Samenvatting bevorderen van leerprocessen (BVL): powerpoints en aanvulling uit teksten

LE1: componenten in de onderwijsleeromgeving


Componenten onderwijsleeromgeving (Clement)




 Onderwijzen = “Het geheel aan maatregelen en interventies die in een leeromgeving worden
genomen om het leerproces van LLN te ondersteunen, ongeacht de context.”
o Doel onderwijs = kennis, vaardigheden en attitudes waarover LLN beschikken
bijstellen, uitbreiden of verfijnen  leren en problemen oplossen
 Leren: incidentieel <-> intentioneel (doelgericht)
 Studentgecentreerd onderwijs
o Student = actief en constructief lerende persoon die in interactie met een
stimulerende leeromgeving geacht wordt om doelbewust kennis gaat construeren
o Sociaal constructivisme  student heeft constructieve, actieve rol in zijn leerproces
 Kennis wordt geconstrueerd binnen bepaalde socio-culturele context
 Kennis is gesitueerd in de sociale context  interactie met omgeving en
anderen
 Kennisconstructie is sterk bepaald door de specifieke activiteiten, context en
cultuur waarbinnen ze verworven en gebruikt wordt
 Dubbele pijlen: de componenten beïnvloeden elkaar en moeten op elkaar zijn afgestemd
 4 grote componenten in de onderwijsomgeving
o LLNkenmerken en leeractiviteiten
o Doelstellingen
 = vertrekpunt van didactisch proces
o Leeromgeving (evaluatie, inhouden, ondersteuning)
o Context
 Als ontwerper van een leeromgeving in een bepaalde context ga je doelstellingen formuleren
o In functie daarvan ga je een leeromgeving oprichten
 Leerinhouden selecteren
 Studiemateriaal en werkvormen selecteren
 Die een aantal leeractiviteiten bij de LLN gaat uitlokken
o Studenten in het achterhoofd  specifieke LLNkenmerken
o Evaluatie in het achterhoofd

1

,  Het model kan gebruikt worden pre-design en post-design
o Pre: voorafgaand aan ontwerpen van onderwijsleeromgeving, vak,…
 Hoe krijgen de componenten plaats in mijn omgeving?
 Hoe kan ik dit optimaliseren?
o Post design  na implementatie en evaluatie van een leeromgeving = reflectie
 Componenten evalueren
 Zijn alle componenten op elkaar afgestemd?
 Doelstellingen als ankerpunt/vertrekpunt van het didactisch proces
 Kwaliteit van de afzonderlijke componenten is belangrijk
o Componenten moeten kwaliteitsvol worden ingevuld en op elkaar worden
afgestemd
 Constructivistische visie op leren
o Studentgecentreerd onderwijs  constructivistische visie op leren
o LLN hebben actieve rol in leerproces  niet passief kennis opvangen
 4 grote componenten in de onderwijsomgeving
o LLNkenmerken en leeractiviteiten
o Doelstellingen
 = vertrekpunt van didactisch proces
o Leeromgeving (evaluatie, inhouden, ondersteuning)
o Context

LLNkenmerken en leeractiviteiten

 3 kenmerken die bepalend zijn voor leergedrag van studenten: domeinspecifieke voorkennis,
metacognitieve strategieën, motivatie
o Domeinspecifieke kennis
 = alle kennis over feiten, begrippen, definities, formules, algoritmes … die
deel uitmaken van een specifiek vakgebied
 Verschillen in juistheid, hoeveelheid, beschikbaarheid
 Adequate voorkennis  betere selectie van relevante info, beter info
opslaan, beter info uit geheugen
 LKR:
 Nagaan of LLN over domeinspecifieke kennis beschikken  bv via
diagnostische toetsen die peilen naar voorkennis
 Expliciteren welke kennis en vaardigheden LLN moeten hebben in
begin van een opleidingsonderdeel
 Nagaan: Wat werd in relevante vorige cursussen behandeld?
 Indien onvoldoende voorkennis  aanwijzingen geven om tekorten
weg te werken (voorkomt later vastlopen in leerproces)
o Metacognitieve strategieën
 = de kennis en vaardigheden om het eigen denken, handelen en leren te
organiseren, te sturen en te controleren
 Zelfsturing: sturen van verloop en resultaten van leerproces
 LP plannen, toetsen, sturen, bewaken, reflecteren,…
 LKR:
 Rekening houden met mate waarin LLN metacognitieve strategieën
weten te hanteren
 Aanleren om eigen leerproces zorgvuldig en zelfstandig op te volgen


2

, o Motivatie
 Leeroriëntaties (Vermunt) = persoonlijke doelstellingen, intenties, motieven,
verwachtingen, houdingen van LLN bij onderwijs
 Invloed op leeractiviteiten  invloed op bereidheid om zich in te spannen
voor taak
 Hoe hoger motivatie  hoe hoger inzet
 Leeractiviteiten of resultaten beïnvloeden ook motivatie
 Variatie aan leeroriëntaties:
 Arbeidsmarkt (halen van diploma, uitoefenen van beroep)
 Eigen persoon (eigen ontwikkeling, zich bewijzen)
 Academisch (uitdiepen van interesse, leren om te leren)
 Conditioneel (sociale contacten, weg van de sleur)
 LKR:
 Gedifferentieerde aanpak (vb. belang van vak voor beroepsleven
benadrukken)
 Verrassende vragen stellen  intellectuele nieuwsgierigheid wekken
 Leersituaties creëren waarin je mag leren en dus fouten mag maken
 LLNkenmerken gaan bepalen welke leeractiviteiten LLN gaan inzetten
o LLN voeren LA uit vanuit hun motivatie, domeinspecifieke voorkennis en
metacognitieve strategieën
 Leeractiviteiten
o = cognitieve verwerkingsstrategieën of denkactiviteiten die LLN min of meer bewust
gebruiken om informatie te verwerken
o Cognitieve LA: relateren, structureren, analyseren, toepassen, memoriseren,
selecteren,…
 LLN verschillen in hoeveelheid + aard van verwerkingsstrategieën:
 Reproductiegericht : verwerken leerstof stap per stap – analyseren,
memoriseren, herhalen
 Betekenisgericht: verwerking in de diepte – structuren, relaties,
verbanden, kritisch reflecteren
o Affectieve LA: motiveren, concentreren, zichzelf beoordelen, waarderen,
inspannen,…
o Regulatieve LA: oriënteren, plannen, proces bewaken, toetsen, reflecteren,
bijsturen,…
o Verwerkingsstrategieën zijn niet stabiel  veranderen over de tijd (zijn dus
veranderlijk)
o Afhankelijk van de overheersende opvatting van LKR over goed onderwijs
 Transmissie van kennis
 Faciliteren van leren
o LKR:
 Nagaan welke cognitieve verwerkingsstrategieën nodig zijn om
doelstellingen te behalen
 Afhankelijk van de doelstellingen  LKR moet bepaalde
verwerkingsstrategieën ‘uitlokken’ in de loop van het leerproces
 Nagaan in hoeverre de LLN in staat zijn om de gewenste strategieën ook
daadwerkelijk te hanteren (vb. analyse van log-files)



3

,  Dubbele pijl tussen leeromgeving  elkaar beïnvloeden
o Stel je hebt al veel voorkennis  als LKR ga je hier rekening bij houden bij designen
o Stel bij aanvang geen interesse hebt in BVL maar de LKR brengen de inhoud op zo’n
interessante manier en leuke werkvormen dan kan de motivatie van de LLN stijgen

Doelstellingen

 Doelstellingen = wat de LLN als resultaat van een onderwijsleerproces moeten bereiken 
functioneren als maatstaf voor de leeractiviteiten van de LLN en de leeromgeving die de LKR
creëert
o = richtinggevend voor het verwachte resultaat van het leerproces
o Doelen hebben betrekking op kennis en vaardigheden die LLN moeten verwerven
 Output van leeromgeving
 Doelen = criteria om beslissingen ivm leeromgeving (materiaal, inhoud, werkvormen,
evaluatie) te maken
o Doelen zijn richtinggevend voor verwachte resultaat van het leerproces
o Maatstaf voor leeractiviteiten van LLN en leeromgeving van LKR
 Classificatiesysteem  Bloom, Gagné
o Bloom
 Hiërarchische doelen  Hogere orde versus lagere orde
 Doelen staan in hiërarchisch verband: je moet eerst een doel van de
lagere orde realiseren (bv. kennen), dan pas een doel van de hogere
orde (analyseren)
 3 domeinen: cognitief, affectief, psychomotorisch
 6 niveau’s van bloom
 1. Kennen = informatie herinneren
o Herkennen, beschrijven, benoemen
 2. Begrijpen = ideeën of concepten uitleggen
o Interpreteren, samenvatten, uitleggen,…
 3. Toepassen = info in een andere context gebruiken
o Bewerkstelligen, uitvoeren, gebruiken, toepassen
 4. Analyseren = info in stukken opdelen om de verbanden en relaties
te onderzoeken
o Vergelijken, organiseren, uit elkaar halen, ondervragen
 5. Evalueren = motiveren of rechtvaardigen van een besluit of
gebeurtenis
o Controleren, hypothetiseren, bekritiseren, beoordelen
 6. Creëren = nieuwe ideeën, producten of gezichtspunten genereren
o Ontwerpen, maken, produceren, uitvinden, bouwen,...
o Gagné
 5 categorieën van leren
 Intellectuele vaardigheden
 Hoe procedures te volgen om dingen gedaan te krijgen
 Discriminatie/onderscheiden, concrete begrippen hanteren,
gedefinieerde begrippen hanteren, regels voor probleemoplossing
hanteren, complexe probleem oplossen
 Cognitieve strategie



4