Samenvatting Sociologie

Sociologie
Thema 1: De sociologische benadering (kapstok van thema’s)
De sociologische verbeelding (bv: invloed kapsel, lichaamsbeharing)

- Zoeken naar verklaringen in sociale omgeving, van allerlei sociale vragen
- Gebeurtenissen die leven van mensen typeren worden bekeken vanuit ruimere geheel
waarbinnen mensen met elkaar samenleven

Sociale relaties:

- Bepalen biografieën van mensen
- Zijn zelf het resultaat van een historisch proces
- Geheel = samenleving

De sociologische verbeelding in 3 stappen

1. De biografie
o W beïnvloed door sociale omgeving
2. De sociale omgeving
o Maatschappij gaat jouw omgeving en jou beïnvloeden
3. Historische ontwikkeling
- Schoon vinden van een kapsel lijkt individueel, maar blijkt dat iedereen die mooi vindt en 10
jaar later niemand dat kapsel nog mooi vindt.
- Belangrijk om ‘waarom’ vragen te stellen
- Emancipatie vrouwen, emancipatie minderheden, globalisering,

Aanverwante disciplines

Aspectualiteit van wetenschap:
Elke wetenschap probeert vanuit eigen invalshoek sociale werkelijkheid te verklaren.

Psychologie

- Richt focus op individu, daar waar sociologie zijn focus richt op interactieprocessen tussen
individuen
- Het referentiekader: psychologie is het interne functioneren, psyche en mentale processen,
daar waar sociologie meer klemtonen legt vanuit sociale omgeving

Sociale psychologie

- Bestudeert hoe individuen denken, voelen, zich gedragen in relatie tot anderen en hoe
gedachten, gevoelens en gedragingen van mensen beïnvloed worden door anderen
- Bestudeert effecten van groepskenmerken op individuele handelen (verloop van
socialisatieprocessen, impact massamedia via primaire groepen,..)
- Bestudeert attitudes

Culturele antropologie

- Komt voort uit etnologie met accent op studie van 1 cultuur
- Zoekt nu meer naar verschillen en gelijkenissen tussen culturen
- Maakt hierbij gebruik van kwalitatief onderzoek (veldwerk – participerende observatie)

Sociobiologie

, - Komt op midden jaren 1970
- Voortrekker: Edward O. WILSON
- Uitgangspunt: sociaal gedrag heeft een biologische basis en kan verklaard worden in termen
van biologische principes
- Een biosociale benadering stelt de wisselwerking biologische en sociale processen centraal

Thema 2: Het terrein van de Sociologie
Inleiding

- Sociaal handelen
o Niet het handelen van mensen op zich staat centraal, maar handelen van mensen in
relatie tot elkaar
- Naast versch inhoudelijke benaderingswijzen ook versch methodologische
benaderingswijzen

De historische achtergrond van de sociologie
Ontstaan sociologie

- De sociologie is sinds 150 jaar een zelfstandige wetenschappelijke discipline
- Nochtans is denken over samenleving eeuwenoud
- Hoe komt het dat sociologie zich pas zo laat ontwikkelde?
o sociologie is een empirische wetenschap (op ervaring gebaseerd)
o samenleving onderging in die periode ingrijpende veranderingen die om aandacht
vroegen

Evolutie sociologie

3 maatschappelijke evoluties lagen aan basis van ontstaan van sociologie als zelfstandige
wetenschap:

- Verlichting: rationaliteit, denken in termen van maatschappelijke regelingen, aandacht voor
de werking van sociale structuren, culturen en wetmatigheden.
o Mens staat centraal
- Industriële revolutie: overgang naar een samenleving met meer sociale differentiatie
o Stoommachines heel belangrijk
o Bepaalde steden: fabrieken
 Mensen in loondienst
 S ’avonds: ander sociaal leven
- Franse revolutie: burgers krijgen rechten

Grondleggers van de sociologie
- Auguste COMTE
- Karl MARX
- Emile DURKHEIM
- Max WEBER
- Geen vrouwen, mochten toen nog niet studeren

Definitie sociologie
Sociologie is…

- … wetenschap die begaan is met systematische studie van:

, o interacties tussen personen en/of sociale eenheden
o wijze waarop het verloop van deze sociale interactie wordt
bepaald door de omgeving en resulteert in ontwikkeling van omgeving
vaste patronen
o gevolgen daarvan voor het menselijk gedrag
- verband tss interactie, omgeving, gedrag
- wijze waarop mensen elkaar beïnvloeden wordt bepaald door context
sociale
of omgeving waarbinnen interactie plaatsvindt gedrag
interactie
o interactie tss mensen bepaald menselijk gedrag

Gedrag

- = result van betrokkenh van mensen op elkaar
- W bestudeerd in zijn objectief en subjectief waarneembare dimensie
o Obj: bepaalde aspecten van gedrag kunnen door iedereen betrokken bij het gedrag
worden waargenomen
o Subj:
 Interne component van gedrag, wordt slechts door 1 partij waargenomen
 Motivatie component
 Ultieme drijfveren van het handelen die aanzetten, motiveren, tot
gedrag
 Emotionele component
 Innerlijke gevoelens van angst en onrust, schaamte of schuld
 Cognitieve component
 Beelden die we vormen van werkelijkheid
 Reflexieve component
 Beeld dat je zelf vormt
- Als betekenisvol, herkenbaar en voorspelbaar
o Gedrag gaat bep patronen vormen
- Het sociaal handelen van mensen
o Gericht op object
o Handelen richten op het huidige, vroegere en toekomstige handelen
 Handel is sociaal: wanneer actor bij plannen van handel rekening houdt met
anderen
o Sociologie onderscheidt zich van andere sociale wetensch
o Sociologie geeft geen verklaringen voor gedrag op individueel niveau
o WEBER: 4 types van sociaal handelen
 Instrumenteel-rationeel handelen:
 Er w een afweging gemaakt welke middelen het best geschikt zijn om
doel te bereiken
 Waarde-rationeel handelen:
 Bewust geloof in waarde volheid van handeling centraal staat, iets
doen dat je waardevol vindt
 Handeling is op zichzelf waardevol en niet het te realiseren doel
 Affectief handelen:
 Handelen wordt gedreven door gevoelens, gedrag vanuit gevoelens
 Ongecontroleerde reactie op bepaalde stimulus
 Traditioneel handelen:

,  Waarbij gewoonte aan basis ligt, handelen uit gewoonte
 LATER ook reflexief handelen (Giddens)
 Tegengestelde van traditioneel handelen
 Breekt continue lijn tss heden en verleden
 Nadenken over richting die hij wenst uit te gaan
- Meestal tussenvorm, combinaties

Interactie

- Voorwaarde: communicatie
o 1 richtingsverkeer
- Wederzijdse beïnvloeding of actie en reactie
- Verwijst naar manier waarop sociaal handelen verloopt (zichtbaar aspect)
- Wijst op betrokkenheid van handelingen op elkaar
- Wisselwerking tss personen of groepen
o Afwisseling actie en reactie
- Coördinatie van interactie 2 groepen
o Conjunctieve basisvorm
 Interactie voort uit het feit dat interacterende partijen het eens zijn met
elkaar over wat van het wederzijdse gedrag verw w
o Disjunctieve basisvorm
 Niet eens zijn met elkaar en staat die dissensus tss persoon centraal

5 basisvormen van interactie

1. Conformiteit of aanpassing
 Interactievorm waarbij partijen zich aanpassen aan elkaars rolverwachtingen of aan
normatieve verwachtingen in groep.
 Compromis sluiten
 Doel: harmonie nastreven
 2 elementen:
- Wederzijds akkoord over interactiesituatie
- Akkoord over hoe overdracht zal verlopen
- Conform gedrag = tegengestelde van deviant of afwijkend gedrag
 Bv: Experiment van ASH
2. Uitwisseling of ruil
 Materieel (geld, voorwp) / immaterieel (vriendschap, aandacht)
 Actoren afhankelijk van elkaar
 Interactie steunt op wederzijdse kost en profijt
- Kost moet proportioneel zijn aan winst
 Eco ruil / onderhandelende ruil
- Op voorhand onderhandelt of afspraken maken omtrent kost en winst
 Sociale ruil / wederkerige ruil
- Verpl w niet duidelijk begrensd en w tegenprestatie evenmin op voorhand
duidelijk bep
 Bv: De smurfen
3. Samenwerking
 Interactie gericht op verwezenlijken van een gemeenschappelijk doel
 Samenwerking doet zich voor vanaf het moment dat een situatie normen impliceert