelen..............................................................................................................................42
Categoriseren en betekenisuitbreiding............................................................................42
Netwerkopbouw...............................................................................................................43
Relatie woordenschat – kennisopbouw............................................................................43
Hoe kinderen woorden leren: incidentieel en intentioneel.............................................43
Hoe verloopt woordenschatonderwijs?...............................................................................43
Woorden aanbieden binnen rijke contexten....................................................................43
Modelleren voor woordenschatdidactiek........................................................................43
Hoe woorden selecteren?.....................................................................................................46
Hoe woorden zichtbaar maken.............................................................................................46
Routines............................................................................................................................46
Grafische modellen...........................................................................................................46
3
, Coöperatieve werkvormen...............................................................................................46
4
Inhoud
Krachtlijn meertaligheid..............................................................................................................5
Wat is taal?..............................................................................................................................5
Wat is meertaligheid?.........................................................................................................7
Taal als levend organisme.......................................................................................................7
Talen worden geboren en sterven......................................................................................7
Taalvariatie, registers en repertoires..................................................................................8
Taal en cultuur....................................................................................................................9
Meertaligheid op school & de rol van thuistaal....................................................................10
Ontwikkelingsfasen bij natuurlijke taalverwerving...........................................................10
Prelinguale of voortalige periode (geboorte tot ong 1 jaar)............................................10
Linguale of talige periode (vanaf ong 1 jaar)....................................................................11
Kritieke periode.................................................................................................................12
Hoe verloopt taalverwerving?..............................................................................................12
Klassieke taalverwervingstheorieën.................................................................................12
Hoe verloopt taalverwerving? Een hedendaagse kijk op taalverwerving........................12
Tweede- en vreemdetaalverwerving................................................................................16
Gemeenschappelijke uitgangspunten van eindtermen Nederlands & Frans.......................17
Inleiding.............................................................................................................................17
Gemeenschappelijke uitgangspunten..............................................................................17
Taalstimulering..................................................................................................................20
meertaligheid op school...........................................................................................................20
Thuistaal als sociaal-emotionele factor................................................................................20
Thuistaal als steiger voor het leren.......................................................................................21
Talensensibilisering...............................................................................................................21
Thuistaal als communicatie met ouders...............................................................................21
Krachtige leef- en leeromgeving voor alle (taal)leerders.....................................................21
Implementatie meertaligheid in een talenbeleid.................................................................22
Ijsbergmodel van Jim Cummins............................................................................................22
Cognitieve meerwaarde van meertaligheid..........................................................................22
Talige repertoires..................................................................................................................23
1
, Factoren die invloed hebben op taalontwikkeling...............................................................23
Meertalige taalverwerving....................................................................................................23
Problematische taalverwerving............................................................................................24
Taalvaardigheid (breed) evalueren.......................................................................................24
Talen in interactie.....................................................................................................................25
Nederlands als tweede taal: NT2..........................................................................................25
Stadia van vreemdetaalverwerving (R. Godding).............................................................25
Taalverwervingstheorieën: hoe verwerven kinderen taal?..............................................26
Taalfamilies...........................................................................................................................28
Stamboom van de Indo-Europese taalfamilie (grootste ter wereld)................................28
Gelijkenissen en verschillen tussen het Nederlands en andere talen..................................28
Auditieve discriminatie.....................................................................................................28
Productie van klanken.......................................................................................................28
Zinsbouw...........................................................................................................................29
Woordenschat en spreekvaardigheid...............................................................................30
Schrift................................................................................................................................30
Culturele verschillen en taalgedrag..................................................................................31
Taalbeschouwend leren reflecteren.....................................................................................31
Talensensibilisering...................................................................................................................32
Talensensibilisering in een notendop...................................................................................32
Wat is talensensibilisering?...............................................................................................32
Waarom werken aan talensensibilisering?.......................................................................32
Wat zijn de doelen van talensensibilisering?....................................................................32
Om welke talen gaat het?.................................................................................................32
Sluit talensensibilisering aan bij het (talen)beleid van je school?....................................32
Tips voor de klas- en schoolpraktijk......................................................................................33
Activiteiten in je lesthema’s inpassen...............................................................................33
Spontane momenten herkennen......................................................................................33
Het juiste moment kiezen.................................................................................................33
Inspiratie uit je omgeving halen........................................................................................33
Inspelen op kenmerken van je eigen school.....................................................................33
Naar een meertalige klas en school..................................................................................34
Hoeken meertalig maken..................................................................................................34
Kenmerken van goede talensensibiliserende activiteiten................................................34
Taalinitiatie Frans......................................................................................................................34
2
, Taalinitiatie: wat en waarom?..............................................................................................34
Wat is taalinitiatie?...........................................................................................................34
Vlaanderen........................................................................................................................35
Doelen van taalinitiatie.....................................................................................................35
Voordelen..........................................................................................................................36
Aanpak van taalinitiatie in de basisschool............................................................................36
Wie?..................................................................................................................................36
Wat?..................................................................................................................................37
Wanneer?..........................................................................................................................37
Zes aanbevelingen van EU................................................................................................37
taalontwikkeld lesgeven...........................................................................................................38
Taal in basisonderwijs: struikelblok voor leren?...................................................................38
Bewust omgaan met schooltaal in alle activiteiten..............................................................39
De kracht van motivatie....................................................................................................39
De kracht van contextualisering.......................................................................................40
De kracht van interactie....................................................................................................40
De kracht van taalsteun....................................................................................................40
Bewust omgaan met schooltaal in toetsopgaven.................................................................41
Taalvaardigheid bevorderen in alle activiteiten...................................................................42
Synthese: kijkwijzer voor werken met taal in alle leergebieden..........................................42
woordenschatdidactiek.............................................................................................................42
Het belang van woordenschat..............................................................................................42
Hoe kinderen woorden leren................................................................................................42
Labelen..............................................................................................................................42
Categoriseren en betekenisuitbreiding............................................................................42
Netwerkopbouw...............................................................................................................43
Relatie woordenschat – kennisopbouw............................................................................43
Hoe kinderen woorden leren: incidentieel en intentioneel.............................................43
Hoe verloopt woordenschatonderwijs?...............................................................................43
Woorden aanbieden binnen rijke contexten....................................................................43
Modelleren voor woordenschatdidactiek........................................................................43
Hoe woorden selecteren?.....................................................................................................46
Hoe woorden zichtbaar maken.............................................................................................46
Routines............................................................................................................................46
Grafische modellen...........................................................................................................46
3
, Coöperatieve werkvormen...............................................................................................46
4
