INTERPRETEREN, ONDERZOEKEN EN THEORIE VORMEN II
Interpreteren, Onderzoeken en Theorie Vormen II ................................................................................................ 1
Les 1 .................................................................................................................................................................... 5
De drie centrale kwesties in deze cursus ........................................................................................................ 6
Duitse context ≈ onze eigen context ........................................................................................................... 7
Anglo-Amerikaanse context versus onze eigen context ............................................................................. 7
Inleiding: Het primaat van betekenis en interpretatie? .................................................................................. 7
Opmerking over de notie ‘paradigma’ ........................................................................................................ 8
Inhoud en opbouw van de cursus Interpreteren,Onderzoeken en Theorie Vormen ..................................... 9
DEEL I: De noodzaak van interpretatie (Smeyers & Smith, Winch) ................................................................... 10
RCT (randomized controlled trials) ............................................................................................................... 11
Model versus realiteit ................................................................................................................................... 11
Succes van het medisch model: ruimere maatschappelijke tendensen ....................................................... 12
Medicalisering (Foucault) .......................................................................................................................... 13
Medicalisering en de pedagogische wetenschappen: conclusie................................................................... 16
Illich: ‘pathogenic pursuit of health’ ............................................................................................................. 16
Risk Society.................................................................................................................................................... 17
De noodzaak van interpretatie in pedagogisch onderzoek ........................................................................... 19
The bifurcation of nature .............................................................................................................................. 20
Bifurcation of nature: kwantiteit vs. kwaliteit .......................................................................................... 21
1. wetenschappelijke kennis beperkt zich tot kennis van verbanden tussen kwantitatieve variabelen ... 21
2. de wetenschap moet bovendien aantonen dat alle kwaliteiten eigenlijk herleid kunnen worden tot
kwantiteiten .............................................................................................................................................. 23
Positieve menswetenschappen..................................................................................................................... 23
De kwestie van interpreteren in de PW ........................................................................................................ 24
Geesteswetenschappelijke Pedagogiek ........................................................................................................ 25
Waarom interpreteren in de PW? Peter Winchs The Idea of a Social Science ............................................ 25
Peter Winchs The Idea of a Social Science ................................................................................................ 26
Peter Winchs Understanding a Primitive Society ...................................................................................... 31
Les 2 .................................................................................................................................................................. 33
Agenda .......................................................................................................................................................... 33
De kernideeën van Winchs positie (herhaling) ............................................................................................. 34
Gevolgen voor de beoefening van de menswetenschappen ........................................................................ 34
Illustraties uit PW .......................................................................................................................................... 38
Casus I: Neuropedagogisch onderzoek: de kritiek van Smeyers and Smith (neorophilia) ........................ 38
De ‘mode’ (hype) van het neuro-educatief onderzoek, genaamd ‘neurophilia’ ................................... 40
1
, De ‘mode’ van het neuro-educatief onderzoek: ‘neurophilia’ (de redenen wat er mis is met dat
interpretatief denken) ........................................................................................................................... 41
Space of reasons ................................................................................................................................... 42
Hebben we nood aan neurowetenschappelijke argumenten binnen onze ‘space of reasons’? .......... 44
Vanwaar komt de aantrekkingskracht van neurowetenschappelijke ‘argumenten’? .......................... 45
Casus II: Class size...................................................................................................................................... 46
Class size: niet-gerechtvaardigd vertrouwen in kwalitatief-experimenteel onderzoek ........................ 47
Class size: partiële blindheid ................................................................................................................. 47
Case III: Parenting and government intervention in the family ................................................................ 48
Wat is het probleem met de dominante manier van kijken naar de rol van experten en van
overheidsinterventie in het gezin? ........................................................................................................ 50
Parenting and government intervention in the family.......................................................................... 51
Voorbij de interpretatie .................................................................................................................................... 52
Wat betekent ‘We have never been modern’?: Latour ................................................................................ 52
Les 3 .................................................................................................................................................................. 55
Agenda .......................................................................................................................................................... 55
Naar een posthumanistische benadering binnen de pedagogische wetenschappen .................................. 55
Laboratory Life (Latour & Woolgar, 1979) .................................................................................................... 57
De waarde van etnografische beschrijvingen: het bekende terug vreemd maken; nieuwe dingen zien . 57
Etnografische bevindingen ........................................................................................................................ 58
Laboratory Life: randvoorwaarden ........................................................................................................... 59
Laboratory Life: gevolgen .......................................................................................................................... 59
Geen relativisme ....................................................................................................................................... 60
Laboratory Life: gevolgen .......................................................................................................................... 61
‘Neither nature nor mind is in command’ (Isabelle Stengers) ...................................................................... 62
On science stage: stephen hilgartner ............................................................................................................ 63
Corona-troubles, de autoriteit van wetenschap en media, en ‘matter of facts’ .......................................... 64
Latour: van ‘matters of fact’ naar ‘matters of concern’ ................................................................................ 65
Alternatieve manier om aan onderzoek te doen binnen de menswetenschappen .......................................... 66
Onderzoek doen voorbij het primaat van de interpretatie ........................................................................... 66
2de voorbeeld van een onderzoekstechniek waarbij we culturele fenomenen op een kwantitatieve manier
analyseren ......................................................................................................................................................... 68
Visuele Netwerkanalyse van de Ilias ............................................................................................................. 68
Kaart lezen................................................................................................................................................. 69
Les 3 maart ........................................................................................................................................................ 72
Agenda .......................................................................................................................................................... 72
Niet alleen een methode om de werkelijkheid wetenschappelijk te leren kennen, maar ook een kijk op wat
werkelijk is (en wat werkelijk kan zijn) .......................................................................................................... 72
2
, Karen Barad (new materialism) ................................................................................................................. 72
Latour: The style of matters of concern ........................................................................................................ 73
‘Bifurcation of nature’ staat haaks op onze common sense ervaring: de vraag naar een ‘overbrugging’ is
een vals probleem ......................................................................................................................................... 74
Latour: The style of matters of concern ........................................................................................................ 75
1)De esthetica van wetenschapsbeoefening ............................................................................................ 75
Rol van beelden en van ‘design’ ............................................................................................................ 77
2)De politiek van wetenschapsbeoefening ............................................................................................... 78
Architecture of fact versus Architecture of concern ..................................................................................... 81
De klimaatzaak als matter of concern (een voorbeeld waar Latour zich grondig mee heeft bezig gehouden)
...................................................................................................................................................................... 82
Participatieve besluitvorming en collectief onderzoek door burgers … en door dingen (zie hiervoor) ........ 86
Een materialistische kijk op collectief handelen (1) ...................................................................................... 86
Een materialistische kijk op collectief handelen (2) ...................................................................................... 87
Pedagogiek en de post-humanistische benadering ...................................................................................... 88
Geen ruimte voor intentionaliteit en normativiteit in socio-materiële benaderingen? ........................... 88
Aantal misvattingen in Friesens argumentatie ......................................................................................... 89
Kritiek herdenken vanuit ‘(re)compositie’ .................................................................................................... 90
Les 17/03 ........................................................................................................................................................... 91
Op de agenda vandaag .................................................................................................................................. 91
Vorige week: wat betekent het aan onderzoek te doen vanuit een flat-ontology perspectief? .................. 91
Vijf Illustraties van post-humanistisch onderzoek ........................................................................................ 92
Illustratie 1a: ANT en digitaal leren Terrie Lynn Thompson over ANT ...................................................... 92
League tables/rankings ......................................................................................................................... 93
Interviewing an object (voorbeeld van een actor-netwerktheorie en leren) ....................................... 94
Interviewing the delete button ............................................................................................................. 94
Politiek-educatieve inzet/netwerk verbeteren ..................................................................................... 96
Illustratie 1b: ANT en digitaal leren Karl Luke: The pause/play button actor-network: lecture capture
recordings and (re)configuring multispatial learning practices ................................................................ 96
Pause/Play Button ................................................................................................................................. 98
Illustratie 2 Decolonizing School Science .................................................................................................. 99
Decolonizing School Science ............................................................................................................... 100
Koloniale attitude gaat terug op ‘Cartesiaans dualisme’ .................................................................... 101
Voorbij een cartesiaanse ontologie ..................................................................................................... 101
I. Karen Barad’s posthumanisme......................................................................................................... 102
II. Indigenous storywork (Gregory Cajete) .......................................................................................... 103
Designing an intra-active pedagogy .................................................................................................... 104
3
, Storying ecologies of relationships ..................................................................................................... 104
Voorbeeld: The diary of ‘The Diary of a Wimpy Kid’ (voorbeeld van een comic book dat een kind
gemaakt heeft) .................................................................................................................................... 105
Illustratie 3: Neurowetenschappen en pedagogiek: Wat moeten we doen met ons brein? .................. 105
Drie foutieve (maar wijdverbreide) aannames ................................................................................... 106
‘Plasticité’: drie betekenissen (in filosofische zin) die alle drie verschillend zijn en toch alle drie van
toepassing zijn op ons brein ................................................................................................................ 107
Soorten plasticiteit (in neurologische zin) ........................................................................................... 108
Malabous optimistische conclusie: ..................................................................................................... 108
Malabous meer realistische conclusie: ............................................................................................... 109
Verklaring 2: flexibiliteit ≠ plasticiteit.................................................................................................. 110
Een collectieve zorg voor ons brein .................................................................................................... 111
Artistiek-pedagogische brein-interventies? Twee suggesties ............................................................ 111
Illustratie 4: ‘Giving depth to the surface’ (Latour) ................................................................................. 112
‘An exercise in gaiagraphy’: conclusie ................................................................................................. 114
Illustratie 5: de film ‘Our Daily Bread’ als onderzoeksinstrument .......................................................... 114
Les 24/03 ......................................................................................................................................................... 115
Situering en Agenda .................................................................................................................................... 115
De kernvraag vandaag ................................................................................................................................. 115
Sociaal constructivisme ............................................................................................................................... 117
Om het even wat is een sociale constructie (Ian Hacking: the social constructuon of what) ................. 117
Illustratie 1: ‘The social construction of literacy’ .................................................................................... 118
Illustratie 2: feministische wetenschapskritiek en het voortplantingsmechanisme ............................... 119
Illustratie 3: theorie van de morele ontwikkeling versus het feminisme ................................................ 119
Fundamentele bedenkingen bij sociaal constructivisme: ........................................................................... 121
(1) Ian Hacking, The Social Construction of What? ................................................................................. 121
(2) Ruimere context van het succes van sociaal constructivisme: de postmoderne voorrang van
moraliteit op rationaliteit ........................................................................................................................ 123
Ruimere context .................................................................................................................................. 123
Voorbij relativisme en moralisering: thinking with encounters .................................................................. 124
Illustratie 1: het hernemen van ‘koninginnenstukken’ van de sociale psychologie (Vinciane Despret) . 126
Illustratie 2: hoe omgaan met uitbarstingen van ‘zinloos’ geweld (Zizek) .............................................. 127
Com-munitas ............................................................................................................................................... 130
Laatste illustratie: Dheisheh Refugee Camp Campus in Camps (Hans Schildermans et al.) ....................... 131
Schrijven als onderzoek en theorievorming .................................................................................................... 132
Relatie tot de cursus? .................................................................................................................................. 132
Opbouw hoorcollege ................................................................................................................................... 134
4
Interpreteren, Onderzoeken en Theorie Vormen II ................................................................................................ 1
Les 1 .................................................................................................................................................................... 5
De drie centrale kwesties in deze cursus ........................................................................................................ 6
Duitse context ≈ onze eigen context ........................................................................................................... 7
Anglo-Amerikaanse context versus onze eigen context ............................................................................. 7
Inleiding: Het primaat van betekenis en interpretatie? .................................................................................. 7
Opmerking over de notie ‘paradigma’ ........................................................................................................ 8
Inhoud en opbouw van de cursus Interpreteren,Onderzoeken en Theorie Vormen ..................................... 9
DEEL I: De noodzaak van interpretatie (Smeyers & Smith, Winch) ................................................................... 10
RCT (randomized controlled trials) ............................................................................................................... 11
Model versus realiteit ................................................................................................................................... 11
Succes van het medisch model: ruimere maatschappelijke tendensen ....................................................... 12
Medicalisering (Foucault) .......................................................................................................................... 13
Medicalisering en de pedagogische wetenschappen: conclusie................................................................... 16
Illich: ‘pathogenic pursuit of health’ ............................................................................................................. 16
Risk Society.................................................................................................................................................... 17
De noodzaak van interpretatie in pedagogisch onderzoek ........................................................................... 19
The bifurcation of nature .............................................................................................................................. 20
Bifurcation of nature: kwantiteit vs. kwaliteit .......................................................................................... 21
1. wetenschappelijke kennis beperkt zich tot kennis van verbanden tussen kwantitatieve variabelen ... 21
2. de wetenschap moet bovendien aantonen dat alle kwaliteiten eigenlijk herleid kunnen worden tot
kwantiteiten .............................................................................................................................................. 23
Positieve menswetenschappen..................................................................................................................... 23
De kwestie van interpreteren in de PW ........................................................................................................ 24
Geesteswetenschappelijke Pedagogiek ........................................................................................................ 25
Waarom interpreteren in de PW? Peter Winchs The Idea of a Social Science ............................................ 25
Peter Winchs The Idea of a Social Science ................................................................................................ 26
Peter Winchs Understanding a Primitive Society ...................................................................................... 31
Les 2 .................................................................................................................................................................. 33
Agenda .......................................................................................................................................................... 33
De kernideeën van Winchs positie (herhaling) ............................................................................................. 34
Gevolgen voor de beoefening van de menswetenschappen ........................................................................ 34
Illustraties uit PW .......................................................................................................................................... 38
Casus I: Neuropedagogisch onderzoek: de kritiek van Smeyers and Smith (neorophilia) ........................ 38
De ‘mode’ (hype) van het neuro-educatief onderzoek, genaamd ‘neurophilia’ ................................... 40
1
, De ‘mode’ van het neuro-educatief onderzoek: ‘neurophilia’ (de redenen wat er mis is met dat
interpretatief denken) ........................................................................................................................... 41
Space of reasons ................................................................................................................................... 42
Hebben we nood aan neurowetenschappelijke argumenten binnen onze ‘space of reasons’? .......... 44
Vanwaar komt de aantrekkingskracht van neurowetenschappelijke ‘argumenten’? .......................... 45
Casus II: Class size...................................................................................................................................... 46
Class size: niet-gerechtvaardigd vertrouwen in kwalitatief-experimenteel onderzoek ........................ 47
Class size: partiële blindheid ................................................................................................................. 47
Case III: Parenting and government intervention in the family ................................................................ 48
Wat is het probleem met de dominante manier van kijken naar de rol van experten en van
overheidsinterventie in het gezin? ........................................................................................................ 50
Parenting and government intervention in the family.......................................................................... 51
Voorbij de interpretatie .................................................................................................................................... 52
Wat betekent ‘We have never been modern’?: Latour ................................................................................ 52
Les 3 .................................................................................................................................................................. 55
Agenda .......................................................................................................................................................... 55
Naar een posthumanistische benadering binnen de pedagogische wetenschappen .................................. 55
Laboratory Life (Latour & Woolgar, 1979) .................................................................................................... 57
De waarde van etnografische beschrijvingen: het bekende terug vreemd maken; nieuwe dingen zien . 57
Etnografische bevindingen ........................................................................................................................ 58
Laboratory Life: randvoorwaarden ........................................................................................................... 59
Laboratory Life: gevolgen .......................................................................................................................... 59
Geen relativisme ....................................................................................................................................... 60
Laboratory Life: gevolgen .......................................................................................................................... 61
‘Neither nature nor mind is in command’ (Isabelle Stengers) ...................................................................... 62
On science stage: stephen hilgartner ............................................................................................................ 63
Corona-troubles, de autoriteit van wetenschap en media, en ‘matter of facts’ .......................................... 64
Latour: van ‘matters of fact’ naar ‘matters of concern’ ................................................................................ 65
Alternatieve manier om aan onderzoek te doen binnen de menswetenschappen .......................................... 66
Onderzoek doen voorbij het primaat van de interpretatie ........................................................................... 66
2de voorbeeld van een onderzoekstechniek waarbij we culturele fenomenen op een kwantitatieve manier
analyseren ......................................................................................................................................................... 68
Visuele Netwerkanalyse van de Ilias ............................................................................................................. 68
Kaart lezen................................................................................................................................................. 69
Les 3 maart ........................................................................................................................................................ 72
Agenda .......................................................................................................................................................... 72
Niet alleen een methode om de werkelijkheid wetenschappelijk te leren kennen, maar ook een kijk op wat
werkelijk is (en wat werkelijk kan zijn) .......................................................................................................... 72
2
, Karen Barad (new materialism) ................................................................................................................. 72
Latour: The style of matters of concern ........................................................................................................ 73
‘Bifurcation of nature’ staat haaks op onze common sense ervaring: de vraag naar een ‘overbrugging’ is
een vals probleem ......................................................................................................................................... 74
Latour: The style of matters of concern ........................................................................................................ 75
1)De esthetica van wetenschapsbeoefening ............................................................................................ 75
Rol van beelden en van ‘design’ ............................................................................................................ 77
2)De politiek van wetenschapsbeoefening ............................................................................................... 78
Architecture of fact versus Architecture of concern ..................................................................................... 81
De klimaatzaak als matter of concern (een voorbeeld waar Latour zich grondig mee heeft bezig gehouden)
...................................................................................................................................................................... 82
Participatieve besluitvorming en collectief onderzoek door burgers … en door dingen (zie hiervoor) ........ 86
Een materialistische kijk op collectief handelen (1) ...................................................................................... 86
Een materialistische kijk op collectief handelen (2) ...................................................................................... 87
Pedagogiek en de post-humanistische benadering ...................................................................................... 88
Geen ruimte voor intentionaliteit en normativiteit in socio-materiële benaderingen? ........................... 88
Aantal misvattingen in Friesens argumentatie ......................................................................................... 89
Kritiek herdenken vanuit ‘(re)compositie’ .................................................................................................... 90
Les 17/03 ........................................................................................................................................................... 91
Op de agenda vandaag .................................................................................................................................. 91
Vorige week: wat betekent het aan onderzoek te doen vanuit een flat-ontology perspectief? .................. 91
Vijf Illustraties van post-humanistisch onderzoek ........................................................................................ 92
Illustratie 1a: ANT en digitaal leren Terrie Lynn Thompson over ANT ...................................................... 92
League tables/rankings ......................................................................................................................... 93
Interviewing an object (voorbeeld van een actor-netwerktheorie en leren) ....................................... 94
Interviewing the delete button ............................................................................................................. 94
Politiek-educatieve inzet/netwerk verbeteren ..................................................................................... 96
Illustratie 1b: ANT en digitaal leren Karl Luke: The pause/play button actor-network: lecture capture
recordings and (re)configuring multispatial learning practices ................................................................ 96
Pause/Play Button ................................................................................................................................. 98
Illustratie 2 Decolonizing School Science .................................................................................................. 99
Decolonizing School Science ............................................................................................................... 100
Koloniale attitude gaat terug op ‘Cartesiaans dualisme’ .................................................................... 101
Voorbij een cartesiaanse ontologie ..................................................................................................... 101
I. Karen Barad’s posthumanisme......................................................................................................... 102
II. Indigenous storywork (Gregory Cajete) .......................................................................................... 103
Designing an intra-active pedagogy .................................................................................................... 104
3
, Storying ecologies of relationships ..................................................................................................... 104
Voorbeeld: The diary of ‘The Diary of a Wimpy Kid’ (voorbeeld van een comic book dat een kind
gemaakt heeft) .................................................................................................................................... 105
Illustratie 3: Neurowetenschappen en pedagogiek: Wat moeten we doen met ons brein? .................. 105
Drie foutieve (maar wijdverbreide) aannames ................................................................................... 106
‘Plasticité’: drie betekenissen (in filosofische zin) die alle drie verschillend zijn en toch alle drie van
toepassing zijn op ons brein ................................................................................................................ 107
Soorten plasticiteit (in neurologische zin) ........................................................................................... 108
Malabous optimistische conclusie: ..................................................................................................... 108
Malabous meer realistische conclusie: ............................................................................................... 109
Verklaring 2: flexibiliteit ≠ plasticiteit.................................................................................................. 110
Een collectieve zorg voor ons brein .................................................................................................... 111
Artistiek-pedagogische brein-interventies? Twee suggesties ............................................................ 111
Illustratie 4: ‘Giving depth to the surface’ (Latour) ................................................................................. 112
‘An exercise in gaiagraphy’: conclusie ................................................................................................. 114
Illustratie 5: de film ‘Our Daily Bread’ als onderzoeksinstrument .......................................................... 114
Les 24/03 ......................................................................................................................................................... 115
Situering en Agenda .................................................................................................................................... 115
De kernvraag vandaag ................................................................................................................................. 115
Sociaal constructivisme ............................................................................................................................... 117
Om het even wat is een sociale constructie (Ian Hacking: the social constructuon of what) ................. 117
Illustratie 1: ‘The social construction of literacy’ .................................................................................... 118
Illustratie 2: feministische wetenschapskritiek en het voortplantingsmechanisme ............................... 119
Illustratie 3: theorie van de morele ontwikkeling versus het feminisme ................................................ 119
Fundamentele bedenkingen bij sociaal constructivisme: ........................................................................... 121
(1) Ian Hacking, The Social Construction of What? ................................................................................. 121
(2) Ruimere context van het succes van sociaal constructivisme: de postmoderne voorrang van
moraliteit op rationaliteit ........................................................................................................................ 123
Ruimere context .................................................................................................................................. 123
Voorbij relativisme en moralisering: thinking with encounters .................................................................. 124
Illustratie 1: het hernemen van ‘koninginnenstukken’ van de sociale psychologie (Vinciane Despret) . 126
Illustratie 2: hoe omgaan met uitbarstingen van ‘zinloos’ geweld (Zizek) .............................................. 127
Com-munitas ............................................................................................................................................... 130
Laatste illustratie: Dheisheh Refugee Camp Campus in Camps (Hans Schildermans et al.) ....................... 131
Schrijven als onderzoek en theorievorming .................................................................................................... 132
Relatie tot de cursus? .................................................................................................................................. 132
Opbouw hoorcollege ................................................................................................................................... 134
4
