Samenvatting Ouderenzorg VRH2b

Ouderenzorg

1. De geriatrische patiënt
 Oudere patiënt ≠ geriatrische patiënt
 Aantal geriatrische patiënten neemt toe  toekomst
 Kalenderleeftijd – biologische leeftijd
 Chronische aandoeningen met multimorbiditeit en/of sterk autonomieverlies
 Of niet beschikbaar zijn van mantelzorger/naasten
o Complexe zorgsituatie
o Kwetsbare situatie
 Een zorgontvanger met een geriatrisch profiel is meestal een oudere persoon met nood aan
gespecialiseerde zorg
 Er is sprake van een complex ziektebeeld als gevolg van stoornissen op lichamelijk, sociaal
en psychisch vlak waardoor het zelfstandig functioneren en de kwaliteit van het leven
negatief beïnvloed wordt.

1.1. De geriatrische patiënt: Kenmerken
 Verminderde homeostase
 Cascadebreakdown
 Vele complicaties
 Vertraagde reconvalescentie
 Andere presentatie van ziekten
 Multipathologie
 Somato – psycho – sociale verwevenheid
 Leeftijdsspecifieke ziekten
 Gewijzigde farmacokinetiek en – dynamiek
 Bedreigde zelfredzaamheid

1.1.1. Verminderde homeostase
 Een verminderd vermogen hebben om bij verstoringen te  somatisch, psychisch en/of
sociaal
 Organen maken veranderingen door onder invloed van het ouder worden  reserves
 Onder normale belasting  sneller decompensatie optreedt
 De reeds bestaande pathologie + de verminderde reservefunctie spelen  ontstaan en
herstel
Voorbeeld
 Patiënt met diabetes en hartfalen
o Opname in ziekenhuis met longontsteking  zuurstoftekort
 Minder zuurstof  hart: slechter pompfunctie  minder doorbloeding
hersenen
 Verminderde reserve en reeds bestaand hartfalen  verhogen kans op
decompensatie
 Ook ontregelde glycemie


1

, 1.1.2. Cascadebreakdown
 Kettingreactie of neerwaartse spiraal
 Cascadebreakdown kan optreden van het fysische naar het psychische en sociale vlak
aangezien deze 3 gebieden bij de geriatrische patiënt nauw verweven zijn

Voorbeeld




1.1.3. Veel complicaties
 Uitgelokt door verhoogde kwetsbaarheid
 Complicaties die bijdragen tot de ernst van de ziekte of letale afloop
 Complicaties (niet zelden): immobiliteit, instabiliteit, urine – incontinentie, psychiatrische
aandoeningen, ondervoeding = geriatrische reuzen

1.1.4. Trage reconvalescentie
 Vaak traag en onvolledig herstel
 Zowel voor eenvoudige (griep) als ernstige aandoeningen
 Tijdens herstel = op basis van draagkracht mobilisatie, ergo en kine

1.1.5. Andere presentatie van ziekten
 Anamnese
 Symptomen

1.1.5.1. Anamnese
 Moeilijke diagnostiek omwille van andere presentatie ziekten  vage anamnese +
onduidelijke symptomen
 Heteroanamnese = gekleurd verhaal  opletten
 Angst – wens

1.1.5.2. Problemen bij anamnese
 De oudere heeft een andere beleving van ziekte (het is de ouderdom)
 De oudere wil de klachten niet onder ogen zien (schrik voor de gevolgen)
 De oudere met depressie of cognitieve functiestoornissen uit zijn klachten minder goed
 De oudere vermeldt de klachten die met inspanning samenhangen niet
 Opgelet bij beginnende dementie



2

, 1.1.5.3. 4 opvallende klachten
 ‘Geriatric giants’
o Immobiliteit Gezamenlijk
o Instabiliteit  Meervoudige oorzaak
o Incontinentie  Chronische verloop
o Psychische stoornis  Oorzaak hulpbehoevendheid
 Moeilijke genezing




1.1.5.4. Symptomen
 Veranderingen symptomatologie bij ouderen
o Symptoomverarming
o Symptoomverschuiving
o Symptoomomkering
o Symptoomvermeerdering
 Leidt tot atypische presentatie van aandoeningen – opgelet!
 1 symptoom kan de uiting zij van meerdere aandoening

Symptoomverarming
 Hoge pijndrempel en veranderde pijnbeleving
 Verminderde reactiviteit van het temperatuurcentrum
 Verminderde dorstprikkel
 Slechtere baroreceptorreflex
Pathologieën symptoomverarming
 Myocardinfarct
 Pneumonie
 Peritonitis
 Ernstige uitdroging zonder dorst
Gevolg
 Erkenning veranderde symptomatologie:
o Voorkom miskenning ziekte
o Voorkom vertraging behahandeling
MAAR
o Tekort aan onderzoek bij atypische ziekteprestatie (opgepast – delier)
Voorbeeld
 Je komt als thuisverpleegkundige om de 2 dagen langs bij meneer Bout, een geriatrische
zorgontvanger van 85 jaar. Je stelt vandaag vast dat meneer gedesoriënteerd is en wankel te
been. Zijn echtgenote geeft aan dat haat man sinds gisteren zichzelf niet is en sinds gisteren
geen eetlust meer heeft en deze ochtend bijna viel. Je vraag aan de meneer en mevrouw of
er sprake is van pijn, hoesten, koorts, maar dit blijkt niet het geval. Je beslist, in samenspreek
met meneer en mevrouw, om de huisarts te verwittigen. Na medisch onderzoek blijkt dat
meneer een longontsteking heeft.
o Symptoomverarming
o Het belang van kennis van een geriatrisch profiel
o Dementie

3

, 1.1.6. Multipathologie
 Het hebben van meerdere aandoeningen  fysisch, psychisch en/of sociaal vlak
 Gevolg aanzienlijk beperkingen ADL – functies en zelfstandigheid
 Aantal aandoeningen komen zeer frequent voor bij dezelfde patiënt
 Interacties kunnen vaan optreden

Gevolg
 Complexe zorg
 Hoofdzaken onderscheiden van bijzaken
 Waken over zelfstandigheid
 Waken over de kwaliteit van leven

Het functioneren geriatrische patiënt wordt bepaald door:
 Het aantal en de aard van de lichamelijke en psychische aandoeningen
 De betekenis van deze aandoeningen voor de zelfredzaamheid
 Elke afwijking behandelen  polyfarmacie

Polyfarmacie komt vaak voor bij ouderen en wordt onder andere in de hand gewerkt door
 De multipathologie
 Het steeds herhalen van voorschriften zonder na te gaan of er nog een indicatie is
 Het zonder overleg voorschrijven van meerdere artsen tegelijkertijd


1.1.7. Geriatrische trias of de somato – psycho – sociale verwevenheid




 Psychische gevolgen bij een somatische problematiek: delier bij hartinfarct
 Psychiatrische ziektebeelden die presenteren als somatische aandoeningen zoals maag –
darmklachten en ondervoeding bij depressie
 Sociale factoren kunnen labiel evenwicht verstoren omdat oudere meer afhankelijk is van
omgeving: goede buur die altijd de boodschappen doet maar plots verhuist  eenzaamheid
en voedingsproblemen

Gevolg
 Naast somatische en psychische anamnese eveneens psychosociale context goed bevragen:
levensloopgegevens = life events


1.1.8. Leeftijdsspecifieke ziekten
 Ziekten die sluipend op jonge leeftijd beginnen maar in ouderdom het meest uitgesproken
ziektebeeld vertonen, bijvoorbeeld arteriosclerose

4