MV politiek Samenvatting

Politiek samenvatting PowerPoint
Les 1
Plato  bestuur samenleving te ingewikkeld, moet aan deskundigen en geschoolden
overgelaten worden.
Aristoteles  alleen lid van samenleving als je aan het bestuur ervan deelnam.
Hobbes  één absolute heerser, mensen gevaar voor elkaar en moeten in bedwang
gehouden worden om de samenleving te kunnen handhaven.
Rousseau  eens met Aristoteles
Montesquieu  trias politica, democratie, rechtsstaat
In rechtsstaten wordt de vrijheid van burgers gegarandeerd door: machtenscheiding, vrije
verkiezingen, het gegeven dat ook de overheid aan rechtsregels gebonden is, onafhankelijke
rechters.
Constitutie omvat:
 Omschrijving van de belangrijkste staatsorganen en hun onderlinge verhoudingen
 Klassieke grondrechten (“vrijheidsrechten”)  beperkt de macht van de overheid
(discriminatie verbod, kiesrecht, etc.)
 Sociale grondrechten  leggen overheid een taak/verplichting op om dingen te
regelen. (recht op onderwijs, huisvesting, etc.)
Sociale grondrechten sinds 1983


Les 2
Van een staat spreken we als er sprake is van:
 Een bevolking
 Die op een begrensd gebied woont
 Waar een onafhankelijk (soeverein) gezag wordt uitgeoefend.
Groei van de bevolking komt vooral door migratie.
Feodalisme  leenstelsel in middeleeuwen
Alva vervolgt protestantse ketters in de Nederlanden
Unie van Atrecht (1579)  zuidelijke gewesten verklaren zich loyaal aan Filips II en aan het
katholicisme
Unie van Utrecht (1579)  de noordelijke gewesten sluiten een defensieverdrag tegen
Spanje.

,Plakkaat van Verlatinghe (1581)  definitieve breuk met Filips II
 Na de breuk met Filips II wordt geen geschikte nieuwe vorst gevonden.
 Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland Friesland, Overijssel en Groningen en de
Ommelanden, gaan als een verbond van soevereine gewesten verder.
Ontstaan Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in 1588
Kenmerken van de republiek:
 Statenbond met gedeelde soevereiniteit:
 Macht primair bij de provincies (Provinciale Staten) en de steden
 Staten-Generaal verantwoordelijk voor:
 Buitenlands beleid
 Binnenlandse veiligheid
 Financiën
 Toezicht op handelscompagnieën (VOC, WIC)
 Bestuur over de ‘Generaliteitslanden’ (Staats-Brabant en delen van Limburg)
Soevereiniteit  Een staat is soeverein wanneer hij binnen zijn grondgebied het hoogste
gezag voert.
De Patriottenbeweging keert zich tegen de oude standenmaatschappij en haar elites en pleit
voor meer maatschappelijke gelijkheid en burgerrechten.
 Franse leger bezet Nederland in de winter van 1794 – 1795
 Vestiging van de (Fransgezinde) Bataafse Republiek
 1806: Koninkrijk Holland
 1810: Inlijving bij Franse keizerrijk
1813: Herwonnen onafhankelijkheid
 Vestiging Koninkrijk der Nederlanden
 Koning Willem I
Koloniën
 Vaak ontstaan als handelspost VOC/ WIC
 Nederlands-Indië (Indonesië) onafhankelijk in 1949 (Nieuw-Guinea 1962)
 Suriname onafhankelijk in 1975
 Statuswijziging Nederlandse Antillen (10 – 10 2010):
 Bonaire, St. Eustatius en Saba: Nederlandse gemeenten
 Curaçao, St. Maarten en Aruba: autonome landen binnen het koninkrijk.

, Constitutionele monarchie
 Koning Willem I (1813 -1840)
 Koning Willem II (1840 – 1849)
 Koning Willem III (1849 - 1890)
 Koningin (regentes) Emma (1890 – 1898)
 Koningin Wilhelmina (1890 – 1948)
 Koningin Juliana (1948 – 1980)
 Koningin Beatrix (1980 – 2013)
 Koning Willem-Alexander (2013 -)
Parlementaire democratie
 Eerste helft 19e eeuw: beperkte betekenis parlement
 Tweede helft 19e eeuw: langzaam toenemende parlementaire macht
 Van vertegenwoordiging van maatschappelijk elite (19e eeuw) naar
volksvertegenwoordiging (1917-1919, invoering algemeen kiesrecht)
De oorsprong van het Nederlandse parlement ligt in de in 1464 opgerichte Staten-Generaal.
1815 tweekamerstelsel ingevoerd.
Grondwet van 1848 (Thorbecke) verandert staatsrechtelijke positie van het parlement.
1917 algemeen kiesrecht mannen, 1919 voor iedereen.
Gedecentraliseerde eenheidsstaat
 Eenheidsstaat gevestigd onder Frans gezag
 Het Huis van Thorbecke: eigen positie steden en provincies
 20ste eeuw: toename gemeentelijke taken en verantwoordelijkheden
 Discussie over bestuurlijke schaal
Les 3
Democratie  regeren door het volk
Directe democratie  burgers nemen zelf de besluiten
Indirecte democratie  burgers wijzen vertegenwoordigers aan die namens hen de
besluiten nemen.
Actief kiesrecht  het recht om te stemmen
Passief kiesrecht  het recht om je verkiesbaar te stellen


Wanneer heb je kiesrecht: