1 Inleiding
Toegepaste statistiek is het analyseren van data om een wetenschappelijke vraag
te beantwoorden. Dit is het uitgangspunt van de analyse. Daarna gaat men
proberen dit antwoord te verfijnen. Data zijn waarnemingen op variabelen.
1.1. Onderzoeksvormen binnen
(medisch-)wetenschappelijk onderzoek
We kunnen medisch (epidemiologisch) onderzoek onderverdelen in
observationele en experimentele onderzoeken: Observationeel = er wordt enkel
geobserveerd zonder dat dit de betreffende proefpersoon beïnvloedt.
Experimenteel = de proefpersoon wordt wel beïnvloedt
Observationele onderzoeken gaan we verder onderverdelen in
cohortonderzoeken en case-controlonderzoeken:
Case –controlonderzoek = een groep patiënten met een bepaalde
ziekte/aandoening (case) wordt vergeleken met de controlepersonen (controls).
De controls hebben ongeveer dezelfde eigenschappen als de cases, maar hebben
de betreffende aandoening niet. De oorzaken hebben in het verleden
plaatsgevonden dus daarom wordt een case-control ook een retrospectief
onderzoek genoemd.
Cohort –onderzoek = een groep personen wordt geobserveerd. Hierbinnen
onderscheiden we retrospectief (terugkijkend in de tijd), transversaal (op het
moment van het onderzoek info verzamelen, ook cross –sectioneel genoemd) en
prospectief (gevolgd over de tijd, evolutie). Het onderscheid is gebaseerd op het
tijdskader van het onderzoek.
Voorbeeld p.14
Tegenover observationeel onderzoek staat experimenteel onderzoek.
Experimenteel onderzoek is ALTIJD een prospectief cohortonderzoek. De cohort
1
, (groep) wordt onderverdeeld in een experimentele groep (krijgt interventie) en
een controlegroep (krijgt de interventie niet). Bv. De ene groep krijgt het
medicijn, de andere groep een placebo.
1.2. Soorten variabelen
Het is ook belangrijk te weten wat de eigenschappen zijn van de
uitkomstvariabele van het onderzoek. Bij wetenschappelijk onderzoek zijn de
uitkomstvariabelen meestal continu of dichotoom. Continu = variabelen die in
theorie een oneindig aantal waarden kunnen aannemen (bv. lichaamsgewicht en
lengte, afh. van de nauwkeurigheid van het meettoestel). Dichotome variabelen
kunnen maar 2 waarden aannemen (wel of niet, of dummy codering (1vs0).
Als de variabele uit meer dan 2 groepen bestaat noeme we ze categoriaal. Bv
lichaamsgewicht die we onderverdelen in normaal, overgewicht en obesitas. In
dit geval zit er ook een zeker volgorde in, en daarom noemen we dit ordinale
categoriale variabelen. Bij de nominale categoriale variabele is er GEEN volgorde
in de categorieën. Bv ‘beroep’. Nominale categoriale variabelen worden niet vaak
in medisch wetenschappelijk onderzoek gebruikt.
1.3. Beschrijvende versus verklarende statistiek
Twee technieken binnen de statistiek. Beschrijvende (descriptieve) statistiek =
het overzichtelijk samenvatten van de onderzoeksgegevens zonder rekening te
houden met mogelijke verbanden of relaties tussen de variabelen. Verklarende
(interferentiële) statistiek = het schatten van effecten, relaties en hun
betrouwbaarheid om indien nodig p-waarden te berekenen. Hypotheses testen.
De eigenschappen van de variabelen bepalen voor een groot deel de statistische
mogelijkheden
1.4. Terminologie
De uitkomstvariabele is de variabele waarover de onderzoeker uitspraken wil
doen. Bv. zien of een nieuw afslankprogramma effect heeft outcome variabele
is het lichaamsgewicht. Bv. Wie bij een observationeel onderzoek wil zien wat de
2
Toegepaste statistiek is het analyseren van data om een wetenschappelijke vraag
te beantwoorden. Dit is het uitgangspunt van de analyse. Daarna gaat men
proberen dit antwoord te verfijnen. Data zijn waarnemingen op variabelen.
1.1. Onderzoeksvormen binnen
(medisch-)wetenschappelijk onderzoek
We kunnen medisch (epidemiologisch) onderzoek onderverdelen in
observationele en experimentele onderzoeken: Observationeel = er wordt enkel
geobserveerd zonder dat dit de betreffende proefpersoon beïnvloedt.
Experimenteel = de proefpersoon wordt wel beïnvloedt
Observationele onderzoeken gaan we verder onderverdelen in
cohortonderzoeken en case-controlonderzoeken:
Case –controlonderzoek = een groep patiënten met een bepaalde
ziekte/aandoening (case) wordt vergeleken met de controlepersonen (controls).
De controls hebben ongeveer dezelfde eigenschappen als de cases, maar hebben
de betreffende aandoening niet. De oorzaken hebben in het verleden
plaatsgevonden dus daarom wordt een case-control ook een retrospectief
onderzoek genoemd.
Cohort –onderzoek = een groep personen wordt geobserveerd. Hierbinnen
onderscheiden we retrospectief (terugkijkend in de tijd), transversaal (op het
moment van het onderzoek info verzamelen, ook cross –sectioneel genoemd) en
prospectief (gevolgd over de tijd, evolutie). Het onderscheid is gebaseerd op het
tijdskader van het onderzoek.
Voorbeeld p.14
Tegenover observationeel onderzoek staat experimenteel onderzoek.
Experimenteel onderzoek is ALTIJD een prospectief cohortonderzoek. De cohort
1
, (groep) wordt onderverdeeld in een experimentele groep (krijgt interventie) en
een controlegroep (krijgt de interventie niet). Bv. De ene groep krijgt het
medicijn, de andere groep een placebo.
1.2. Soorten variabelen
Het is ook belangrijk te weten wat de eigenschappen zijn van de
uitkomstvariabele van het onderzoek. Bij wetenschappelijk onderzoek zijn de
uitkomstvariabelen meestal continu of dichotoom. Continu = variabelen die in
theorie een oneindig aantal waarden kunnen aannemen (bv. lichaamsgewicht en
lengte, afh. van de nauwkeurigheid van het meettoestel). Dichotome variabelen
kunnen maar 2 waarden aannemen (wel of niet, of dummy codering (1vs0).
Als de variabele uit meer dan 2 groepen bestaat noeme we ze categoriaal. Bv
lichaamsgewicht die we onderverdelen in normaal, overgewicht en obesitas. In
dit geval zit er ook een zeker volgorde in, en daarom noemen we dit ordinale
categoriale variabelen. Bij de nominale categoriale variabele is er GEEN volgorde
in de categorieën. Bv ‘beroep’. Nominale categoriale variabelen worden niet vaak
in medisch wetenschappelijk onderzoek gebruikt.
1.3. Beschrijvende versus verklarende statistiek
Twee technieken binnen de statistiek. Beschrijvende (descriptieve) statistiek =
het overzichtelijk samenvatten van de onderzoeksgegevens zonder rekening te
houden met mogelijke verbanden of relaties tussen de variabelen. Verklarende
(interferentiële) statistiek = het schatten van effecten, relaties en hun
betrouwbaarheid om indien nodig p-waarden te berekenen. Hypotheses testen.
De eigenschappen van de variabelen bepalen voor een groot deel de statistische
mogelijkheden
1.4. Terminologie
De uitkomstvariabele is de variabele waarover de onderzoeker uitspraken wil
doen. Bv. zien of een nieuw afslankprogramma effect heeft outcome variabele
is het lichaamsgewicht. Bv. Wie bij een observationeel onderzoek wil zien wat de
2
