Samenvatting Professioneel Hulpverlenen
1. Professioneel hulpverlenen
Vier vormen van sociale steun/alledaagse hulpverlening:
1. Emotionele steun; elkaar helpen op emotioneel gebied (luisteren, troosten). Dit geeft
mensen het gevoel er niet alleen voor te staan en te worden begrepen.
2. Informationele steun; Elkaar adviezen geven of informatie verstrekken. Door informatie van
anderen worden mensen op weg geholpen.
3. Instrumentele steun; Praktische dingen voor elkaar doen. Instrumentele steun voorkomt en
verhelpt praktische problemen.
4. Waarderende steun; Als mensen bevestiging halen uit het contact met anderen
(aanmoediging, goedkeuring van anderen). Het geeft mensen het gevoel dat ze goed bezig
zijn in tijden van onzekerheid of moeilijkheden.
Openlijke steun → wanneer zowel degene die helpt als degene die geholpen wordt zich realiseert dat
er steun plaatsvindt.
Onzichtbare steun → dit is wanneer de ontvanger van de steun niet door heeft dat hij geholpen
wordt. Ook dan draagt de steun wel degelijk bij aan een verbeterd welzijn.
Sociaal netwerk = het geheel van mensen met wie rechtstreeks min of meer duurzame banden
worden onderhouden voor de vervulling van dagelijkse behoeften. Mensen die in aanraking komen
met de hulpverlening hebben vaak een kleiner of oppervlakkiger sociaal netwerk. Sociaal netwerk kan
worden onderverdeeld in:
Steungroep; Kern van het netwerk bestaat uit een kleine groep ‘intimi’ van 7 personen
(gemiddeld Nederlanders boven de 40) bij wie men zich erg close voelt.
Sympathiegroep; groep mensen met wie men goed kan opschieten en waarvan men, bij
overlijden, erg overstuur zou raken. Gemiddeld 12 tot 15 personen.
Overige duurzame contacten; contacten die oppervlakkiger zijn van aard (bijvoorbeeld de
bakker of iemand met wie men geregeld chat).
Empowerment = hulpverlening moet mensen helpen de regie over het leven weer in eigen hand te
krijgen. Dit kan bijvoorbeeld door het sociaal netwerk te vergroten waardoor mensen minder een
beroep doen op de professionele hulpverlening.
Mantelzorg; de steun en hulp die mensen uit hun eigen omgeving kunnen krijgen. De WMO (Wet
maatschappelijke ondersteuning) pleit ervoor dat hulpverleners mensen helpen hun sociale netwerk te
versterken, mobiliseren en inschakelen om problemen op te lossen. Doel van de WMO is
ondersteuning van de burger, in praktische en psychosociale zin. Gericht op het deel kunnen blijven
nemen aan de maatschappij en zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Ondersteuning in natura of met
een PGB (persoonsgebonden budget)
Vier fasen binnen een professioneel hulpverleningsproces:
- Oriëntatiefase; achterhalen van de hulpvraag en onderzoeken of er voldoende wederzijds
vertrouwen is. Bevindingen worden opgeschreven in een intakeverslag.
1
, - Assessmentfase; eerste indrukken, vermoedens en ideeën over de hulpvraag worden
onderzocht en getoetst m.b.v. verschillende instrumenten (tests, observaties, gesprekken met
andere betrokkenen). De ondernomen activiteiten en informatie die dit oplevert worden
beschreven in een assessmentrapport.
- Planningsfase; formuleren van een advies. Dit wordt concreet gemaakt in het
hulpverleningsplan.
- Uitvoeringsfase; behandeling wordt uitgevoerd volgens het hulpverleningsplan. Monitoring
en evaluatie vinden voortdurend plaats en eventueel wordt het plan aangepast. Ondernomen
activiteiten en resultaten worden onder meer beschreven in een evaluatierapport.
Gestructureerde karakter van de hulpverlening heeft als doel de kwaliteit van hulpverlening te
waarborgen. Toch is de hulpverlening een dynamisch proces dat door nieuwe inzichten of problemen
nooit star en rigide verloopt.
Sociale kaart = een overzicht van instellingen en organisaties op een bepaald terrein bijvoorbeeld
geestelijke gezondheidszorg. Hierbij wordt beschreven wat de doelgroep is en beschrijft wat ze voor
mensen kan betekenen. Voor hulpverleners is de sociale kaart ook belangrijk;
- Met de sociale kaart bepaalt de hulpverlener welke positie hij zelf inneemt binnen de
hulpverlening
- De sociale kaart helpt de hulpverlener te bepalen naar wie hij kan doorverwijzen
- De sociale kaart helpt de hulpverleningsgeschiedenis van een cliënt te begrijpen; sommige
hebben al meerdere trajecten achter de rug. De hulpverlener kan de hulp die de cliënt al
gehad heeft dan plaatsen t.o.v. de hulpverlening die hij zelf kan bieden.
Organisatie van de geestelijke gezondheidszorg:
1. Eerste lijn versus tweede lijn: Voor de eerste lijn is dit voor lichte psychische,
psychosociale of pedagogische problemen en dan kun je terecht bij huisarts, psycholoog,
Jeugdzorg, maatschappelijk werk, Stichting Korrelatie of e-hulp. De tweede lijn behandelt
zwaardere psychische klachten (angsten, depressie, verslaving) en bestaat uit psychiater,
orthopedagoog, psychotherapeut, gespecialiseerde psycholoog of kliniek. Doorgaans aparte
circuits voor volwassenen, ouderen, kinderen en jeugd. Je komt pas in de tweedelijnszorg
door een verwijzing van een professional bijvoorbeeld de huisarts.
2. Ambulante versus residentiële hulp: ambulant is hulpverlening binnen de eigen
woonomgeving. Residentiële zorg; hierbij worden mensen opgenomen in een instelling. Voor
kinderen en jeugd varieert dit van kleinschalige leefgroepen in een woonwijk tot streng
justitiële inrichtingen. Deeltijdbehandeling; deels ambulant en deels opname is ook mogelijk
bijvoorbeeld dagbehandeling.
3. Vrijwillige zorg versus gedwongen zorg: meestal is er sprake van vrijwillige zorg. Onder
dwang kan bijvoorbeeld d.m.v. maatregelen zoals TBS (ter beschikking gesteld van d
eregering), IBS (in bewaringstelling) of een RM (rechterlijke machtiging). Hulpverlening aan
kinderen en jongeren is vaak niet vrijwillig maar bijvoorbeeld op last van de kinderrechter.
“Bemoeizorg’ is een vorm van hulpverlening die cliënten niet zelf opzoeken. De hulpverlener
gaat dan op eigen initiatief naar mensen toe en probeert ze voor professionele hulp te
stimuleren.
2
1. Professioneel hulpverlenen
Vier vormen van sociale steun/alledaagse hulpverlening:
1. Emotionele steun; elkaar helpen op emotioneel gebied (luisteren, troosten). Dit geeft
mensen het gevoel er niet alleen voor te staan en te worden begrepen.
2. Informationele steun; Elkaar adviezen geven of informatie verstrekken. Door informatie van
anderen worden mensen op weg geholpen.
3. Instrumentele steun; Praktische dingen voor elkaar doen. Instrumentele steun voorkomt en
verhelpt praktische problemen.
4. Waarderende steun; Als mensen bevestiging halen uit het contact met anderen
(aanmoediging, goedkeuring van anderen). Het geeft mensen het gevoel dat ze goed bezig
zijn in tijden van onzekerheid of moeilijkheden.
Openlijke steun → wanneer zowel degene die helpt als degene die geholpen wordt zich realiseert dat
er steun plaatsvindt.
Onzichtbare steun → dit is wanneer de ontvanger van de steun niet door heeft dat hij geholpen
wordt. Ook dan draagt de steun wel degelijk bij aan een verbeterd welzijn.
Sociaal netwerk = het geheel van mensen met wie rechtstreeks min of meer duurzame banden
worden onderhouden voor de vervulling van dagelijkse behoeften. Mensen die in aanraking komen
met de hulpverlening hebben vaak een kleiner of oppervlakkiger sociaal netwerk. Sociaal netwerk kan
worden onderverdeeld in:
Steungroep; Kern van het netwerk bestaat uit een kleine groep ‘intimi’ van 7 personen
(gemiddeld Nederlanders boven de 40) bij wie men zich erg close voelt.
Sympathiegroep; groep mensen met wie men goed kan opschieten en waarvan men, bij
overlijden, erg overstuur zou raken. Gemiddeld 12 tot 15 personen.
Overige duurzame contacten; contacten die oppervlakkiger zijn van aard (bijvoorbeeld de
bakker of iemand met wie men geregeld chat).
Empowerment = hulpverlening moet mensen helpen de regie over het leven weer in eigen hand te
krijgen. Dit kan bijvoorbeeld door het sociaal netwerk te vergroten waardoor mensen minder een
beroep doen op de professionele hulpverlening.
Mantelzorg; de steun en hulp die mensen uit hun eigen omgeving kunnen krijgen. De WMO (Wet
maatschappelijke ondersteuning) pleit ervoor dat hulpverleners mensen helpen hun sociale netwerk te
versterken, mobiliseren en inschakelen om problemen op te lossen. Doel van de WMO is
ondersteuning van de burger, in praktische en psychosociale zin. Gericht op het deel kunnen blijven
nemen aan de maatschappij en zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Ondersteuning in natura of met
een PGB (persoonsgebonden budget)
Vier fasen binnen een professioneel hulpverleningsproces:
- Oriëntatiefase; achterhalen van de hulpvraag en onderzoeken of er voldoende wederzijds
vertrouwen is. Bevindingen worden opgeschreven in een intakeverslag.
1
, - Assessmentfase; eerste indrukken, vermoedens en ideeën over de hulpvraag worden
onderzocht en getoetst m.b.v. verschillende instrumenten (tests, observaties, gesprekken met
andere betrokkenen). De ondernomen activiteiten en informatie die dit oplevert worden
beschreven in een assessmentrapport.
- Planningsfase; formuleren van een advies. Dit wordt concreet gemaakt in het
hulpverleningsplan.
- Uitvoeringsfase; behandeling wordt uitgevoerd volgens het hulpverleningsplan. Monitoring
en evaluatie vinden voortdurend plaats en eventueel wordt het plan aangepast. Ondernomen
activiteiten en resultaten worden onder meer beschreven in een evaluatierapport.
Gestructureerde karakter van de hulpverlening heeft als doel de kwaliteit van hulpverlening te
waarborgen. Toch is de hulpverlening een dynamisch proces dat door nieuwe inzichten of problemen
nooit star en rigide verloopt.
Sociale kaart = een overzicht van instellingen en organisaties op een bepaald terrein bijvoorbeeld
geestelijke gezondheidszorg. Hierbij wordt beschreven wat de doelgroep is en beschrijft wat ze voor
mensen kan betekenen. Voor hulpverleners is de sociale kaart ook belangrijk;
- Met de sociale kaart bepaalt de hulpverlener welke positie hij zelf inneemt binnen de
hulpverlening
- De sociale kaart helpt de hulpverlener te bepalen naar wie hij kan doorverwijzen
- De sociale kaart helpt de hulpverleningsgeschiedenis van een cliënt te begrijpen; sommige
hebben al meerdere trajecten achter de rug. De hulpverlener kan de hulp die de cliënt al
gehad heeft dan plaatsen t.o.v. de hulpverlening die hij zelf kan bieden.
Organisatie van de geestelijke gezondheidszorg:
1. Eerste lijn versus tweede lijn: Voor de eerste lijn is dit voor lichte psychische,
psychosociale of pedagogische problemen en dan kun je terecht bij huisarts, psycholoog,
Jeugdzorg, maatschappelijk werk, Stichting Korrelatie of e-hulp. De tweede lijn behandelt
zwaardere psychische klachten (angsten, depressie, verslaving) en bestaat uit psychiater,
orthopedagoog, psychotherapeut, gespecialiseerde psycholoog of kliniek. Doorgaans aparte
circuits voor volwassenen, ouderen, kinderen en jeugd. Je komt pas in de tweedelijnszorg
door een verwijzing van een professional bijvoorbeeld de huisarts.
2. Ambulante versus residentiële hulp: ambulant is hulpverlening binnen de eigen
woonomgeving. Residentiële zorg; hierbij worden mensen opgenomen in een instelling. Voor
kinderen en jeugd varieert dit van kleinschalige leefgroepen in een woonwijk tot streng
justitiële inrichtingen. Deeltijdbehandeling; deels ambulant en deels opname is ook mogelijk
bijvoorbeeld dagbehandeling.
3. Vrijwillige zorg versus gedwongen zorg: meestal is er sprake van vrijwillige zorg. Onder
dwang kan bijvoorbeeld d.m.v. maatregelen zoals TBS (ter beschikking gesteld van d
eregering), IBS (in bewaringstelling) of een RM (rechterlijke machtiging). Hulpverlening aan
kinderen en jongeren is vaak niet vrijwillig maar bijvoorbeeld op last van de kinderrechter.
“Bemoeizorg’ is een vorm van hulpverlening die cliënten niet zelf opzoeken. De hulpverlener
gaat dan op eigen initiatief naar mensen toe en probeert ze voor professionele hulp te
stimuleren.
2
