Samenvatting spraak therapie

Spraak therapie
Motorische spraakklankstoornissen (verworven) ................................................................................ 3
1 Algemene beschouwing in de behandeling van motorische spraakstoornissen ................................. 3
1.1 Inleiding .................................................................................................................................... 3
1.2 Managementbenaderingen ....................................................................................................... 3
1.3 Therapiedoelen en beïnvloedende variabelen in gedragsinterventie bij MSS ............................. 4
1.3.1 Therapiedoelen .................................................................................................................. 4
1.3.2 Beïnvloedende factoren...................................................................................................... 4
1.3.3 Concreet therapiekader voor personen met een MSS ......................................................... 5
1.4 Neurale herstelmechanismen.................................................................................................... 5
1.4.1 Therapeutische benaderingswijze ....................................................................................... 7
1.5 Principes van motorisch leren (MLP) ......................................................................................... 9
2 De behandeling van spraakapraxie ................................................................................................. 11
2.1 Doelstellingen van de behandeling van spraakapraxie (SA) ...................................................... 11
2.2 Overzicht van bestaande therapiemethoden ........................................................................... 12
2.2.1 De integrale stimulatie methode (Milsen, 1954) ............................................................... 12
2.2.2 De articulatorische-motorische methode.......................................................................... 13
2.2.3 PROMPT (prompts for restructering oral muscular phonetic targets, Chumpelik – 1970) .. 13
2.2.4 Prosodie en muziek .......................................................................................................... 14
2.3 Therapeutisch instrument voor apraxie van de spraak (TIAS)................................................... 15
2.3.1 Fase 1: Diagnostische fase (DIAS) ...................................................................................... 15
2.3.2 Fase 2: Oriënteringsfase (TIAS) ......................................................................................... 16
2.3.3 Fase 3: Oefenfase ............................................................................................................. 17
2.3.4 Fase 4: Automatiseringsfase en transferfase ..................................................................... 17
2.4 De behandeling van spraakapraxie en afasie ........................................................................... 17
3 De behandeling van dysartrie......................................................................................................... 18
3.1 Spraakgeoriënteerde interventies ........................................................................................... 18
3.1.1 Resonantie ....................................................................................................................... 18
3.1.2 Articulatie......................................................................................................................... 20
3.1.3 Tempo – Prosodie en natuurlijke spraak ........................................................................... 22
3.2 Communicatiegeoriënteerde benaderingen ............................................................................ 22
3.3 Spraakgeoriënteerde training voor specifieke dysartrietypes................................................... 22
4 Therapie bij hypokinetische dysartrie bij de ziekte van Parkinson ................................................... 24
4.1 Parkinsonismen en ziekte van Parkinson ................................................................................. 24
4.2 Hypokinetische dysartrie ......................................................................................................... 27
4.2.1 Hypokinetische dysartrie bij de ziekte van Parkinson ........................................................ 27

1

, 4.2.2 Behandeling ..................................................................................................................... 27
5 Specifieke behandelingen & nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van motorische
spraakklankstoornissen..................................................................................................................... 32
5.1 Hersenstimulatie: tDCS............................................................................................................ 32
Spraakklankstoornissen (ontwikkeling) ............................................................................................. 34
1 Algemene beschouwingen ............................................................................................................. 34
1.1 Algemene uitgangspunten voor therapie bij SKS...................................................................... 34
1.1.1 Fasen in therapie .............................................................................................................. 34
1.1.2 Algemene principes tijdens therapie ................................................................................. 35
1.1.3 Bepalen prioriteiten.......................................................................................................... 35
2 Fonologisch georiënteerde benaderingen ...................................................................................... 37
2.1 Inleiding .................................................................................................................................. 37
2.2 Doelen .................................................................................................................................... 37
2.3 Cycles approach (Hodson & Paden) ......................................................................................... 38
2.4 Metaphon (Howell & Dean)..................................................................................................... 40
2.5 Fonolog (Dijkstra-Buitendijk & van den Engel-Hoek) ................................................................ 43
2.6 Trainen fonologisch bewustzijn ............................................................................................... 45
3 Fonetisch georiënteerde benaderingen .......................................................................................... 47
3.1 Inleiding .................................................................................................................................. 47
3.2 Doelen .................................................................................................................................... 47
3.3 13 benaderingen (10 te kennen).............................................................................................. 47
3.4 ESCGAT ................................................................................................................................... 52
3.5 Gecombineerde benaderingen ................................................................................................ 54
4 Therapie bij SOD ............................................................................................................................ 55
4.1 Wat is SOD? ............................................................................................................................ 55
4.2 Vuistregels voor therapie bij SOD ............................................................................................ 56
5 Velofaryngeale stoornissen ............................................................................................................ 59
5.1 Het velofaryngeal klepmechanisme ......................................................................................... 59
5.2 Soorten velofaryngeale stoornissen......................................................................................... 59
5.2.1 Schisis............................................................................................................................... 60
5.3 Onderzoek .............................................................................................................................. 60
5.4 Behandeling ............................................................................................................................ 62




2

, Motorische spraakklankstoornissen (verworven)
1 Algemene beschouwing in de behandeling van motorische spraakstoornissen
1.1 Inleiding
Spreken is een complex gedrag dat de betrokkenheid van een netwerk van
concurrerende verwerkingsprocessen in onze hersenen integreert:
- Talige processen: ideeën omzetten in woorden, zinnen, een verhaal
 Afasie
- Cognitieve processen: aandacht en concentratie, geheugen en
executieve vaardigheden
 Cognitieve communicatiestoornis
- Sensori-motorische processen: interactie tussen de zintuiglijke
verwerking van spraakklanken en de motorische verwerking van
spraak
o Planning en programmering van concrete spierinstructies
 Spraakaparaxie
o Haarfijne uitvoering, coördinering en eventuele bijsturing
van spraakbewegingen Dysartrie
 Spraakapraxie en dysartrie = motorische spraakstoornis (MSS)

Het verlies aan spraakverstaanbaarheid in de communicatie dat hiermee vaak gepaard gaat, treft
bijna altijd het psychosociaal functioneren van de persoon met een (lichte) MSS.
 Doel van de behandeling: optimaliseren van de dagelijkse communicatie en het
verbeteren van het psychosociaal welbevinden van de persoon met een motorische
spraakstoornis.
 Hindernissen:
 Therapie-effectstudies zijn bijzonder schaars
 Geen effectmetingen t.a.v. activiteiten, participatie en psychosociaal
welbevinden
 Zeer veel beïnvloedende therapievariabelen

1.2 Managementbenaderingen
Er bestaat geen eenduidige benadering in behandeling voor MMS’en. De MMS’en verschillen in:
- Ernst: discreet, mild, matig, ernstig,…
- Onderliggende pathofysiologie: planning/programmering, incoördinatie, hypo of
hyperkinesie, slapte, spasticiteit
- Spraakkarakteristieken: ademhaling, stem, resonantie, articulatie, prosodie
- Multiple begeleidende factoren: prognose, etiologie, fase van neurologisch herstel,
omgeving,…
De keuze voor een interventie wordt individueel en op maat gemaakt/aangepast

Verdeling in managementbenaderingen – Duffy
1) Medische benadering
o Medicatie: farmacologisch  Onderliggende ziekte genezen waardoor de
spraakstoornis opklaart
 Sommige medicatie vertoont neveneffecten
 Voordat spraaktherapie gestart wordt is het belangrijk om te weten of:


3

,  De persoon met een MSS medicatie neemt die de spraak zou kunnen
verbeteren/beïnvloeden
 Er gepland werd medicatie op te starten
 Er medicatie toegediend en stopgezet werd
Soms behandeling uitstellen om het effect van de medicatie af te wachten.
De communicatienood moet wel opgevangen worden.
o Chirurgie: oncologische problemen (aanwezigheid van een tumor)
 De oorzaak wordt meteen aangepakt, de symptomen
verdwijnen/verbeteren/verslechteren hierdoor
2) Prothetische benadering: gebruik van mechanische en elektronische hulpmiddelen
3) Gedragsinterventie: alle interventies die niet alleen medisch en/of prothetisch gericht zijn
o Doel: communicatie maximaliseren
o Grootste deel van de populatie met MSS

1.3 Therapiedoelen en beïnvloedende variabelen in gedragsinterventie bij MSS
1.3.1 Therapiedoelen
Behandelen van MSS richt zich op het maximaliseren van de communicatie en zo op het verbeteren
van het welbevinden  Gedragsmatig georiënteerd
- Maximale efficiëntie: spreeksnelheid verhogen zonder de verstaanbaarheid/begrijpelijkheid
te verlagen
- Maximale effectiviteit: maximale spraakverstaanbaarheid/begrijpelijkheid
- Maximale natuurlijkheid: prosodie

Fases in de therapie:
1) Verwervingsfase: tijdens de oefening
2) Retentiefase: uitgesteld effect van oefening, na de oefening
3) Generalisatiefase: transfer naar andere spreektaken -en contexten met dezelfde motorische
vaardigheden

1.3.2 Beïnvloedende factoren
Therapiegebonden  Inhoud
factoren  Intensiteit (aantal sessies, duur, aantal oefeningen en herhalingen, totale
duur behandeling)
 Therapiesetting (vermoeidheid vermijden (plannen voor ergo/kiné), geen
data m.b.t. effectiviteit individueel t.o.v. groep)
Medische factoren  Oorzaak of prognose (progressief verbeteren/verslechteren? Snel/traag?
Medische oplossing?  starten, uitstellen, stoppen van therapie)
 Ernst en aard (correleert niet altijd met de impact op participatieniveau)
 Fase van herstel (acuut, post-acuut, chronisch)
Demografische  Leeftijd (daling snelheid, accuratesse)
karakteristieken  Geslacht
 Opleiding
 Beroep
Persoonlijke- en  Nood en motivatie
omgevingsfactoren  Persoonlijkheid en ingesteldheid
 Zorgnetwerk en relaties
 Fysieke factoren zoals vermoeidheid, additionele beperkingen zoals een
cognitieve stoornis, medicatie


4