Social Development Parke et al.
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Theorieën over sociale ontwikkeling (blz. 14- 36)........................................................................4
P1.3 Theoretische perspectieven op sociale ontwikkeling...................................................................................4
1.3.1 psychodynamisch perspectief................................................................................................................4
1.3.2 Traditioneel leertheorie perspectief.......................................................................................................4
1.3.3 Cognitieve leertheorie perspectief.........................................................................................................5
1.3.4 Het informatieverwerkingsperspectief...................................................................................................5
1.3.5 Cognitief ontwikkelingsperspectief........................................................................................................5
1.3.6 Het systeemtheorie perspectief.............................................................................................................6
1.3.7 Het biologisch perspectief......................................................................................................................6
1.3.8 Het levensloopperspectief......................................................................................................................7
1.3.8 Verschillende theoretische perspectieven.............................................................................................7
Hoofdstuk 4 Hechting: het vormen van hechte relaties (blz. 127 – 157)...........................................................8
4.1 Hechtingstheorieën........................................................................................................................................8
4.1.1 Psychoanalytische theorie/Leertheorieën.............................................................................................8
4.1.2 Cognitieve leertheorie............................................................................................................................8
4.1.3 Ethologische theorie...............................................................................................................................8
4.2 De ontwikkeling van hechting........................................................................................................................9
4.3 De natuur en kwaliteit van hechting..............................................................................................................9
4.3.1 Verschillende typen hechtingsrelaties....................................................................................................9
4.3.2 Rol van ouders in de ontwikkeling van hechting met kind...................................................................10
4.3.3 De effecten van karaktereigenschappen op hechting..........................................................................10
4.4 De sociale gevolgen van stabiliteit en hechting...........................................................................................11
4.4.1 Hechting bij oudere kinderen, consequenties......................................................................................11
Hoofdstuk 5 Emoties (blz. 165-197).............................................................................................................. 12
5.1 Wat zijn emoties?.........................................................................................................................................12
5.2 Waarom zijn emoties belangrijk? (Blz. 165- 197)........................................................................................12
5.3 Verschillende perspectieven op emotionele ontwikkeling..........................................................................12
5.4 Ontwikkeling van emoties............................................................................................................................13
5.4.1 Primaire emoties...................................................................................................................................13
5.4.2 Secundaire emoties..............................................................................................................................13
5.5 De ontwikkeling van emotioneel begrip.......................................................................................................14
5.5.1 Herkenning van emoties in anderen....................................................................................................14
5.5.2 Kennis van emoties en inzicht in emoties............................................................................................14
5.6 Regulatie van emoties..................................................................................................................................14
5.7 Het socialiseren van emoties........................................................................................................................15
5.7.1 Socialisatie door ouders........................................................................................................................15
5.7.2 Socialisatie door leeftijdsgenoten........................................................................................................16
5.7.3 Socialisatie door Leerkrachten.............................................................................................................16
5.8 Wat als de emotionele ontwikkeling misgaat?............................................................................................16
5.8.1 Oorzaken van depressie.......................................................................................................................17
5.8.2 Behandeling van depressie onder kinderen.........................................................................................17
1
,Hoofdstuk 7 Familie (Blz. 254-262) (blz. 272- 291)......................................................................................... 17
7.1 Het familiesysteem.......................................................................................................................................17
7.1.2 Het ouder-kind systeem.......................................................................................................................17
7.2 Sociale klasse en cultuur..............................................................................................................................18
7.2.1 Verschillen in gezinswaarden en praktijken ten gevolge van de sociaal-economische status............18
7.2.2 Culturele patronen in de opvoeding van kinderen..............................................................................19
7.3 Veranderingen van Amerikaanse families...................................................................................................19
7.3.1 De werkgelegenheid van de ouders en de ontwikkeling van het kind.................................................19
7.3.2 Ouderschap na de 30............................................................................................................................19
7.3.3 Nieuwe technologieën..........................................................................................................................19
7.3.4 Adoptie.................................................................................................................................................20
7.3.5 Gay en lesbische ouders.......................................................................................................................20
7.3.6 Alleen ouderschap................................................................................................................................20
7.3.7 Scheiding en opnieuw trouwen............................................................................................................20
Hoofdstuk 8 Peers (blz. 304- 338)................................................................................................................. 21
8.3 Leeftijdsgenoten als socialisatoren..............................................................................................................21
8.3.1 Imiteren van gedrag..............................................................................................................................21
8.3.2 Versterken en bestraffen van gedrag...................................................................................................21
8.3.3 Sociale vergelijking...............................................................................................................................22
8.4 Peer status....................................................................................................................................................22
8.4.1 Acceptatie en afwijzing.........................................................................................................................22
8.4.2 Factoren die peer acceptatie beïnvloeden...........................................................................................22
8.4.3 Consequenties van peer afwijzing........................................................................................................23
8.5 Voorstanders van peer acceptatie...............................................................................................................24
8.5.1 Ouders als voorstanders van peer acceptatie......................................................................................24
8.5.2 Onderzoekers als voorstanders van peer acceptatie...........................................................................24
8.5.3 Peers als als voorstanders van acceptatie............................................................................................24
8.6 Wanneer peers vrienden worden.................................................................................................................25
8.6.1 Leeftijd verandert in vriendschap.........................................................................................................25
8.6.2 Interactie met vrienden........................................................................................................................25
8.6.3 Patronen in vriendschappen.................................................................................................................25
8.6.4 Romantische relaties............................................................................................................................25
8.7 Interactie in groepen....................................................................................................................................26
8.7.1 Dominante hierarchie...........................................................................................................................26
8.7.2 Clique, crowd en gang..........................................................................................................................26
Hoofdstuk 9 School, mentoren en media (blz. 345-359)................................................................................26
9.1 De rol van de school in de sociale ontwikkeling...........................................................................................26
9.1.1 Scholen en sociale gemeenschappen...................................................................................................26
9.1.2 Grootte van de school en organisatie...................................................................................................27
9.1.3 Grootte van de klas en organisatie.......................................................................................................27
9.1.4 Impact van de leraar.............................................................................................................................28
9.1.5 School-familie.......................................................................................................................................28
Hoofdstuk 10 Sekse en gender (blz. 388-426)................................................................................................ 29
10.1 Het definiëren van sekse en gender...........................................................................................................29
10.2 Gender verschillen in groei, vaardigheden, activiteiten en interesses.......................................................29
10.2.1 Veranderingen in de adolescentie en volwassenheid........................................................................29
10.3 Genderstereotypes.....................................................................................................................................30
10.4 Biologische factoren in genderverschillen..................................................................................................30
2
, 10.4.1 Evolutionaire theorieën en gender ontwikkeling...............................................................................30
10.4.2 Hormonen en sociaal gedrag..............................................................................................................30
10.4.3 Gender en het brein...........................................................................................................................31
10.4.4 Genetica van gender...........................................................................................................................31
10.5 Cognitieve factoren in gender types..........................................................................................................31
10.5.1 Cognitieve ontwikkelingstheorie........................................................................................................31
10.5.2 Gender-schema theorie: een informatie-verwerkende benadering..................................................32
10.6 Sociale invloeden op gender types.............................................................................................................32
10.6.1 Theorieën over sociale invloed...........................................................................................................32
10.6.2 De invloed van ouders........................................................................................................................32
10.6.3 Imiteren van karaktereigenschappen ouders.....................................................................................33
10.6.4 Als de vader er niet is.........................................................................................................................33
10.6.5 Broertjes en zusjes..............................................................................................................................33
10.6.6 Rolmodellen in boeken, games en televisie.......................................................................................33
10.6.7 Peers, genderrollen en gender segregatie/ school en leraren...........................................................33
10.7 Androgyne..................................................................................................................................................34
Hoofdstuk 11 Morele ontwikkeling (blz. 443-449) (blz. 456-470)...................................................................34
11.1 Moreel oordeel...........................................................................................................................................34
11.1.3 Turiel's sociale domein theorie..........................................................................................................34
11.1.4 Hoe kinderen de regels leren en onderscheid maken tussen sociale domeinen...............................35
11.3 Morele emoties..........................................................................................................................................35
11.3.1 Ontwikkeling van morele emoties......................................................................................................35
11.3.2 Beïnvloeden morele emoties moreel gedrag?...................................................................................36
11.4 Het gehele morele kind..............................................................................................................................36
11.5 Prosociaal en altruïstisch gedrag...............................................................................................................36
11.5.1 Prosociaal gedrag en redenering ontwikkelen...................................................................................36
11.5.2 Factoren van prosociale ontwikkeling................................................................................................37
3
, Hoofdstuk 1 Theorieën over sociale ontwikkeling (blz.
14- 36)
P1.3 Theoretische perspectieven op sociale ontwikkeling
Theorieën helpen om bestaande informatie te organiseren en integreren in
samenhangende verklaringen. Daarnaast leiden theorieën tot hypotheses die getest
kunnen worden. Een theorie verklaart nooit de hele sociale ontwikkeling.
1.3.1 psychodynamisch perspectief
Freud’s psychodynamische theorie stelt dat psychologische groei geregeld wordt door
onbewuste biologische driften en instincten. De ontwikkelende persoonlijkheid bestaat
uit de id, gericht op directe behoeftebevrediging, het ego. Gericht op
behoeftebevrediging door middel van gepast sociaal bedrag, en het superego. Het
superego verschijnt wanneer het kind moralen heeft geïnternaliseerd en die kan
toepassen op het eigen gedrag. Ontwikkeling is een discontinu proces, onder te verdelen
in 5 perioden. Tijdens de fallische fase voelen jongens zich aangetrokken tot hun moeder
en bedreigd door hun vader, het Oedipus complex. In het Electra complex focussen
meisjes hun seksuele gevoelens op hun vader. Uiteindelijk lossen deze complexen zich op
doordat meisjes zich meer identificeren met hun moeder en jongens met hun vader.
Volgens Freud heeft de manier waarop kinderen deze fases doorlopen invloed op hun
latere gedrag en persoonlijkheid.
Erikson’s psychosociale theorie stelt dat de fases die Freud beschrijft doorgaan tot in de
volwassenheid. Problemen in eerdere fases spelen een rol in de latere fases, en
beïnvloeden zo de persoonlijkheid. In de laatste fase is de integriteit van het ego het
ultieme doel van oudere volwassenen.
De theorieën van Freud en Erikson hebben veel invloed gehad op de studie naar sociale
ontwikkeling. Kritiekpunten op deze theorieën zijn echter dat de basis van Freud’s
theorie moeilijk te toetsen is. Daarbij is zijn theorie gebaseerd op informatie die hij
verkregen heeft van volwassenen die therapie volgden, en niet van kinderen die sociaal
gedrag vertoonden. Daarnaast is zijn manier van informatieverzameling biased en
selectief. Tot slot is de focus op seksualiteit in de kindertijd te nauw en overdreven om
echt een ontwikkelingstheorie te vormen. Erikson heeft wel onderzoek gedaan bij echte
kinderen, maar de methodologische problemen van Freud zijn ook bij hem van
toepassing.
1.3.2 Traditioneel leertheorie perspectief
Het werk van Pavlov, Skinner en Watson gaat over conditionering en hoe leerprincipes
ontwikkeling kunnen vormen. Kinderen spelen een passieve rol; de rol van de omgeving
is veel groter. Klassieke conditionering is het manipuleren van het gedrag en emoties van
kinderen door er een stimulus aan te koppelen. Denk aan de hond die speeksel
produceert wanneer hij een bel hoort, omdat dit geluid geassocieerd werd met het
krijgen van voedsel.
Operante conditionering gebeurt wanneer gedrag systematisch wordt gevolgd door een
beloning of straf. Skinner benadrukte het belang van bekrachtigingsschema’s. De drive-
reduction theorie van Hull stelt dat klassieke en operante conditionering alleen tot leren
leidt wanneer het samengaat met het verminderen van primaire driften zoals honger en
dorst.
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Theorieën over sociale ontwikkeling (blz. 14- 36)........................................................................4
P1.3 Theoretische perspectieven op sociale ontwikkeling...................................................................................4
1.3.1 psychodynamisch perspectief................................................................................................................4
1.3.2 Traditioneel leertheorie perspectief.......................................................................................................4
1.3.3 Cognitieve leertheorie perspectief.........................................................................................................5
1.3.4 Het informatieverwerkingsperspectief...................................................................................................5
1.3.5 Cognitief ontwikkelingsperspectief........................................................................................................5
1.3.6 Het systeemtheorie perspectief.............................................................................................................6
1.3.7 Het biologisch perspectief......................................................................................................................6
1.3.8 Het levensloopperspectief......................................................................................................................7
1.3.8 Verschillende theoretische perspectieven.............................................................................................7
Hoofdstuk 4 Hechting: het vormen van hechte relaties (blz. 127 – 157)...........................................................8
4.1 Hechtingstheorieën........................................................................................................................................8
4.1.1 Psychoanalytische theorie/Leertheorieën.............................................................................................8
4.1.2 Cognitieve leertheorie............................................................................................................................8
4.1.3 Ethologische theorie...............................................................................................................................8
4.2 De ontwikkeling van hechting........................................................................................................................9
4.3 De natuur en kwaliteit van hechting..............................................................................................................9
4.3.1 Verschillende typen hechtingsrelaties....................................................................................................9
4.3.2 Rol van ouders in de ontwikkeling van hechting met kind...................................................................10
4.3.3 De effecten van karaktereigenschappen op hechting..........................................................................10
4.4 De sociale gevolgen van stabiliteit en hechting...........................................................................................11
4.4.1 Hechting bij oudere kinderen, consequenties......................................................................................11
Hoofdstuk 5 Emoties (blz. 165-197).............................................................................................................. 12
5.1 Wat zijn emoties?.........................................................................................................................................12
5.2 Waarom zijn emoties belangrijk? (Blz. 165- 197)........................................................................................12
5.3 Verschillende perspectieven op emotionele ontwikkeling..........................................................................12
5.4 Ontwikkeling van emoties............................................................................................................................13
5.4.1 Primaire emoties...................................................................................................................................13
5.4.2 Secundaire emoties..............................................................................................................................13
5.5 De ontwikkeling van emotioneel begrip.......................................................................................................14
5.5.1 Herkenning van emoties in anderen....................................................................................................14
5.5.2 Kennis van emoties en inzicht in emoties............................................................................................14
5.6 Regulatie van emoties..................................................................................................................................14
5.7 Het socialiseren van emoties........................................................................................................................15
5.7.1 Socialisatie door ouders........................................................................................................................15
5.7.2 Socialisatie door leeftijdsgenoten........................................................................................................16
5.7.3 Socialisatie door Leerkrachten.............................................................................................................16
5.8 Wat als de emotionele ontwikkeling misgaat?............................................................................................16
5.8.1 Oorzaken van depressie.......................................................................................................................17
5.8.2 Behandeling van depressie onder kinderen.........................................................................................17
1
,Hoofdstuk 7 Familie (Blz. 254-262) (blz. 272- 291)......................................................................................... 17
7.1 Het familiesysteem.......................................................................................................................................17
7.1.2 Het ouder-kind systeem.......................................................................................................................17
7.2 Sociale klasse en cultuur..............................................................................................................................18
7.2.1 Verschillen in gezinswaarden en praktijken ten gevolge van de sociaal-economische status............18
7.2.2 Culturele patronen in de opvoeding van kinderen..............................................................................19
7.3 Veranderingen van Amerikaanse families...................................................................................................19
7.3.1 De werkgelegenheid van de ouders en de ontwikkeling van het kind.................................................19
7.3.2 Ouderschap na de 30............................................................................................................................19
7.3.3 Nieuwe technologieën..........................................................................................................................19
7.3.4 Adoptie.................................................................................................................................................20
7.3.5 Gay en lesbische ouders.......................................................................................................................20
7.3.6 Alleen ouderschap................................................................................................................................20
7.3.7 Scheiding en opnieuw trouwen............................................................................................................20
Hoofdstuk 8 Peers (blz. 304- 338)................................................................................................................. 21
8.3 Leeftijdsgenoten als socialisatoren..............................................................................................................21
8.3.1 Imiteren van gedrag..............................................................................................................................21
8.3.2 Versterken en bestraffen van gedrag...................................................................................................21
8.3.3 Sociale vergelijking...............................................................................................................................22
8.4 Peer status....................................................................................................................................................22
8.4.1 Acceptatie en afwijzing.........................................................................................................................22
8.4.2 Factoren die peer acceptatie beïnvloeden...........................................................................................22
8.4.3 Consequenties van peer afwijzing........................................................................................................23
8.5 Voorstanders van peer acceptatie...............................................................................................................24
8.5.1 Ouders als voorstanders van peer acceptatie......................................................................................24
8.5.2 Onderzoekers als voorstanders van peer acceptatie...........................................................................24
8.5.3 Peers als als voorstanders van acceptatie............................................................................................24
8.6 Wanneer peers vrienden worden.................................................................................................................25
8.6.1 Leeftijd verandert in vriendschap.........................................................................................................25
8.6.2 Interactie met vrienden........................................................................................................................25
8.6.3 Patronen in vriendschappen.................................................................................................................25
8.6.4 Romantische relaties............................................................................................................................25
8.7 Interactie in groepen....................................................................................................................................26
8.7.1 Dominante hierarchie...........................................................................................................................26
8.7.2 Clique, crowd en gang..........................................................................................................................26
Hoofdstuk 9 School, mentoren en media (blz. 345-359)................................................................................26
9.1 De rol van de school in de sociale ontwikkeling...........................................................................................26
9.1.1 Scholen en sociale gemeenschappen...................................................................................................26
9.1.2 Grootte van de school en organisatie...................................................................................................27
9.1.3 Grootte van de klas en organisatie.......................................................................................................27
9.1.4 Impact van de leraar.............................................................................................................................28
9.1.5 School-familie.......................................................................................................................................28
Hoofdstuk 10 Sekse en gender (blz. 388-426)................................................................................................ 29
10.1 Het definiëren van sekse en gender...........................................................................................................29
10.2 Gender verschillen in groei, vaardigheden, activiteiten en interesses.......................................................29
10.2.1 Veranderingen in de adolescentie en volwassenheid........................................................................29
10.3 Genderstereotypes.....................................................................................................................................30
10.4 Biologische factoren in genderverschillen..................................................................................................30
2
, 10.4.1 Evolutionaire theorieën en gender ontwikkeling...............................................................................30
10.4.2 Hormonen en sociaal gedrag..............................................................................................................30
10.4.3 Gender en het brein...........................................................................................................................31
10.4.4 Genetica van gender...........................................................................................................................31
10.5 Cognitieve factoren in gender types..........................................................................................................31
10.5.1 Cognitieve ontwikkelingstheorie........................................................................................................31
10.5.2 Gender-schema theorie: een informatie-verwerkende benadering..................................................32
10.6 Sociale invloeden op gender types.............................................................................................................32
10.6.1 Theorieën over sociale invloed...........................................................................................................32
10.6.2 De invloed van ouders........................................................................................................................32
10.6.3 Imiteren van karaktereigenschappen ouders.....................................................................................33
10.6.4 Als de vader er niet is.........................................................................................................................33
10.6.5 Broertjes en zusjes..............................................................................................................................33
10.6.6 Rolmodellen in boeken, games en televisie.......................................................................................33
10.6.7 Peers, genderrollen en gender segregatie/ school en leraren...........................................................33
10.7 Androgyne..................................................................................................................................................34
Hoofdstuk 11 Morele ontwikkeling (blz. 443-449) (blz. 456-470)...................................................................34
11.1 Moreel oordeel...........................................................................................................................................34
11.1.3 Turiel's sociale domein theorie..........................................................................................................34
11.1.4 Hoe kinderen de regels leren en onderscheid maken tussen sociale domeinen...............................35
11.3 Morele emoties..........................................................................................................................................35
11.3.1 Ontwikkeling van morele emoties......................................................................................................35
11.3.2 Beïnvloeden morele emoties moreel gedrag?...................................................................................36
11.4 Het gehele morele kind..............................................................................................................................36
11.5 Prosociaal en altruïstisch gedrag...............................................................................................................36
11.5.1 Prosociaal gedrag en redenering ontwikkelen...................................................................................36
11.5.2 Factoren van prosociale ontwikkeling................................................................................................37
3
, Hoofdstuk 1 Theorieën over sociale ontwikkeling (blz.
14- 36)
P1.3 Theoretische perspectieven op sociale ontwikkeling
Theorieën helpen om bestaande informatie te organiseren en integreren in
samenhangende verklaringen. Daarnaast leiden theorieën tot hypotheses die getest
kunnen worden. Een theorie verklaart nooit de hele sociale ontwikkeling.
1.3.1 psychodynamisch perspectief
Freud’s psychodynamische theorie stelt dat psychologische groei geregeld wordt door
onbewuste biologische driften en instincten. De ontwikkelende persoonlijkheid bestaat
uit de id, gericht op directe behoeftebevrediging, het ego. Gericht op
behoeftebevrediging door middel van gepast sociaal bedrag, en het superego. Het
superego verschijnt wanneer het kind moralen heeft geïnternaliseerd en die kan
toepassen op het eigen gedrag. Ontwikkeling is een discontinu proces, onder te verdelen
in 5 perioden. Tijdens de fallische fase voelen jongens zich aangetrokken tot hun moeder
en bedreigd door hun vader, het Oedipus complex. In het Electra complex focussen
meisjes hun seksuele gevoelens op hun vader. Uiteindelijk lossen deze complexen zich op
doordat meisjes zich meer identificeren met hun moeder en jongens met hun vader.
Volgens Freud heeft de manier waarop kinderen deze fases doorlopen invloed op hun
latere gedrag en persoonlijkheid.
Erikson’s psychosociale theorie stelt dat de fases die Freud beschrijft doorgaan tot in de
volwassenheid. Problemen in eerdere fases spelen een rol in de latere fases, en
beïnvloeden zo de persoonlijkheid. In de laatste fase is de integriteit van het ego het
ultieme doel van oudere volwassenen.
De theorieën van Freud en Erikson hebben veel invloed gehad op de studie naar sociale
ontwikkeling. Kritiekpunten op deze theorieën zijn echter dat de basis van Freud’s
theorie moeilijk te toetsen is. Daarbij is zijn theorie gebaseerd op informatie die hij
verkregen heeft van volwassenen die therapie volgden, en niet van kinderen die sociaal
gedrag vertoonden. Daarnaast is zijn manier van informatieverzameling biased en
selectief. Tot slot is de focus op seksualiteit in de kindertijd te nauw en overdreven om
echt een ontwikkelingstheorie te vormen. Erikson heeft wel onderzoek gedaan bij echte
kinderen, maar de methodologische problemen van Freud zijn ook bij hem van
toepassing.
1.3.2 Traditioneel leertheorie perspectief
Het werk van Pavlov, Skinner en Watson gaat over conditionering en hoe leerprincipes
ontwikkeling kunnen vormen. Kinderen spelen een passieve rol; de rol van de omgeving
is veel groter. Klassieke conditionering is het manipuleren van het gedrag en emoties van
kinderen door er een stimulus aan te koppelen. Denk aan de hond die speeksel
produceert wanneer hij een bel hoort, omdat dit geluid geassocieerd werd met het
krijgen van voedsel.
Operante conditionering gebeurt wanneer gedrag systematisch wordt gevolgd door een
beloning of straf. Skinner benadrukte het belang van bekrachtigingsschema’s. De drive-
reduction theorie van Hull stelt dat klassieke en operante conditionering alleen tot leren
leidt wanneer het samengaat met het verminderen van primaire driften zoals honger en
dorst.
4
