Samenvatting 4vwo Nederlands, voorbereiding op lezen

Hoofdstuk 1 Basis
1 Onderwerp, hoofdgedachte, tekstdoel en titel
Onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp van een tekst is een woord of woordgroep die aangeeft waar de tekst over
gaat, het is GEEN zin. De hoofdgedachte is een mededelende zin, die het belangrijkste
weergeeft wat in de tekst over het onderwerp gezegd wordt.

Tekstdoel
Tekstdoel, wat wil de schrijver met zijn tekst bereiken.
- amuseren, het publiek vermaken
- informeren, het publiek uitleggen hoe iets is/in elkaar zit
- opiniëren, het publiek een eigen mening laten vormen
- overtuigen, het publiek een mening laten overnemen
- activeren, het publiek aanzetten om iets te gaan doen, of juist niet
Vaak geeft de hoofdgedachte aanwijzingen over het tekstdoel
- hoofdgedachte is een constatering, tekstdoel is informeren of opiniëren
- hoofdgedachte is een mening, tekstdoel is overtuigen en/of activeren

Titel
Er zijn twee soorten titels.
- een informerende titel, deze geeft aan waarover een tekst gaat
- een motiverende titel, deze maakt de lezer nieuwsgierig naar de tekst


2 Inleiding en slot
Inleiding
Een goede tekst bestaat uit drie delen: inleiding, middenstuk en slot. De inleiding heeft twee
functies:
- aandacht van het publiek trekken
- het onderwerp van de tekst introduceren

Manieren om de inleiding aantrekkelijk te maken:
- verwijzen naar een actuele gebeurtenis
- kort de voorgeschiedenis beschrijven
- aantrekkelijk voorbeeld geven (anekdote = kort verhaaltje)
- belang voor het publiek aangeven
- sterke eerste zin

Manieren om het onderwerp van de tekst te introduceren
- er worden een of meer vragen gesteld
- er wordt een mening geformuleerd
- er wordt een probleem geschetst

, In het middenstuk worden die vragen beantwoord, de argumenten bij de mening gegeven of
de verklaringen en/of oplossingen voor het probleem gepresenteerd.

Slot
Een tekst wordt afgerond met het slot. Het slot bevat meestal de hoofdgedachte (conclusie)
van de tekst. Naast de hoofdgedachte bevat het slot soms:
- een korte samenvatting
- een afweging
- een aansporing of aanbeveling
- een toekomstverwachting


3 Middenstuk
Deelonderwerpen
Het onderwerp van de tekst wordt in het middenstuk uitgewerkt in deelonderwerpen.
Vragen uit de inleiding worden beantwoord, het standpunt wordt beargumenteerd, er worden
oplossingen en/of verklaringen gegeven voor het probleem enz. Het middenstuk bevat een
aantal deelonderwerpen, dat bestaat soms uit 1 alinea, maar meestal meerdere alinea’s.
Een deelonderwerp kan worden aangekondigd door een structurerende (eerste) zin of door
een tussenkopje.Vaak worden deelonderwerpen geformuleerd als een vraag, de
antwoorden op die vraag zijn uitgewerkt in de alinea’s die samen het deelonderwerp
vormen.

Tekststructuren
Voor de opbouw van een tekst in inleiding, middenstuk en slot bestaan verschillende
tekststructuren. Dit hangt vaak samen met het tekstdoel en de deelonderwerpen.
- argumentatiestructuur
inleiding stelling, standpunt
middenstuk argument voor de stelling
tegenargumenten (+ weerlegging)
slot herhaling stelling
- aspectenstructuur
inleiding aankondiging onderwerp
middenstuk diverse aspecten van het onderwerp
slot samenvatting
- probleem-oplossingsstructuur
inleiding probleem
middenstuk gevolgen
oorzaken
oplossingen
slot de beste oplossing
- verklaringsstructuur
inleiding bepaald verschijnsel
middenstuk kenmerken/voorbeelden
verklaringen/oorzaken/redenen
slot samenvatting of conclusie
- verleden-heden(-toekomst)structuur
inleiding introductie onderwerp