RECHT
Jan Cottyn
Nele Thys
2021-2022
,Inhoudsopgave
1. Wat is recht? ............................................................................................................................................... 4
2. Regels om de samenleving te ordenen ........................................................................................................ 5
2.1. Regels van territorialiteit ............................................................................................................................. 5
2.1.1. Grensoverschrijdend recht .................................................................................................................. 5
2.1.2. Recht in eigen land: 4 niveaus ............................................................................................................. 6
2.2. Regels o.b.v. inhoud (materie) ..................................................................................................................... 6
2.2.1. Publiek recht ........................................................................................................................................ 6
2.2.2. Privaatrecht ......................................................................................................................................... 7
2.3. Combineren van territoriaal recht en recht o.b.v. inhoud............................................................................ 7
2.4. Wanneer is iets strafbaar?........................................................................................................................... 7
3. Regels opgelegd door de samenleving ......................................................................................................... 9
3.1. De overheid .................................................................................................................................................. 9
3.2. Een democratische overheid ........................................................................................................................ 9
3.3. België (les nog eens kijken) ........................................................................................................................ 10
3.3.1. Europese Unie .................................................................................................................................... 10
3.3.2. Federaal (nationaal niveau) ............................................................................................................... 10
3.3.3. Regionaal (gemeenschappen en gewesten) ...................................................................................... 11
3.3.4. Provinciaal.......................................................................................................................................... 12
3.3.5. Lokaal ................................................................................................................................................. 12
3.4. Verkiezingen in België ................................................................................................................................ 13
3.3.6. Hiërarchie........................................................................................................................................... 13
3.4. Beïnvloeding van het recht ........................................................................................................................ 14
3.4.1. Rechtspraak en rechtsleer ................................................................................................................. 14
4. Afdwingbaar door de samenleving ............................................................................................................ 15
4.1. Soorten rechtbanken: strafrechtbanken .................................................................................................... 15
4.1.1. Politierechtbank ................................................................................................................................. 16
4.1.2. Correctionele rechtbank .................................................................................................................... 16
4.1.3. Hof van assisen .................................................................................................................................. 16
4.1.4. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) ..................................................................................................... 16
4.2. Soorten rechtbanken: Burgerlijke rechtbanken ......................................................................................... 17
4.2.1. Vredegerecht ..................................................................................................................................... 17
4.2.2. Rechtbank 1e aanleg .......................................................................................................................... 17
4.2.3. Ondernemingsrechtbank (Specifieke bevoegdheden)....................................................................... 17
4.2.4. Arbeidsrechtbank (Specifieke bevoegdheden) .................................................................................. 17
4.3. Hoger beroep (2e lijn) ................................................................................................................................. 17
4.4. Hof van Cassatie ........................................................................................................................................ 18
4.5. Drempels .................................................................................................................................................... 19
4.5.1. Kennis van het recht: juridische bijstand ........................................................................................... 19
4.5.2. Betaalbaarheid gerechtelijke procedures .......................................................................................... 20
4.5.3. Drempels: alternatieven voor een gerechtelijke procedure .............................................................. 21
1. Juridische personen .................................................................................................................................. 21
1.1. Soorten juridische personen....................................................................................................................... 21
1
, 1.2. De fysieke persoon ..................................................................................................................................... 22
1.3. De fysieke onschendbaarheid van het lichaam .......................................................................................... 23
2. Bekwaamheid ........................................................................................................................................... 23
2.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 24
2.1.1. Zorgvolmacht (buitengerechtelijke beschermmaatregel) ................................................................. 24
2.1.2 Bewindvoering (of gerechtelijke beschermmaatregel)....................................................................... 25
2.1.3. Tijdelijke wilsonbekwaamheid ........................................................................................................... 26
2.1.4. Sanctie (ter bescherming) .................................................................................................................. 27
2.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 28
2.2.1. De ouders ........................................................................................................................................... 28
2.2.2. Voogdij (gerechtelijke maatregel) ..................................................................................................... 28
2.2.3. Sanctie (ter bescherming) .................................................................................................................. 29
3. Hulpverlening ........................................................................................................................................... 29
3.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 29
3.1.1. vrijwillige hulpverlening ..................................................................................................................... 29
3.1.2. Gedwongen hulpverlening ................................................................................................................. 29
3.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 31
3.2.1. Vrijwillige hulpverlening .................................................................................................................... 31
3.2.2. VOS: verontrustende opvoedingssituatie .......................................................................................... 31
3.2.3. Gedwongen hulpverlening ................................................................................................................. 32
4. Sanctionering ............................................................................................................................................ 33
4.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 33
4.1.1. Het strafonderzoek (of vooronderzoek) ............................................................................................ 34
4.1.2. Strafproces zelf .................................................................................................................................. 36
4.1.3. Strafuitvoering ................................................................................................................................... 38
4.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 39
4.2.1. Drie mogelijke fasen in het opleggen van een reactie ....................................................................... 40
4.2.2. uitvoering van een sanctie ................................................................................................................. 40
4.2.3. Enkele reacties ................................................................................................................................... 40
1. ouderschap ............................................................................................................................................... 41
1.1. Hoe gebeurt de formeel-juridische vastlegging van de afstammingsband met een kind? ........................ 41
1.1.1. Bij de geboorte................................................................................................................................... 41
1.1.2. Een tijd na de geboorte...................................................................................................................... 43
1.1.3. Toepassingen ..................................................................................................................................... 43
1.1.4. Adoptie .............................................................................................................................................. 44
1.2. Wat zijn de gevolgen van de formeel-juridische vastlegging van de afstammingsband met een kind?.... 46
1.2.1. Ouderlijk gezag .................................................................................................................................. 46
1.2.2. Onderhoudsplicht .............................................................................................................................. 47
2. Partnerschap............................................................................................................................................. 48
3. Familie ...................................................................................................................................................... 48
4. Patiënt ...................................................................................................................................................... 49
4.1. Inleiding en begrippen ............................................................................................................................... 49
4.2. WUG = Wet Uitoefening Gezondheidszorgberoepen................................................................................. 50
4.3. Wet inzake kwaliteitsvolle praktijkvoering in de gezondheidszorg ........................................................... 50
2
, 4.4. Patiëntenrechtenwet ................................................................................................................................. 50
5. Onrechtmatige daad: aansprakelijkheid .................................................................................................... 51
3
, Rechtsstructuren
1. Wat is recht?
1. Geheel van regels
- Voorschriften (gedragsregels)
- Werking van instellingen
- Procedures om regels af te dwingen
- Procedures om recht te maken en te wijzigen
2. Om de maatschappij te ordenen
- Recht is zo oud als de mens
- Recht stuurt het handelen van mensen
- Voordeel van regels = duidelijkheid, ordening, structuur
- Regels bieden een oplossing voor conflicten
- Recht evolueert mee met de samenleving (weerspiegelt een tijdsgeest)
3. Opgelegd door de overheid (zie module 3)
Samenleving = de wil van het volk (in een democratie) = de overheid
- Recht evolueert mee met de samenleving
- Recht is flexibel
- enkel de overheid is bevoegd om regels op te leggen
4. De regels zijn afdwingbaar (zie module 4)
Dubbele betekenis:
- iemand anders kan jou verplichten om iets te doen (of niet te doen) via de rechtbank
- De overheid kan jou straffen (sanctie opleggen) = strafrecht
Er is een verschil tussen rechtsregels en andere regels:
- voor het overtreden van rechtsregels kan je gestraft worden via het recht
- Andere regels kunnen zijn: morele en ethieke regels (wat is goed en slecht), etiquette,
religieuze voorschriften, spelregels voor sport en spel
4
, Gelijkenissen tussen rechtsregels en andere regels = gedrag van mensen sturen
Verschillen =
Rechtsregels Andere regels
- opgelegd door de samenleving (= door de - Opgelegd door een bepaalde groep in de
overheid) samenleving
- van toepassing op álle mensen van die - enkel van toepassing op de leden van die
samenleving groep (bijv. gelovigen, leden, …)
- het naleven van de regels is verplicht en - het naleven van de regels gebeurt op
kan worden opgelegd via de rechtbank vrijwillige basis van sociale controle
(justitie)
2. Regels om de samenleving te ordenen
2.1. Regels van territorialiteit
Onze samenleving = een internationale/mondiale context à indeling o.b.v. territorialiteit
Het recht volgt deze evolutie, rechtsregels zijn:
- ofwel grensoverschrijdend ten op zichtte van alle landen
- of binnen de grenzen van elk land
2.1.1. Grensoverschrijdend recht
• Internationaal recht = landen onderling
- bijv. conferenties waarbij landen regels afspreken die ze allemaal zullen volgen
2 vormen van internationaal recht
-> Internationale verdragen tussen landen
-> internationale verdragen die worden afgesloten via internationale organisaties of
bijeenkomsten waar landen lid van zijn
Bijv. Verenigde Naties, Raad van Europa, internationale conferenties) -> lidmaatschap
is vrijwillig
• Supranationaal recht: Europese Unie (EU)
= Lidstaten hebben een deel van hun eigen bevoegdheid afgestaan aan de EU zodat
de EU eigen recht kan maken
à er worden beslissen genomen die van toepassing zijn op alle 27 lidstaten
à het land beslist niet zelf, maar de regels worden voor hen beslist
5
Jan Cottyn
Nele Thys
2021-2022
,Inhoudsopgave
1. Wat is recht? ............................................................................................................................................... 4
2. Regels om de samenleving te ordenen ........................................................................................................ 5
2.1. Regels van territorialiteit ............................................................................................................................. 5
2.1.1. Grensoverschrijdend recht .................................................................................................................. 5
2.1.2. Recht in eigen land: 4 niveaus ............................................................................................................. 6
2.2. Regels o.b.v. inhoud (materie) ..................................................................................................................... 6
2.2.1. Publiek recht ........................................................................................................................................ 6
2.2.2. Privaatrecht ......................................................................................................................................... 7
2.3. Combineren van territoriaal recht en recht o.b.v. inhoud............................................................................ 7
2.4. Wanneer is iets strafbaar?........................................................................................................................... 7
3. Regels opgelegd door de samenleving ......................................................................................................... 9
3.1. De overheid .................................................................................................................................................. 9
3.2. Een democratische overheid ........................................................................................................................ 9
3.3. België (les nog eens kijken) ........................................................................................................................ 10
3.3.1. Europese Unie .................................................................................................................................... 10
3.3.2. Federaal (nationaal niveau) ............................................................................................................... 10
3.3.3. Regionaal (gemeenschappen en gewesten) ...................................................................................... 11
3.3.4. Provinciaal.......................................................................................................................................... 12
3.3.5. Lokaal ................................................................................................................................................. 12
3.4. Verkiezingen in België ................................................................................................................................ 13
3.3.6. Hiërarchie........................................................................................................................................... 13
3.4. Beïnvloeding van het recht ........................................................................................................................ 14
3.4.1. Rechtspraak en rechtsleer ................................................................................................................. 14
4. Afdwingbaar door de samenleving ............................................................................................................ 15
4.1. Soorten rechtbanken: strafrechtbanken .................................................................................................... 15
4.1.1. Politierechtbank ................................................................................................................................. 16
4.1.2. Correctionele rechtbank .................................................................................................................... 16
4.1.3. Hof van assisen .................................................................................................................................. 16
4.1.4. Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) ..................................................................................................... 16
4.2. Soorten rechtbanken: Burgerlijke rechtbanken ......................................................................................... 17
4.2.1. Vredegerecht ..................................................................................................................................... 17
4.2.2. Rechtbank 1e aanleg .......................................................................................................................... 17
4.2.3. Ondernemingsrechtbank (Specifieke bevoegdheden)....................................................................... 17
4.2.4. Arbeidsrechtbank (Specifieke bevoegdheden) .................................................................................. 17
4.3. Hoger beroep (2e lijn) ................................................................................................................................. 17
4.4. Hof van Cassatie ........................................................................................................................................ 18
4.5. Drempels .................................................................................................................................................... 19
4.5.1. Kennis van het recht: juridische bijstand ........................................................................................... 19
4.5.2. Betaalbaarheid gerechtelijke procedures .......................................................................................... 20
4.5.3. Drempels: alternatieven voor een gerechtelijke procedure .............................................................. 21
1. Juridische personen .................................................................................................................................. 21
1.1. Soorten juridische personen....................................................................................................................... 21
1
, 1.2. De fysieke persoon ..................................................................................................................................... 22
1.3. De fysieke onschendbaarheid van het lichaam .......................................................................................... 23
2. Bekwaamheid ........................................................................................................................................... 23
2.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 24
2.1.1. Zorgvolmacht (buitengerechtelijke beschermmaatregel) ................................................................. 24
2.1.2 Bewindvoering (of gerechtelijke beschermmaatregel)....................................................................... 25
2.1.3. Tijdelijke wilsonbekwaamheid ........................................................................................................... 26
2.1.4. Sanctie (ter bescherming) .................................................................................................................. 27
2.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 28
2.2.1. De ouders ........................................................................................................................................... 28
2.2.2. Voogdij (gerechtelijke maatregel) ..................................................................................................... 28
2.2.3. Sanctie (ter bescherming) .................................................................................................................. 29
3. Hulpverlening ........................................................................................................................................... 29
3.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 29
3.1.1. vrijwillige hulpverlening ..................................................................................................................... 29
3.1.2. Gedwongen hulpverlening ................................................................................................................. 29
3.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 31
3.2.1. Vrijwillige hulpverlening .................................................................................................................... 31
3.2.2. VOS: verontrustende opvoedingssituatie .......................................................................................... 31
3.2.3. Gedwongen hulpverlening ................................................................................................................. 32
4. Sanctionering ............................................................................................................................................ 33
4.1. Meerderjarigen .......................................................................................................................................... 33
4.1.1. Het strafonderzoek (of vooronderzoek) ............................................................................................ 34
4.1.2. Strafproces zelf .................................................................................................................................. 36
4.1.3. Strafuitvoering ................................................................................................................................... 38
4.2. Minderjarigen ............................................................................................................................................ 39
4.2.1. Drie mogelijke fasen in het opleggen van een reactie ....................................................................... 40
4.2.2. uitvoering van een sanctie ................................................................................................................. 40
4.2.3. Enkele reacties ................................................................................................................................... 40
1. ouderschap ............................................................................................................................................... 41
1.1. Hoe gebeurt de formeel-juridische vastlegging van de afstammingsband met een kind? ........................ 41
1.1.1. Bij de geboorte................................................................................................................................... 41
1.1.2. Een tijd na de geboorte...................................................................................................................... 43
1.1.3. Toepassingen ..................................................................................................................................... 43
1.1.4. Adoptie .............................................................................................................................................. 44
1.2. Wat zijn de gevolgen van de formeel-juridische vastlegging van de afstammingsband met een kind?.... 46
1.2.1. Ouderlijk gezag .................................................................................................................................. 46
1.2.2. Onderhoudsplicht .............................................................................................................................. 47
2. Partnerschap............................................................................................................................................. 48
3. Familie ...................................................................................................................................................... 48
4. Patiënt ...................................................................................................................................................... 49
4.1. Inleiding en begrippen ............................................................................................................................... 49
4.2. WUG = Wet Uitoefening Gezondheidszorgberoepen................................................................................. 50
4.3. Wet inzake kwaliteitsvolle praktijkvoering in de gezondheidszorg ........................................................... 50
2
, 4.4. Patiëntenrechtenwet ................................................................................................................................. 50
5. Onrechtmatige daad: aansprakelijkheid .................................................................................................... 51
3
, Rechtsstructuren
1. Wat is recht?
1. Geheel van regels
- Voorschriften (gedragsregels)
- Werking van instellingen
- Procedures om regels af te dwingen
- Procedures om recht te maken en te wijzigen
2. Om de maatschappij te ordenen
- Recht is zo oud als de mens
- Recht stuurt het handelen van mensen
- Voordeel van regels = duidelijkheid, ordening, structuur
- Regels bieden een oplossing voor conflicten
- Recht evolueert mee met de samenleving (weerspiegelt een tijdsgeest)
3. Opgelegd door de overheid (zie module 3)
Samenleving = de wil van het volk (in een democratie) = de overheid
- Recht evolueert mee met de samenleving
- Recht is flexibel
- enkel de overheid is bevoegd om regels op te leggen
4. De regels zijn afdwingbaar (zie module 4)
Dubbele betekenis:
- iemand anders kan jou verplichten om iets te doen (of niet te doen) via de rechtbank
- De overheid kan jou straffen (sanctie opleggen) = strafrecht
Er is een verschil tussen rechtsregels en andere regels:
- voor het overtreden van rechtsregels kan je gestraft worden via het recht
- Andere regels kunnen zijn: morele en ethieke regels (wat is goed en slecht), etiquette,
religieuze voorschriften, spelregels voor sport en spel
4
, Gelijkenissen tussen rechtsregels en andere regels = gedrag van mensen sturen
Verschillen =
Rechtsregels Andere regels
- opgelegd door de samenleving (= door de - Opgelegd door een bepaalde groep in de
overheid) samenleving
- van toepassing op álle mensen van die - enkel van toepassing op de leden van die
samenleving groep (bijv. gelovigen, leden, …)
- het naleven van de regels is verplicht en - het naleven van de regels gebeurt op
kan worden opgelegd via de rechtbank vrijwillige basis van sociale controle
(justitie)
2. Regels om de samenleving te ordenen
2.1. Regels van territorialiteit
Onze samenleving = een internationale/mondiale context à indeling o.b.v. territorialiteit
Het recht volgt deze evolutie, rechtsregels zijn:
- ofwel grensoverschrijdend ten op zichtte van alle landen
- of binnen de grenzen van elk land
2.1.1. Grensoverschrijdend recht
• Internationaal recht = landen onderling
- bijv. conferenties waarbij landen regels afspreken die ze allemaal zullen volgen
2 vormen van internationaal recht
-> Internationale verdragen tussen landen
-> internationale verdragen die worden afgesloten via internationale organisaties of
bijeenkomsten waar landen lid van zijn
Bijv. Verenigde Naties, Raad van Europa, internationale conferenties) -> lidmaatschap
is vrijwillig
• Supranationaal recht: Europese Unie (EU)
= Lidstaten hebben een deel van hun eigen bevoegdheid afgestaan aan de EU zodat
de EU eigen recht kan maken
à er worden beslissen genomen die van toepassing zijn op alle 27 lidstaten
à het land beslist niet zelf, maar de regels worden voor hen beslist
5
