RECHT
I. Inleiding tot het recht
Algemene inleiding
Elke burger wordt verondersteld de wet te kennen
Iedereen wordt met het recht geconfronteerd
Vb. wie als werknemer gaat werken, moet een geldige AO hebben om in
orde te zijn met de regels van de sociale wetgeving
Normenstelsels godsdienst en moraal
≠ recht
- Moraal: geheel van normen die de bedrijvigheid van de individuele mens
beheersen
Streeft NIET naar ordening van het maatschappelijke leven
Vindt haar oorsprong in de mens NIET in de gemeenschap
Niet volgen van algemene richtlijnen = sanctioneren door een slecht
geweten
Sommige normen moreel EN juridisch
Niet doden, niet stelen
- Godsdienst: beoogt eeuwige zaligheid mens
Treft zowel innerlijke als uiterlijke gedragingen (moreel enkel innerlijke)
Religie beïnvloedt het recht (denk aan wettelijke feestdagen en zondag)
Recht is niet altijd rechtvaardig, en omgekeerd
Neurenbergse principes
Vb: doodstraf – verjaring – fiscaal recht
Orde boven rechtvaardigheid
- Het begrip recht
= geheel van gedragsregels en normen
Verbodsbepalingen (niet roken op restaurant)
Gebodsbepalingen (schuldig verzuim, stoppen en hulpdiensten verwittigen
bij iemand in nood)
Normen die toelating bevatten (eigendomsrecht = subjectief MAAR
rechtsmisbruik kan hier aan bod komen)
Organieke regels (regels die de werking van ons land bepalen)
Dwingend recht (louter en absoluut) – aanvullend recht
Algemene normen – individuele normen
DOEL = maatschappelijk leven ordenen
Regels opgelegd DOOR overheid
Afdwingbare regels
Pagina 1 van 47
,Aanvullend VS Dwingend recht:
A. Gelden voor de rechtssubjecten voor zover zij geen andere regeling
getroffen hebben
Je hebt dus als rechtssubject de keuze om de aanvullende bepalingen
van de wet te volgen of om een afwijkende overeenkomst te sluiten
B. Moeten nageleefd worden door het rechtssubject
Wetgever laat hen geen keuze
VB: echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht, elkaar hulp
en bijstand verschuldigd
Verdere opdeling bij dwingend recht
- Regels die openbare orde en goede zeden aanbelangen
Geheel van beginselen en voorschriften die de essentiële belangen van de
staat of gemeenschap raken (dienen beschermd te worden)
Fundamentele principes van een in een bepaalde maatschappij algemeen
aanvaarde moraal
- Regels die sommige groepen zwakkere personen beschermen
Minderjarigen, geesteszieken, de consument
Indelingen van het recht
- Objectief recht VS Subjectief recht
Objectief recht: geheel van normen die de menselijke activiteiten, de
onderlinge verhouding tussen mensen en hun verhouding tot de gemeenschap
richten
Geheel van rechten
Elk objectief rechtsregel dient om een concreet probleem te regelen
Subjectief recht: aanspraken die een persoon tegenover een ander laat gelden
Publieke subjectieve rechten: rechten die voortvloeien uit objectief
publiekrecht
Natuurlijke personen: politiek recht om mee te doen aan verkiezingen, …
Burgerlijke subjectieve rechten: rechten die volgen uit diverse takken van
het privaatrecht
Rechtsmisbruik:
Bezit van een bepaalde subjectieve recht betekent nog niet dat men deze
onbeperkt mag aanwenden
Algemeen rechtsbeginsel
Kan zich uiten in volgende situaties
Iemand die zijn recht uitoefent met de bedoeling anderen te schaden
Iemand die zijn recht uitoefent zonder enig nut voor zichzelf
Iemand die schade toebrengt aan een ander terwijl men slechts een
gering voordeel voor zichzelf heeft (onevenredigheidscriterium)
- Materieel recht VS formeel recht
Pagina 2 van 47
,Materieel recht: regels die rechten toekennen en plichten opleggen
Het inhoudelijk recht
Formeel recht: geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd
kan worden
= strafprocesrecht
Vorm van het recht
- Privaat recht VS publiek recht
Privaatrecht: regelt de verhouding tussen de burgers onderling
Burgerlijk recht: gemeen privaatrecht (vennootschapsrecht)
Gemeenschappelijk voor alle burgers zonder onderscheid
Personenrecht – goederenrecht – familierecht – familiaal vermogensrecht
– verbintenissenrecht
Internationaal privaatrecht IPR: regelt voor grensoverschrijdende gevallen
de bevoegdheid
Publiekrecht: regelt de algemene belangen
Heeft betrekking op de inrichting, de werking en de onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen en op de verhouding van de
overheid tot de burgers
Gemengde rechtstakken: bevat elementen van privaat en publiek
- Supranationaal VS nationaal recht
Supranationaal recht: verdragen, recht dat boven onze nationale wetgeving
staat
Niveau EU
Nationaal recht: rechtsregels die tot stand komen door federale overheid,
gemeenschappen en gewesten, provincies en gemeenten
Internationaal publiekrecht: volkenrecht
Gevormd door de rechtsnormen die de verhoudingen ordenen tussen de
staten onderling en tegenover de andere tot het internationaal
rechtsverkeer toegelaten rechtssubjecten
Opkomende tak: Europees recht
Bronnen van het recht
Materiële rechtsbronnen:
Op zoek gaan naar een inspiratiebron die de inhoud van de rechtsregels
bepaalt
Formele bronnen:
Pagina 3 van 47
, Zoeken naar de reden waarom sommige regels als rechtsregels te
beschouwen zijn
Gaat meer over de vorm
Diverse manieren waarop een rechtsregel ontstaat
- Wetgeving sensu lato
Formele wetten alle handelingen gesteld door de federale WM
Federale WM = Kamer – Senaat – Koning
Materiële wetten algemeen bindende voorschriften uitgevaardigd door de in
de staat daartoe bevoegde overheid
Niet elke materiële wet is een formele wet
EN OMGEKEERD
Internationaal verdragsrecht:
Bepaalde rechtsregels van internationale aard kunnen geldingskracht hebben
binnen het Belgisch grondgebied, ook al zijn de regels niet gemaakt door
Belgische overheidsorganen
Wanneer België verdrag sluit met een andere staat en dat een weerslag
heeft op de binnenlandse materies
Geval bij:
EG-verdragen
Verordeningen van de Raad van de Europese Unie & Europese
Commissie
Verordening: algemene strekking, bindend en rechtstreeks toepasselijk
Richtlijn: bindend in zijn resultaat, middelen en vorm vrijgelaten aan
lidstaten
Besluit: bindend voor iedereen of voor 1 lidstaat specifiek
Adviezen: morele gedragscodes
Tegenstrijdigheid tussen bovenstaande & Belgische Wet?
Internationaal recht > nationaal recht
ALS ondertekend en geratificeerd (regering onderhandelt en tekent,
parlement bekrachtigt) door België
De Grondwet:
Meest fundamentele van alle nationale wetten
Regelt inrichting van de machten binnen de staat
Waarborgt fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Regelt samenstelling en bevoegdheid WM
≠ geen verdrag
1831: België onafhankelijk
1919: universeel enkelvoudig stemrecht
1948: vrouwen verkiesbaar en mogen zelf gaan kiezen
Pagina 4 van 47
I. Inleiding tot het recht
Algemene inleiding
Elke burger wordt verondersteld de wet te kennen
Iedereen wordt met het recht geconfronteerd
Vb. wie als werknemer gaat werken, moet een geldige AO hebben om in
orde te zijn met de regels van de sociale wetgeving
Normenstelsels godsdienst en moraal
≠ recht
- Moraal: geheel van normen die de bedrijvigheid van de individuele mens
beheersen
Streeft NIET naar ordening van het maatschappelijke leven
Vindt haar oorsprong in de mens NIET in de gemeenschap
Niet volgen van algemene richtlijnen = sanctioneren door een slecht
geweten
Sommige normen moreel EN juridisch
Niet doden, niet stelen
- Godsdienst: beoogt eeuwige zaligheid mens
Treft zowel innerlijke als uiterlijke gedragingen (moreel enkel innerlijke)
Religie beïnvloedt het recht (denk aan wettelijke feestdagen en zondag)
Recht is niet altijd rechtvaardig, en omgekeerd
Neurenbergse principes
Vb: doodstraf – verjaring – fiscaal recht
Orde boven rechtvaardigheid
- Het begrip recht
= geheel van gedragsregels en normen
Verbodsbepalingen (niet roken op restaurant)
Gebodsbepalingen (schuldig verzuim, stoppen en hulpdiensten verwittigen
bij iemand in nood)
Normen die toelating bevatten (eigendomsrecht = subjectief MAAR
rechtsmisbruik kan hier aan bod komen)
Organieke regels (regels die de werking van ons land bepalen)
Dwingend recht (louter en absoluut) – aanvullend recht
Algemene normen – individuele normen
DOEL = maatschappelijk leven ordenen
Regels opgelegd DOOR overheid
Afdwingbare regels
Pagina 1 van 47
,Aanvullend VS Dwingend recht:
A. Gelden voor de rechtssubjecten voor zover zij geen andere regeling
getroffen hebben
Je hebt dus als rechtssubject de keuze om de aanvullende bepalingen
van de wet te volgen of om een afwijkende overeenkomst te sluiten
B. Moeten nageleefd worden door het rechtssubject
Wetgever laat hen geen keuze
VB: echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht, elkaar hulp
en bijstand verschuldigd
Verdere opdeling bij dwingend recht
- Regels die openbare orde en goede zeden aanbelangen
Geheel van beginselen en voorschriften die de essentiële belangen van de
staat of gemeenschap raken (dienen beschermd te worden)
Fundamentele principes van een in een bepaalde maatschappij algemeen
aanvaarde moraal
- Regels die sommige groepen zwakkere personen beschermen
Minderjarigen, geesteszieken, de consument
Indelingen van het recht
- Objectief recht VS Subjectief recht
Objectief recht: geheel van normen die de menselijke activiteiten, de
onderlinge verhouding tussen mensen en hun verhouding tot de gemeenschap
richten
Geheel van rechten
Elk objectief rechtsregel dient om een concreet probleem te regelen
Subjectief recht: aanspraken die een persoon tegenover een ander laat gelden
Publieke subjectieve rechten: rechten die voortvloeien uit objectief
publiekrecht
Natuurlijke personen: politiek recht om mee te doen aan verkiezingen, …
Burgerlijke subjectieve rechten: rechten die volgen uit diverse takken van
het privaatrecht
Rechtsmisbruik:
Bezit van een bepaalde subjectieve recht betekent nog niet dat men deze
onbeperkt mag aanwenden
Algemeen rechtsbeginsel
Kan zich uiten in volgende situaties
Iemand die zijn recht uitoefent met de bedoeling anderen te schaden
Iemand die zijn recht uitoefent zonder enig nut voor zichzelf
Iemand die schade toebrengt aan een ander terwijl men slechts een
gering voordeel voor zichzelf heeft (onevenredigheidscriterium)
- Materieel recht VS formeel recht
Pagina 2 van 47
,Materieel recht: regels die rechten toekennen en plichten opleggen
Het inhoudelijk recht
Formeel recht: geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd
kan worden
= strafprocesrecht
Vorm van het recht
- Privaat recht VS publiek recht
Privaatrecht: regelt de verhouding tussen de burgers onderling
Burgerlijk recht: gemeen privaatrecht (vennootschapsrecht)
Gemeenschappelijk voor alle burgers zonder onderscheid
Personenrecht – goederenrecht – familierecht – familiaal vermogensrecht
– verbintenissenrecht
Internationaal privaatrecht IPR: regelt voor grensoverschrijdende gevallen
de bevoegdheid
Publiekrecht: regelt de algemene belangen
Heeft betrekking op de inrichting, de werking en de onderlinge
verhoudingen van de overheidsorganen en op de verhouding van de
overheid tot de burgers
Gemengde rechtstakken: bevat elementen van privaat en publiek
- Supranationaal VS nationaal recht
Supranationaal recht: verdragen, recht dat boven onze nationale wetgeving
staat
Niveau EU
Nationaal recht: rechtsregels die tot stand komen door federale overheid,
gemeenschappen en gewesten, provincies en gemeenten
Internationaal publiekrecht: volkenrecht
Gevormd door de rechtsnormen die de verhoudingen ordenen tussen de
staten onderling en tegenover de andere tot het internationaal
rechtsverkeer toegelaten rechtssubjecten
Opkomende tak: Europees recht
Bronnen van het recht
Materiële rechtsbronnen:
Op zoek gaan naar een inspiratiebron die de inhoud van de rechtsregels
bepaalt
Formele bronnen:
Pagina 3 van 47
, Zoeken naar de reden waarom sommige regels als rechtsregels te
beschouwen zijn
Gaat meer over de vorm
Diverse manieren waarop een rechtsregel ontstaat
- Wetgeving sensu lato
Formele wetten alle handelingen gesteld door de federale WM
Federale WM = Kamer – Senaat – Koning
Materiële wetten algemeen bindende voorschriften uitgevaardigd door de in
de staat daartoe bevoegde overheid
Niet elke materiële wet is een formele wet
EN OMGEKEERD
Internationaal verdragsrecht:
Bepaalde rechtsregels van internationale aard kunnen geldingskracht hebben
binnen het Belgisch grondgebied, ook al zijn de regels niet gemaakt door
Belgische overheidsorganen
Wanneer België verdrag sluit met een andere staat en dat een weerslag
heeft op de binnenlandse materies
Geval bij:
EG-verdragen
Verordeningen van de Raad van de Europese Unie & Europese
Commissie
Verordening: algemene strekking, bindend en rechtstreeks toepasselijk
Richtlijn: bindend in zijn resultaat, middelen en vorm vrijgelaten aan
lidstaten
Besluit: bindend voor iedereen of voor 1 lidstaat specifiek
Adviezen: morele gedragscodes
Tegenstrijdigheid tussen bovenstaande & Belgische Wet?
Internationaal recht > nationaal recht
ALS ondertekend en geratificeerd (regering onderhandelt en tekent,
parlement bekrachtigt) door België
De Grondwet:
Meest fundamentele van alle nationale wetten
Regelt inrichting van de machten binnen de staat
Waarborgt fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Regelt samenstelling en bevoegdheid WM
≠ geen verdrag
1831: België onafhankelijk
1919: universeel enkelvoudig stemrecht
1948: vrouwen verkiesbaar en mogen zelf gaan kiezen
Pagina 4 van 47
