Samenvatting Toegepaste farmacologie (keuzevak) ( )

TOEGEPASTE FARMACOLOGIE
GENEESMIDDELEN VOOR DE BEHANDELING VAN KANKER

PATHOFYSIOLOGIE

 Kanker = ongeremde proliferatie van cellen (celdeling)
 Geneesmiddelen tegen kanker zullen deze deling trachten te remmen
 Normaal: celdeling verloopt onder invloed van hormonen en chemische stoffen en gebeurt dus enkel
wanneer nodig
 Normale situatie: cellen delen normaal enkel als het nodig is gebeurt onder invloed van hormonen
 Elke cel van menselijk lichaam bevat een volledige set informatie om alle eiwitten (ongeveer 20000) te
produceren die het lichaam nodig heeft.
 Een cel produceert wel enkel die eiwitten die het nodig heeft voor zijn specifieke functie in het
lichaam
 De informatie voor de aanmaak van die eiwitten ligt in het DNA(deoxyribonucleïnezuur).
 Het menselijk DNA is verdeeld over 46 chromosomen (elke cel bevat dus 46 chromosomen (23 paren)
behalve de geslachtscellen die er maar 23 ongepaarde hebben)  per chromosoom è informatie voor
honderden proteïnen
 Het stukje DNA met de genetische informatie voor één proteïne (of één keten van aminozuren) is een
gen
 Cel krijgt signalen om te delen, in het DNA zit informatie ( gen) en zorgt ervoor dat bepaalde eiwitten
worden aangemaakt en die zorgen voor de aanmaak van nieuwe cellen
 DNA
o deoxyribonucleïnezuur
o = lange streng nucleotiden, die bestaan uit een stikstofbase (adenine, guanine, thymine en
cytosine), een deoxyribose (suiker waaraan O-atoom ontbreekt) en een fosfaatgroep
 Eiwitsynthese
o DNA: van het gen dat gelokaliseerd werd met juist informatie voor het te maken eiwit
o mRNA= messenger RNA (enkelstrengig)
o Eiwit: gebeurt in ribosomen
o Deze stappen eens bekijken zodat geneesmiddelen hierop kunnen werken




 Celdeling en DNA-replicatie
o Nieuwe DNA  info nodig van nieuwe eiwitten en ook nieuw kernmateriaal

, o Oorspronkelijke DNA streng gaat door helicase ( rechte streng, geen opkrulling) en
topoïsomerase (uit elkaar valt)  overschrijven 2 DNA dubbel strengen onder invloed van
DNA-polymerase
o Enzymen= actieve eiwitten  geneesmiddelen die hierop inwerken
o Inspelen op 2 niveaus: aanmaak van eiwitten, aanmaak van nieuwe dubbele DNA streng




 De celcylus
o normaal: cel in rust, enkel indien signalen om te delen dan celcyclus
o G0= rustfase
o G1= cel groeit en bereidt zich voor op de deling
o S = fase waarin nieuw DNA wordt gesynthetiseerd, nieuwe eiwitten worden aangemaakt
o G2= verdere groei
o M-fase = mitose (de dubbele chromosomen verdelen zich over twee delen van de cel en op
het einde deelt de cel)
o Geneesmiddelen toedienen en even wachten en dan terug geneesmiddelen toedienen zodat
in alle fases de geneesmiddelen kunnnen werken




o
 Het reguleren van de celdeling vs ontstaan van kanker
o Het DNA in de cel codeert voor de aanmaak van eiwitten
o als code = goed dan ook aanmaak van goed eiwit
o Mutaties kunnen ontstaan door regelmatig in contact te komen met carcinogene stoffen
 Ioniserende straling
 Pesticiden
 Tabaksrook
 Asbest
o Mutatie= kleine verandering ter hoogte van het DNA
o Familiaal het TRAC-gen  preventief iets doen zodat er geen ongecontroleerde celdeling is
o Sommige zijn verworven mutaties vb ioniserende straling, tabak
o De frequentie is gevaarlijk voor mutaties

, o Mutaties in DNA = frequent voorkomend
o Niet elke mutatie leidt tot kanker reparatiemechanisme van de cel
 Tumorsuppressorgenen = genen die coderen voor eiwitten die de celdeling
onderdrukken
 teniet gedaan worden van mutaties, zorgen ervoor dat de cel afsterft
 Proto-oncogenen = genen die coderen voor eiwitten die de celdeling bevorderen
 celdeling bevorderen, signaal dat het terug moet omgekeerd worden
o Dus als er een mutatie in bovenstaande genen optreedt, dan ongeregelde celdeling (bv.
suppressoreiwit functioneert niet goed, of mutatie van proto- oncogeen naar oncogeen
waardoor te veel celdeling)
o Proto-oncogen goed
o Oncogen  eiwit codeerd verder met mutaties erbij
o Normaal: cel die abnormaal wordt, wordt opgeruimd door de cel door apoptose. Bij kanker
gebeurt dit niet.
o Kanker: gemuteerde cel geeft signalen om meer bloedvaten aan te maken om meer zuurstof
te voorzien voor de tumor

CHEMOTHERAPIE

 Naast chemotherapie ook nog chirurgie en radiotherapie
 = farmacotherapeutische therapie (m.i.v. gerichte biotherapie met genetisch gemanipuleerde
proteïnen)
 De grootste uitdaging voor chemotherapie: enkel de slechte cellen aanvallen en de gezonde cellen
gerust laten
o maar aangrijpingspunten voor geneesmiddelen (receptoren, ionkanalen, enzymen) zijn te
gelijkend tussen tumorcellen en gezonde cellen  heel moeilijk maar toch een miniscul
verschil
o verschil: snelheid van celdeling dus zullen GMn daarop gaan ingrijpen
 Chemotherapie= overkoepelende naam van geneesmiddelen
 Ook nog veel andere cellen die celdeling doen vb haarvaten, huidcellen
 Chemotherapie: meestal in 6 beurten (als er dan nog rest is, dan kan het immuunsysteem van de cel
zelf voor de opruiming zorgen)
o owv het feit dat slechts een fractie van de tumorcellen door 1 behandeling wordt aangevallen
(owv slechte doorbloeding van tumorcellen)
o Beurten zijn ook nodig om rustperioden in te bouwen zodat ‘gezonde cellen’ de kans krijgen
om te herstellen
o Aantal chemo’s is heel afhankelijk van ziekte en patiënt
o Wel steeds rustpauze  celcyclus, zodat men de cellen die nog niet zijn aangevallen in een
andere fase kunnen aanvallen en patiënt heeft de tijd om te herstellen
 Alle sneldelende cellen van het lichaam worden aangetast:
o huid, maag, darmen, haar, bloed en sperma
 Dus vaak stomatitis, malabsorptie, verstoringen van de vertering, problemen met aanmaak RBC, WBC
en TC, verstoorde spermaproductie
 Opgelet bij zwangeren!
o Zwangerschap  meer sneldelende cellen voor de ontwikkeling van de baby, zeer gevaarlijk
tast ook het kind aan, meestal geen behandeling tijdens de zwangerschap
 Toedieningsvorm
o oraal
o IM