Methodisch begeleiden van
groepsontwikkeling
1.1. De PBA orthopedagogie als groepsbegeleider
Werkzaam in contexten waar je verantwoordelijk bent voor een groep personen
- Groepsbegeleider = 1 van de taken
o Groepsgebeuren vlot laten verlopen
Elke groep
- Anders
- Eigen stijl en dynamiek
- Uitdaging
o Elke groep op elk moment in zijn kracht te brengen
o 🡪 bewust en efficiënt inspelen op alles wat er zich binnen een groep voordoet
1.1.1. Diversiteit van groepen
Ook in niet-residentiële contexten heb je als begeleider met groepen te maken
- Klas
- Gezin
- Kinderopvang
- …
= begeleidingsgroepen
- Een groep cliënten die je begeleidt
Men roept vaak ‘groepen’ in het leven om mensen een antwoord te bieden op vragen of
zorgen
Soms
- Beperkt een groep zich tot een éénmalige bijeenkomst
- Ligt het aantal groepsmomenten vast
- Is de frequentie en de duur van de groep onbepaald
Als groepsbegeleider zal je je communicatie en aanpak moeten afstemmen op de
eigenheid van de groep die je begeleidt.
- Taalgebruik en aanpak aanpassen aan
o Leeftijd
o Mogelijkheden groep
- Inspelen op specifieke context en achtergrond
1.1.2. De groepsbegeleider is zijn eigen instrument
Eigen werkinstrument
- Persoonlijkheid
- Kennis
1
, - Vaardigheden
- Houding
= middelen waarmee je groepen begeleidt en coacht
Belangrijk!!
- Succesvol te zijn, in een positieve werkrelatie tot stand te brengen met je cliënten en
groepen
1.1.3. Evenwicht houden tussen groepswerking en individuele benadering
Als groepsbegeleider moet je oog hebben voor de groep en voor de individuele
groepsleden
Een eenzijdig focus op de groepsdynamiek is als een eenheidsworst en gaat voorbij aan
de diversiteit van individuele cliënten
Onbeantwoorde persoonlijke behoeften van groepsleden wekken onbehagen en
weerstand op
- + bemoeilijken het groepsgebeuren
- Soms afzonderlijk benaderen + individuele aandacht
Groepsleider moet evenwicht bewaken
1.1.4. Evenwicht houden tussen groepstaak en groepsproces (bevind zich binnen de groep)
2de evenwicht dat de groepsleider moet in het oog houden
- Inspelen op
o Het taakniveau (groepstaak)
o Sociaal-emotionele niveau (groepsproces)
Groepstaak
- Verwijst naar de inhoud
o Alles wat gezegd en gedaan wordt in functie van het bereiken van het
groepsdoel en het uitvoeren van groepsactiviteiten
▪ Keuze en samenstelling van de doelgroep
▪ Bepalen en formuleren van het groepsdoel
▪ Werkwijze
▪ Taken en activiteiten
▪ Organisatie van de uitvoering (duur, plaats…)
Groepsproces
- De manier waarop groepsleden met elkaar omgaan tijdens de uitvoering van de taak
o Onderlinge betrekkingen
o Sociaal-emotionele oriëntatie
2
, o Groepscohesie
o ….
De groepsbegeleider ziet er enerzijds op toe dat de groepsleden het groepsdoel bereiken
en de groepsactiviteiten vervullen die daarvoor nodig zijn. Anderzijds zorgt hij ervoor dat
de spontane groepsdynamiek een vlot en constructief verloop kent
Groep sturen
- Combinatie tussen wisselend ingrijpen op groepstaak en dan groepsproces
- De verhouding tussen beiden ligt in elke groep ander
Van een groepsbegeleider wordt verwacht dat hij weet welke die verhouding in zijn
begeleidingsgroep is en dat hij daar passend mee omgaat
1.1.5. Groepscohesie bevorderen
‘De groepscohesie is het hechtingsgevoel dat aanwezig is in de groep.’
- = samenhang tussen de groepsleden
Sterke groepscohesie
- Voorwaarde om vlot samen te kunnen werken
o Voldoende onderlinge aanvaarding en vertrouwen
Hoe sterker de groepscohesie, hoe groter de onderlinge hechting en het vertrouwen.
Groepscohesie
- Geen statische toestand
- Veranderd in tijd
- Evolueert naargelang het ontwikkelingsniveau van de groep
Je moet positieve dingen benoemen, humor gebruiken, dingen doen die niet te maken
hebben met de groepstaak
Een groepsleider kan de groepscohesie niet uit het niets oproepen. Hij kan ze wel
bevorderen, afremmen of benutten daar waar hechtingsprocessen zich spontaan
aandienen
- Bevorderen groepscohesie = continue opdracht
1.2. Fasen van de groepsontwikkeling
Groepsontwikkeling en ontwikkeling groepslid
- = wederzijdse beïnvloeding
Universeel patroon voor alle groepen
Wetmatigheden van groepsontwikkeling volgens De Haas
1. Natuurlijk proces
3
, 2. Differentiatie en integratie
3. Van afhankelijk naar zelfstandig
4. Voortgang en teruggang
5. Interactiewet van Homans
6. Groepsontwikkeling stimuleert individuele leren
7. Ontwikkeling van taakstructuur én processtructuur (ook
samenwerkingsstructuur genoemd)
Lineaire modellen
- Begin-midden-einde
- Terugkerend patroon van opeenvolgende fasen
Elke fase heeft zijn karakteristieke eigenschappen
Tuckman
- Gekend en vaak gebruikt model van groepsontwikkeling
Remmerswaal
- Gelijklopend fasenmodel
Tuckman Remmerswaal
4
groepsontwikkeling
1.1. De PBA orthopedagogie als groepsbegeleider
Werkzaam in contexten waar je verantwoordelijk bent voor een groep personen
- Groepsbegeleider = 1 van de taken
o Groepsgebeuren vlot laten verlopen
Elke groep
- Anders
- Eigen stijl en dynamiek
- Uitdaging
o Elke groep op elk moment in zijn kracht te brengen
o 🡪 bewust en efficiënt inspelen op alles wat er zich binnen een groep voordoet
1.1.1. Diversiteit van groepen
Ook in niet-residentiële contexten heb je als begeleider met groepen te maken
- Klas
- Gezin
- Kinderopvang
- …
= begeleidingsgroepen
- Een groep cliënten die je begeleidt
Men roept vaak ‘groepen’ in het leven om mensen een antwoord te bieden op vragen of
zorgen
Soms
- Beperkt een groep zich tot een éénmalige bijeenkomst
- Ligt het aantal groepsmomenten vast
- Is de frequentie en de duur van de groep onbepaald
Als groepsbegeleider zal je je communicatie en aanpak moeten afstemmen op de
eigenheid van de groep die je begeleidt.
- Taalgebruik en aanpak aanpassen aan
o Leeftijd
o Mogelijkheden groep
- Inspelen op specifieke context en achtergrond
1.1.2. De groepsbegeleider is zijn eigen instrument
Eigen werkinstrument
- Persoonlijkheid
- Kennis
1
, - Vaardigheden
- Houding
= middelen waarmee je groepen begeleidt en coacht
Belangrijk!!
- Succesvol te zijn, in een positieve werkrelatie tot stand te brengen met je cliënten en
groepen
1.1.3. Evenwicht houden tussen groepswerking en individuele benadering
Als groepsbegeleider moet je oog hebben voor de groep en voor de individuele
groepsleden
Een eenzijdig focus op de groepsdynamiek is als een eenheidsworst en gaat voorbij aan
de diversiteit van individuele cliënten
Onbeantwoorde persoonlijke behoeften van groepsleden wekken onbehagen en
weerstand op
- + bemoeilijken het groepsgebeuren
- Soms afzonderlijk benaderen + individuele aandacht
Groepsleider moet evenwicht bewaken
1.1.4. Evenwicht houden tussen groepstaak en groepsproces (bevind zich binnen de groep)
2de evenwicht dat de groepsleider moet in het oog houden
- Inspelen op
o Het taakniveau (groepstaak)
o Sociaal-emotionele niveau (groepsproces)
Groepstaak
- Verwijst naar de inhoud
o Alles wat gezegd en gedaan wordt in functie van het bereiken van het
groepsdoel en het uitvoeren van groepsactiviteiten
▪ Keuze en samenstelling van de doelgroep
▪ Bepalen en formuleren van het groepsdoel
▪ Werkwijze
▪ Taken en activiteiten
▪ Organisatie van de uitvoering (duur, plaats…)
Groepsproces
- De manier waarop groepsleden met elkaar omgaan tijdens de uitvoering van de taak
o Onderlinge betrekkingen
o Sociaal-emotionele oriëntatie
2
, o Groepscohesie
o ….
De groepsbegeleider ziet er enerzijds op toe dat de groepsleden het groepsdoel bereiken
en de groepsactiviteiten vervullen die daarvoor nodig zijn. Anderzijds zorgt hij ervoor dat
de spontane groepsdynamiek een vlot en constructief verloop kent
Groep sturen
- Combinatie tussen wisselend ingrijpen op groepstaak en dan groepsproces
- De verhouding tussen beiden ligt in elke groep ander
Van een groepsbegeleider wordt verwacht dat hij weet welke die verhouding in zijn
begeleidingsgroep is en dat hij daar passend mee omgaat
1.1.5. Groepscohesie bevorderen
‘De groepscohesie is het hechtingsgevoel dat aanwezig is in de groep.’
- = samenhang tussen de groepsleden
Sterke groepscohesie
- Voorwaarde om vlot samen te kunnen werken
o Voldoende onderlinge aanvaarding en vertrouwen
Hoe sterker de groepscohesie, hoe groter de onderlinge hechting en het vertrouwen.
Groepscohesie
- Geen statische toestand
- Veranderd in tijd
- Evolueert naargelang het ontwikkelingsniveau van de groep
Je moet positieve dingen benoemen, humor gebruiken, dingen doen die niet te maken
hebben met de groepstaak
Een groepsleider kan de groepscohesie niet uit het niets oproepen. Hij kan ze wel
bevorderen, afremmen of benutten daar waar hechtingsprocessen zich spontaan
aandienen
- Bevorderen groepscohesie = continue opdracht
1.2. Fasen van de groepsontwikkeling
Groepsontwikkeling en ontwikkeling groepslid
- = wederzijdse beïnvloeding
Universeel patroon voor alle groepen
Wetmatigheden van groepsontwikkeling volgens De Haas
1. Natuurlijk proces
3
, 2. Differentiatie en integratie
3. Van afhankelijk naar zelfstandig
4. Voortgang en teruggang
5. Interactiewet van Homans
6. Groepsontwikkeling stimuleert individuele leren
7. Ontwikkeling van taakstructuur én processtructuur (ook
samenwerkingsstructuur genoemd)
Lineaire modellen
- Begin-midden-einde
- Terugkerend patroon van opeenvolgende fasen
Elke fase heeft zijn karakteristieke eigenschappen
Tuckman
- Gekend en vaak gebruikt model van groepsontwikkeling
Remmerswaal
- Gelijklopend fasenmodel
Tuckman Remmerswaal
4
