Biologie samenvatting hoofdstuk 13 gaswisseling en uitscheiding havo 5

Biologie begrippen + samenvatting hoofdstuk 13
13.1 ademen
De route van de lucht

- Lucht gaat via de neusholte en mondholte naar binnen.
- Via de luchtpijp stroomt de ingeademde lucht naar de longen.
- Bij de longen vertakt de luchtpijp in 2 grotere zijtakken: de linker- en de rechte
hoofdbronchiën.
- Daarna wordt de lucht verder de longen ingeleid door de steeds nauwere buizen  de
bronchiën met kraakbeenringen en kleine bronchiolen zonder kraakbeenringen.



 De bloedvaatjes in de neusholte warmen de koude lucht op.
 Stevige kraakbeenringen houden de luchtpijp open, zodat lucht er ongehinderd door kan.

Slijmvliezen met trilhaarcellen en witte bloedcellen maken de ingeademde lucht schoon. Daarnaast
worden ook ziekteverwekkers tegen gehouden, die door de witte bloedcellen later dood worden
gemaakt.

Grotere deeltjes in de luchtpijp verwijder je door te hoesten.

Adembewegingen

Ventilatie: het verversen van de lucht in je longen door gebruik te maken van je ademhalingsspieren
op verschillende plaatsen in borst- en buikholte.

Rustige Inademing: de buitenste tussenribspieren trekken samen.  de borstkas gaat omhoog.
Daarnaast trekken de middenrifspieren samen.  het volume van de borstholte neemt toe, hierdoor
daalt de luchtdruk in de longen en stroomt buitenlucht naar binnen toe.

Diepe inademing: ook nekspieren en de kleine borstspier trekken samen.  de borstholte neemt
extra in volume toe.

Rustige Uitademing: De middenrifspieren ontspannen en het middenrif veert weer omhoog. De
borstkas zakt door de zwaartekracht naar beneden. Beide bewegingen verkleinen het longvolume en
door de verhoogde druk stroomt er lucht de longen uit.

Diepe uitademing: de binnenste tussenribspieren en de buikspieren trekken samen. De buikspieren
drukken tegen de darmen en lever, waardoor het middenrif extra omhoog gaat en het longvolume
maximaal verkleint.

Ademfrequentie : het aantal ademhalingen per minuut.

Ademvolume: hoeveel liter per ademhaling

Ademminuut volume: ademfrequentie x ademvolume

- Bij activiteit stijgen ademfrequentie en ademvolume.




13.2 gaswisseling

, Gaswisseling:

- Het bloed voert co2 uit de weefsels aan via de holle aders, hart, longslagaders en
longhaarvaten. Door diffusie gaat dit de longblaasjes in.
- O2 gaat door diffusie vanuit de lucht in de longblaasjes naar het bloed in de haarvaten.

Optimale gaswisseling

Snelle diffusie wordt mogelijk gemaakt door:

 Groot concentratieverschil:
 Kleine diffusieafstand: De wanden van de longblaasjes en haarvaten zijn maar 1 cellaag dik,
de afstand tussen het bloed en de longblaasjes is dus erg klein.
 Groot diffusieoppervlak: grote aantallen longblaasjes op een gezamenlijk oppervlak zorgt
voor veel diffusie.

Dode ruimte: de ruimte in de luchtwegen waar geen uitwisseling van gassen plaatsvindt.

Astma (aanvallen): de spiertjes rondom de luchtwegen trekken samen, de slijmvliezen zwellen op en
ontsteken.  ademhaling gaat hierdoor moeilijker.

COPD: de luchtwegen zijn aangetast. Er zijn twee vormen  chronische bronchitis en longemfyseem.

Chronische bronchitis: De luchtwegen zijn langdurig ontstoken, waardoor de luchtwegen vernauwd
raken en er slijm op hoopt.

Longemfyseem: veel longblaasjes zijn kapot, dit heeft kortademigheid tot gevolg.

Ademcentrum: een groep zenuwcellen in de hersenstam die de ademhalingsspieren aanstuurt. Hier
vindt dus de regeling van de ademhaling plaats.

Het ademcentrum reageert vooral op de Ph en de co2- concentratie in het bloed.
het ademcentrum wordt ook beïnvloed door hormonen, zoals adrenaline.

Chemoreceptoren: registreren de co2 concentratie en Ph in het bloed. Bevinden zich in de wand van
aorta. Sturen daarna informatie naar het ademcentrum.
tijdens sporten co2- concentratie stijgt en Ph daalt. Het ademcentrum zorgt ervoor dat de
ademhalingsspieren extra werken en sneller en dieper gaat ademen, zodat je co2 snel kwijt raakt.




13.3 uitscheiding van water en andere stoffen. (planten)