Thomas more
Bouwtechnologie 2
samenvatting
Jordy Goemaes
22-12-2018
, 22.12.2018
Hoofdstuk 1: inleiding. ................................................................................................................................................................... 2
1.1 programmagids: ....................................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2: EPB............................................................................................................................................................................ 3
2.1: Comfort ................................................................................................................................................................................... 3
2.2: Thermische isolatie ................................................................................................................................................................. 4
2.3: Energieprestatie ................................................................................................................................................................... 10
2.4: Binnenklimaat ....................................................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 4: Bouwdelen/elementen: materialen. ....................................................................................................................... 17
4.1 Materialen: ............................................................................................................................................................................ 17
4.1.1 houachtige materialen: ....................................................................................................................................................... 17
4.1.2 metalen: .............................................................................................................................................................................. 23
4.1.3 Kunststoffen: ...................................................................................................................................................................... 30
4.1.4 Lijmen en kitten: ................................................................................................................................................................. 36
4.1.5 Verven ................................................................................................................................................................................. 40
4.1.6 Bitumen .............................................................................................................................................................................. 45
4.1.7 Natuursteen ........................................................................................................................................................................ 48
4.1.8 Keramische tegels ............................................................................................................................................................... 52
4.2 Binnenwanden ....................................................................................................................................................................... 55
4.3 Vloerafwerking....................................................................................................................................................................... 58
4.5 Deuren en ramen. .................................................................................................................................................................. 62
4.6 Platte daken ........................................................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 5: HVAC. ...................................................................................................................................................................... 71
5.1 Inleiding: ................................................................................................................................................................................ 71
5.2 Verwarmingslichamen: .......................................................................................................................................................... 74
5.3 Vloerverwarming: .................................................................................................................................................................. 77
5.4 Stookplaats: ........................................................................................................................................................................... 79
5.5 Ventilatie: .............................................................................................................................................................................. 84
5.5.1 Inleiding: ............................................................................................................................................................................. 84
5.5.2 Basisprincipes: .................................................................................................................................................................... 84
5.5.3 Algemeen ontwerp: ............................................................................................................................................................ 86
5.5.4 Natuurlijke comp.: .............................................................................................................................................................. 89
5.5.5 Doorstroomopeningen: ...................................................................................................................................................... 90
5.5.6 Mech. component: ............................................................................................................................................................. 90
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
, 22.12.2018
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
1
, 22.12.2018
Hoofdstuk 1: inleiding.
1.1 programmagids:
• Ik kan het afwerken
• Ik maximaliseer de beleving
• Ik hou van mijn comfort
• Ik denk duurzaam
• Ik kan interpreteren in het ontwerp
• Ik kan praten met het bouwteam en de opdrachtgever
Ik maximaliseer de beleving:
Study tip: bekijk de presentatie over hoofdstuk 1 tijdens de blok eens grondig !
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
2
, 22.12.2018
Hoofdstuk 2: EPB.
2.1: Comfort
Comfort (ervaren van behaaglijkheid) is afhankelijk van:
• Luchttempratuur
• Gemiddelde stralingstemperatuur
• Relatieve luchtsnelheid: (< 0.3 m/s tijdens zomer, < 0.2 m/s tijdens winter)
• Relatieve vochtigheid: (tussen 40% en 70%)
EN
• Activiteitsniveau
• Isolatie waarde kledij
Comfort temperatuur = gemiddelde van luchttemperatuur en stralingstemperatuur.
- Bij glazen of betonnen wanden is de stralingstemperatuur ongeveer 3°C lager dan de luchttemperatuur
- Bij stralingsverwarming is de stralingstemperatuur ongeveer 3°C hoger dan de luchttemperatuur
Comforttemperatuur mag ongeveer 1.5°C afwijken (in de twee richtingen) van de ontwerptemperatuur
Ontwerptemperatuur:
• Operatiekamers, neonatologie: 26 °C
• Kleedkamers, douches, badkamers: 24 °C
• Lokalen voor bejaarden, kleine kinderen: 22 °C
• Kantoren, woonkamer, keuken,
winkel hotelkamer, museum, leslokaal: 20 °C (zomer 24 °C)
• Slaapkamers: 18 °C
• Gang, trapzaal, turnzaal, berging, industrie: 16 °C
• Magazijn, stookplaats, archief: 10 °C
• Garage: 5 °C
Vloertemperatuur:
• onverwarmd: 19 °C
• vloerverwarming: 29 °C
Temperatuurverschil tussen voeten en hoofd < 3 °C Stralingsasymmetrie: < 10 °C koud raam en < 5 °C warm
plafond
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
3
, 22.12.2018
2.2: Thermische isolatie
Berekenen van U-waarden, zie schetsen en pp
Scheidingsconstructies van verliesoppervlak:
=bouwdeel dat het volume beschermt van
• buiten
• grond/kelder/kruipruimte
• AOR (aangrenzende onverwarmde ruimte)
! Gemene muur in contact met aanpalende woning maakt geen deel uit van het verliesoppervlak, ook als hier nog
niets aan gebouwd is. Wel voor het S-peil maar niet voor het E-peil
Bouwknopen:
Lineaire bouwknoop:
• Waar 2 scheidingsconstructies van het verliesoppervlak samenkomen
• Waar een scheidingsconstructie van het verliesoppervlak samenkomt met
scheidingsconstructie op grens met een aanliggend perceel
• Waar de isolatie laag van eenzelfde scheidingsconstructie van het
verliesoppervlak lijnvormig onderbroken is
Wanneer onderbroken tot 40cm kan men het als een enkele bouwknoop zien
anders als twee verschillende.
Puntbouwknoop:
• Waar de isolatielaag van eenzelfde scheidingsconstructie van het verliesoppervlak puntvormig
onderbroken is
Geen bouwknopen:
• Onderbrekingen eigen aan de scheidingsconstructie
• Doorboringen t.g.v. leidingdoorvoeren
• Snijding van 2 of 3 lineaire bouwknopen
• In direct contact met de grond
• Wanneer de isolatie laag continue doorloopt
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
4
, 22.12.2018
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
5
, 22.12.2018
Voor woningen wordt sinds 1.1.2018 het S-peil toegepast ipv het K-peil:
K-peil:
• Eis in Vlaanderen in 2019 is K40
• K-peil is afhankelijk van:
• Compactheid: C
• Gemiddelde U-waarde
• Toeslag voor bouwknopen: Tbk
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
6
, 22.12.2018
Berekenen:
C = V/At [m³/m² = m] met V het beschermd volume t.o.v. buiten en met At het warmteverliesoppervlak
Om onder een EPB aanvaarde bouwknoop te vallen moet deze voldoen aan één van deze basisregels:
1. Minimale lengte contactlagen
• Isolatie lagen moeten rechtstreeks contact maken
• De contact lengte moet minstens zo lang zijn als de helft van de dikte van smalste isolatielaag
• Bij raam- en deurprofielen:
▪ Profielen zonder thermische onderbreking: geld dezelfde regel
▪ Profielen met thermische onderbreking: isolatiemateriaal moet volledig contact maken
met de thermische onderbreking
2. Tussenvoeging isolerende delen
1. De lamda λ van het isolerende deel moet lager of gelijk zijn aan 0.2 W/m.k
2. De warmteweerstand R van het isolerende deel mag niet kleiner zijn dan de
helft van het kleinste van R1 en R2 (mag begrenst worden tot 2 m²K/m)
3. Gelijk aan basisregel “Minimale lengte contactlagen”
3. Weg van minste weerstand
• Moet korter of gelijk zijn aan 1m
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
7
, 22.12.2018
S-peil:
Sinds januari 2018: S31
Vanaf januari 2021: S21
- Bepaald hoeveel energie de wooneenheid nodig zal hebben om de temperatuur op peil te houden
(afhankelijk van winsten en verliezen)
- Hoe minder energie nodig is en hoe efficiënter de vorm, hoe lager het S-peil.
S-peil van de wooneenheid hangt af van:
• De isolatie van de schildelen en de invloed van de bouwknopen (plaatsen waar koudebruggen kunnen
optreden)
• De luchtdichtheid van het gebouw
• De impact van de zonnewinsten
S-peil van de wooneenheid hangt concreet af van:
• De grootte, de oriëntatie en het type van de beglazing
• De aanwezigheid van beschaduwings-elementen
• De aanwezigheid van thermische massa
• De vorm-efficiëntie van de geometrie
In de teller: som van de netto energiebehoefte voor verwarming en koeling, die betrekking hebben op de
schilkwaliteit (interne warmtewinsten tellen dus niet mee)
Jaarlijkse energiebehoefte voor verwarming:
• Transmissie: door scheidingsconstructie (AOR en AVR zoals gemene muur of muur gemeenschappelijke
traphal, maar met reductiefactor van 0,2) met toeslag bouwknopen (enkel voor AOR)
• Ventilatie: verliezen door infiltraties en exfiltraties (excl. Verliezen door hygiënische ventilatie.
• Zonnewinsten: zelfde berekening als E-peil
Jaarlijkse energiebehoefte voor koeling:
• Transmissie: door scheidingsconstructie en bouwknopen, excl. AVR (aangrenzende verwarmde ruimte)
• Ventilatie: verliezen door infiltraties en exfiltraties (excl. Verliezen door hygiënische ventilatie.
• Zonnewinsten: zelfde berekening als E-peil
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
8
Bouwtechnologie 2
samenvatting
Jordy Goemaes
22-12-2018
, 22.12.2018
Hoofdstuk 1: inleiding. ................................................................................................................................................................... 2
1.1 programmagids: ....................................................................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2: EPB............................................................................................................................................................................ 3
2.1: Comfort ................................................................................................................................................................................... 3
2.2: Thermische isolatie ................................................................................................................................................................. 4
2.3: Energieprestatie ................................................................................................................................................................... 10
2.4: Binnenklimaat ....................................................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 4: Bouwdelen/elementen: materialen. ....................................................................................................................... 17
4.1 Materialen: ............................................................................................................................................................................ 17
4.1.1 houachtige materialen: ....................................................................................................................................................... 17
4.1.2 metalen: .............................................................................................................................................................................. 23
4.1.3 Kunststoffen: ...................................................................................................................................................................... 30
4.1.4 Lijmen en kitten: ................................................................................................................................................................. 36
4.1.5 Verven ................................................................................................................................................................................. 40
4.1.6 Bitumen .............................................................................................................................................................................. 45
4.1.7 Natuursteen ........................................................................................................................................................................ 48
4.1.8 Keramische tegels ............................................................................................................................................................... 52
4.2 Binnenwanden ....................................................................................................................................................................... 55
4.3 Vloerafwerking....................................................................................................................................................................... 58
4.5 Deuren en ramen. .................................................................................................................................................................. 62
4.6 Platte daken ........................................................................................................................................................................... 66
Hoofdstuk 5: HVAC. ...................................................................................................................................................................... 71
5.1 Inleiding: ................................................................................................................................................................................ 71
5.2 Verwarmingslichamen: .......................................................................................................................................................... 74
5.3 Vloerverwarming: .................................................................................................................................................................. 77
5.4 Stookplaats: ........................................................................................................................................................................... 79
5.5 Ventilatie: .............................................................................................................................................................................. 84
5.5.1 Inleiding: ............................................................................................................................................................................. 84
5.5.2 Basisprincipes: .................................................................................................................................................................... 84
5.5.3 Algemeen ontwerp: ............................................................................................................................................................ 86
5.5.4 Natuurlijke comp.: .............................................................................................................................................................. 89
5.5.5 Doorstroomopeningen: ...................................................................................................................................................... 90
5.5.6 Mech. component: ............................................................................................................................................................. 90
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
, 22.12.2018
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
1
, 22.12.2018
Hoofdstuk 1: inleiding.
1.1 programmagids:
• Ik kan het afwerken
• Ik maximaliseer de beleving
• Ik hou van mijn comfort
• Ik denk duurzaam
• Ik kan interpreteren in het ontwerp
• Ik kan praten met het bouwteam en de opdrachtgever
Ik maximaliseer de beleving:
Study tip: bekijk de presentatie over hoofdstuk 1 tijdens de blok eens grondig !
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
2
, 22.12.2018
Hoofdstuk 2: EPB.
2.1: Comfort
Comfort (ervaren van behaaglijkheid) is afhankelijk van:
• Luchttempratuur
• Gemiddelde stralingstemperatuur
• Relatieve luchtsnelheid: (< 0.3 m/s tijdens zomer, < 0.2 m/s tijdens winter)
• Relatieve vochtigheid: (tussen 40% en 70%)
EN
• Activiteitsniveau
• Isolatie waarde kledij
Comfort temperatuur = gemiddelde van luchttemperatuur en stralingstemperatuur.
- Bij glazen of betonnen wanden is de stralingstemperatuur ongeveer 3°C lager dan de luchttemperatuur
- Bij stralingsverwarming is de stralingstemperatuur ongeveer 3°C hoger dan de luchttemperatuur
Comforttemperatuur mag ongeveer 1.5°C afwijken (in de twee richtingen) van de ontwerptemperatuur
Ontwerptemperatuur:
• Operatiekamers, neonatologie: 26 °C
• Kleedkamers, douches, badkamers: 24 °C
• Lokalen voor bejaarden, kleine kinderen: 22 °C
• Kantoren, woonkamer, keuken,
winkel hotelkamer, museum, leslokaal: 20 °C (zomer 24 °C)
• Slaapkamers: 18 °C
• Gang, trapzaal, turnzaal, berging, industrie: 16 °C
• Magazijn, stookplaats, archief: 10 °C
• Garage: 5 °C
Vloertemperatuur:
• onverwarmd: 19 °C
• vloerverwarming: 29 °C
Temperatuurverschil tussen voeten en hoofd < 3 °C Stralingsasymmetrie: < 10 °C koud raam en < 5 °C warm
plafond
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
3
, 22.12.2018
2.2: Thermische isolatie
Berekenen van U-waarden, zie schetsen en pp
Scheidingsconstructies van verliesoppervlak:
=bouwdeel dat het volume beschermt van
• buiten
• grond/kelder/kruipruimte
• AOR (aangrenzende onverwarmde ruimte)
! Gemene muur in contact met aanpalende woning maakt geen deel uit van het verliesoppervlak, ook als hier nog
niets aan gebouwd is. Wel voor het S-peil maar niet voor het E-peil
Bouwknopen:
Lineaire bouwknoop:
• Waar 2 scheidingsconstructies van het verliesoppervlak samenkomen
• Waar een scheidingsconstructie van het verliesoppervlak samenkomt met
scheidingsconstructie op grens met een aanliggend perceel
• Waar de isolatie laag van eenzelfde scheidingsconstructie van het
verliesoppervlak lijnvormig onderbroken is
Wanneer onderbroken tot 40cm kan men het als een enkele bouwknoop zien
anders als twee verschillende.
Puntbouwknoop:
• Waar de isolatielaag van eenzelfde scheidingsconstructie van het verliesoppervlak puntvormig
onderbroken is
Geen bouwknopen:
• Onderbrekingen eigen aan de scheidingsconstructie
• Doorboringen t.g.v. leidingdoorvoeren
• Snijding van 2 of 3 lineaire bouwknopen
• In direct contact met de grond
• Wanneer de isolatie laag continue doorloopt
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
4
, 22.12.2018
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
5
, 22.12.2018
Voor woningen wordt sinds 1.1.2018 het S-peil toegepast ipv het K-peil:
K-peil:
• Eis in Vlaanderen in 2019 is K40
• K-peil is afhankelijk van:
• Compactheid: C
• Gemiddelde U-waarde
• Toeslag voor bouwknopen: Tbk
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
6
, 22.12.2018
Berekenen:
C = V/At [m³/m² = m] met V het beschermd volume t.o.v. buiten en met At het warmteverliesoppervlak
Om onder een EPB aanvaarde bouwknoop te vallen moet deze voldoen aan één van deze basisregels:
1. Minimale lengte contactlagen
• Isolatie lagen moeten rechtstreeks contact maken
• De contact lengte moet minstens zo lang zijn als de helft van de dikte van smalste isolatielaag
• Bij raam- en deurprofielen:
▪ Profielen zonder thermische onderbreking: geld dezelfde regel
▪ Profielen met thermische onderbreking: isolatiemateriaal moet volledig contact maken
met de thermische onderbreking
2. Tussenvoeging isolerende delen
1. De lamda λ van het isolerende deel moet lager of gelijk zijn aan 0.2 W/m.k
2. De warmteweerstand R van het isolerende deel mag niet kleiner zijn dan de
helft van het kleinste van R1 en R2 (mag begrenst worden tot 2 m²K/m)
3. Gelijk aan basisregel “Minimale lengte contactlagen”
3. Weg van minste weerstand
• Moet korter of gelijk zijn aan 1m
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
7
, 22.12.2018
S-peil:
Sinds januari 2018: S31
Vanaf januari 2021: S21
- Bepaald hoeveel energie de wooneenheid nodig zal hebben om de temperatuur op peil te houden
(afhankelijk van winsten en verliezen)
- Hoe minder energie nodig is en hoe efficiënter de vorm, hoe lager het S-peil.
S-peil van de wooneenheid hangt af van:
• De isolatie van de schildelen en de invloed van de bouwknopen (plaatsen waar koudebruggen kunnen
optreden)
• De luchtdichtheid van het gebouw
• De impact van de zonnewinsten
S-peil van de wooneenheid hangt concreet af van:
• De grootte, de oriëntatie en het type van de beglazing
• De aanwezigheid van beschaduwings-elementen
• De aanwezigheid van thermische massa
• De vorm-efficiëntie van de geometrie
In de teller: som van de netto energiebehoefte voor verwarming en koeling, die betrekking hebben op de
schilkwaliteit (interne warmtewinsten tellen dus niet mee)
Jaarlijkse energiebehoefte voor verwarming:
• Transmissie: door scheidingsconstructie (AOR en AVR zoals gemene muur of muur gemeenschappelijke
traphal, maar met reductiefactor van 0,2) met toeslag bouwknopen (enkel voor AOR)
• Ventilatie: verliezen door infiltraties en exfiltraties (excl. Verliezen door hygiënische ventilatie.
• Zonnewinsten: zelfde berekening als E-peil
Jaarlijkse energiebehoefte voor koeling:
• Transmissie: door scheidingsconstructie en bouwknopen, excl. AVR (aangrenzende verwarmde ruimte)
• Ventilatie: verliezen door infiltraties en exfiltraties (excl. Verliezen door hygiënische ventilatie.
• Zonnewinsten: zelfde berekening als E-peil
Jordy Goemaes 2018-2019
Toegepaste arschitectuur
8
