Als ondersteuning volgt hierna een samenvatting en vertaling van begrippen uit de
hoofdstukken 10 en 11 van Human Geography.
Human Geography (Knox en Marston)
Hoofdstuk 10 Urbanization
Samenvatting en doelstellingen
Toen steden ontstonden waren ze te beschouwen als een zeer belangrijke innovatie. Hoewel ze
eerst geïsoleerd en op zichzelf leken te bestaan, bleken vele gebieden er snel van afhankelijk.
Het hoofdstuk onderzoekt de historische ontwikkeling van steden als bevolkingscentra en hoe
deze eerste stedelijke gebieden ontstonden in relatie met agrarische kerngebieden. De steden
kwamen op door specifieke functies en de dynamiek in het ontwikkelen van steeds weer
nieuwe functies gaat tot de huidige dag door.
Hoe ver is de verstedelijking in de wereld voortgeschreden? Er zijn gebieden waar de
verstedelijking met hoge snelheid doorgaat, maar er zijn ook gebieden waar bijna geen groei
meer is. Dit hoofdstuk onderzoekt de verbanden tussen verstedelijkingsplekken in de wereld
en de verbanden tussen verstedelijking en economische ontwikkeling. Dit laatste is vooral
duidelijk waar grote bevolkingsconcentraties zich op een klein gebied ontplooien.
Stedelijke groei is verbonden met demografische transitie, die op haar beurt gepaard gaat met
bepaalde fasen van economische ontwikkeling. Er ontstaan duidelijke verschillen tussen
kernsteden in stedelijke gebieden en de periferie rondom die kernsteden in verschillende fasen
van economische ontwikkeling; vergelijkbare verschillen bestaan er tussen stedelijke
gebieden in de perifere regio’s met al hun problemen en die in de ontwikkelde landen.
Steden kunnen op verschillende manieren gedefinieerd worden. Ze hebben zowel functies
binnen landen als binnen de totale economische wereld. Het zijn verzamelpunten en
verdeelpunten van goederen, diensten, ideeën en grondstoffen. Zij trekken bevolking aan en
oefenen daarmee invloed uit op de gebieden waar die mensen vandaan komen.
De aantallen mensen die steden onderhouden is een punt van onderzoek. De rank-size-rule is
een middel om te zien of er bepaalde verhoudingen zijn tussen steden in een land. Primacy in
een land wijst op een oververtegenwoordiging van bevolking in één stad. Het begrijpen van
het urbanisatieproces gaat echter verder dan de aantallen mensen. Belangrijkste zijn de
achterliggende processen die groei op gang brengen en invloed uitoefenen op de omgeving.
De doelstellingen van dit hoofdstuk zijn:
1. te onderzoeken welke wortels ten grondslag lagen aan de Europese stedelijke expansie
2. de huidige urbanisatie te onderzoeken, kijkend naar regionale trends en
toekomstverwachtingen
3. te onderzoeken wat stedelijke groeiprocessen zijn
Sleutelbegrippen in dit hoofdstuk:
, Centrale plaats: per definitie een stad die invloed uitoefent op de (verre)
omgeving
Centrale plaatsen theorie: theorie die uitgaat van invloedssferen van een stad
waardoor andere steden zich pas op een bepaalde
afstand van die stad kunnen ontwikkelen
Centraliteit: een situatie waarin een stad functies herbergt die ver
uitgaan boven haar bevolkingsaantal
Koloniale stad: stad gesticht in een relatief leeg, niet stedelijk gebied
vanuit een gebied (land) met een stedelijke cultuur
Counterurbanization: trek van de grote steden naar omliggende kleinere steden
en platteland
Gateway city: (meestal een haven)stad die is gesticht en in stand wordt
gehouden om van daaruit een deel van de wereld
economisch en militair te beheersen
Informele sector: economisch handelen buiten de normale, soms wettelijk
geregelde, economische gedragsregels
Megacity: zeer grote stad, meer dan 10 miljoen inwoners, die vaak
een overheersende rol vervult in een land
Overurbanisatie: verstedelijking waarbij de groei en omvang van de
bevolking uitgaat boven de economische groei (banen)
en de huisvestingsmogelijkheden (woningbouw)
Primacy: situatie waarin de grootste stad van een land meer dan
vijf keer zo groot is als de tweede stad
Rank-size rule: een verhoudingsregel die er van uitgaat dat de grootte
van steden in een land regelmatig afneemt met hun plaats
op de ranglijst
Reurbanisatie: een ontwikkeling waarbij bepaalde groepen de voorkeur
geven aan binnenstedelijk wonen en daarmee de
bevolkingsachteruitgang tegengaan
Shock city: een stad met geweldig snelle economische en sociale
ontwikkeling en daarmee gepaard gaande tegenstellingen
Splintering urbanism: snel veranderende (onderdelen van) steden die de
nieuwste technieken en economische ontwikkelingen
toepassen
Squatter settlements: delen van steden, meestal aan de rand, waar
nieuwkomers zich, vaak illegaal, vestigen in
zelfgebouwde onderkomens
Urban ecology: (ecologie opgevat als) het samenwonen en zich constant
verplaatsen van zeer veel verschillende groepen mensen
in de stad
Urban form: de structuur van de stad vastgelegd door wegen,
spoorwegen, kanalen en bebouwing
Urban system: de onderlinge relaties van steden in een gebied
Urbanism: beschrijving van het stedelijk leven in grote dichtheden,
met verschillende waarden en normen, en gedrag
World city: stad met zeer veel economische, culturele en vaak ook
politieke connecties (netwerken) die de hele wereld
bestrijken
hoofdstukken 10 en 11 van Human Geography.
Human Geography (Knox en Marston)
Hoofdstuk 10 Urbanization
Samenvatting en doelstellingen
Toen steden ontstonden waren ze te beschouwen als een zeer belangrijke innovatie. Hoewel ze
eerst geïsoleerd en op zichzelf leken te bestaan, bleken vele gebieden er snel van afhankelijk.
Het hoofdstuk onderzoekt de historische ontwikkeling van steden als bevolkingscentra en hoe
deze eerste stedelijke gebieden ontstonden in relatie met agrarische kerngebieden. De steden
kwamen op door specifieke functies en de dynamiek in het ontwikkelen van steeds weer
nieuwe functies gaat tot de huidige dag door.
Hoe ver is de verstedelijking in de wereld voortgeschreden? Er zijn gebieden waar de
verstedelijking met hoge snelheid doorgaat, maar er zijn ook gebieden waar bijna geen groei
meer is. Dit hoofdstuk onderzoekt de verbanden tussen verstedelijkingsplekken in de wereld
en de verbanden tussen verstedelijking en economische ontwikkeling. Dit laatste is vooral
duidelijk waar grote bevolkingsconcentraties zich op een klein gebied ontplooien.
Stedelijke groei is verbonden met demografische transitie, die op haar beurt gepaard gaat met
bepaalde fasen van economische ontwikkeling. Er ontstaan duidelijke verschillen tussen
kernsteden in stedelijke gebieden en de periferie rondom die kernsteden in verschillende fasen
van economische ontwikkeling; vergelijkbare verschillen bestaan er tussen stedelijke
gebieden in de perifere regio’s met al hun problemen en die in de ontwikkelde landen.
Steden kunnen op verschillende manieren gedefinieerd worden. Ze hebben zowel functies
binnen landen als binnen de totale economische wereld. Het zijn verzamelpunten en
verdeelpunten van goederen, diensten, ideeën en grondstoffen. Zij trekken bevolking aan en
oefenen daarmee invloed uit op de gebieden waar die mensen vandaan komen.
De aantallen mensen die steden onderhouden is een punt van onderzoek. De rank-size-rule is
een middel om te zien of er bepaalde verhoudingen zijn tussen steden in een land. Primacy in
een land wijst op een oververtegenwoordiging van bevolking in één stad. Het begrijpen van
het urbanisatieproces gaat echter verder dan de aantallen mensen. Belangrijkste zijn de
achterliggende processen die groei op gang brengen en invloed uitoefenen op de omgeving.
De doelstellingen van dit hoofdstuk zijn:
1. te onderzoeken welke wortels ten grondslag lagen aan de Europese stedelijke expansie
2. de huidige urbanisatie te onderzoeken, kijkend naar regionale trends en
toekomstverwachtingen
3. te onderzoeken wat stedelijke groeiprocessen zijn
Sleutelbegrippen in dit hoofdstuk:
, Centrale plaats: per definitie een stad die invloed uitoefent op de (verre)
omgeving
Centrale plaatsen theorie: theorie die uitgaat van invloedssferen van een stad
waardoor andere steden zich pas op een bepaalde
afstand van die stad kunnen ontwikkelen
Centraliteit: een situatie waarin een stad functies herbergt die ver
uitgaan boven haar bevolkingsaantal
Koloniale stad: stad gesticht in een relatief leeg, niet stedelijk gebied
vanuit een gebied (land) met een stedelijke cultuur
Counterurbanization: trek van de grote steden naar omliggende kleinere steden
en platteland
Gateway city: (meestal een haven)stad die is gesticht en in stand wordt
gehouden om van daaruit een deel van de wereld
economisch en militair te beheersen
Informele sector: economisch handelen buiten de normale, soms wettelijk
geregelde, economische gedragsregels
Megacity: zeer grote stad, meer dan 10 miljoen inwoners, die vaak
een overheersende rol vervult in een land
Overurbanisatie: verstedelijking waarbij de groei en omvang van de
bevolking uitgaat boven de economische groei (banen)
en de huisvestingsmogelijkheden (woningbouw)
Primacy: situatie waarin de grootste stad van een land meer dan
vijf keer zo groot is als de tweede stad
Rank-size rule: een verhoudingsregel die er van uitgaat dat de grootte
van steden in een land regelmatig afneemt met hun plaats
op de ranglijst
Reurbanisatie: een ontwikkeling waarbij bepaalde groepen de voorkeur
geven aan binnenstedelijk wonen en daarmee de
bevolkingsachteruitgang tegengaan
Shock city: een stad met geweldig snelle economische en sociale
ontwikkeling en daarmee gepaard gaande tegenstellingen
Splintering urbanism: snel veranderende (onderdelen van) steden die de
nieuwste technieken en economische ontwikkelingen
toepassen
Squatter settlements: delen van steden, meestal aan de rand, waar
nieuwkomers zich, vaak illegaal, vestigen in
zelfgebouwde onderkomens
Urban ecology: (ecologie opgevat als) het samenwonen en zich constant
verplaatsen van zeer veel verschillende groepen mensen
in de stad
Urban form: de structuur van de stad vastgelegd door wegen,
spoorwegen, kanalen en bebouwing
Urban system: de onderlinge relaties van steden in een gebied
Urbanism: beschrijving van het stedelijk leven in grote dichtheden,
met verschillende waarden en normen, en gedrag
World city: stad met zeer veel economische, culturele en vaak ook
politieke connecties (netwerken) die de hele wereld
bestrijken
