Maatschappij Rechtstaat 5 vwo
Wie bepaalt er wat wel en niet mag?
Socialisatie = Op elke plek leer je bewust of onbewust de normen, waarden en andere
cultuurkenmerken die horen bij deze bepaalde groep.
Doelen van het overdragen van cultuurkenmerken
- Handhaving van de rechtsorde;
- Het voorkomen of oplossen van conflicten tussen individuen;
- Het voorspelbaar maken van de werkelijkheid en herkenbaarheid vergoten;
- Ontwikkelen van een persoonlijke en collectieve identiteit.
Hoe kunnen we ons aan al die regels houden?
We houden ons aan de regels, omdat
1. Anderen ons aansporen om dit te doen: door sociale controle;
2. Er sprake is van zelfdwang, omdat we dit zelf besluiten: internalisatie.
Wat gebeurt er als je je niet aan de regels houdt?
Voorbeelden van formele sancties:
- In aanraking komen met verschillende instanties;
- Geschorst worden;
- Een rode kaart krijgen.
Voorbeelden van informele sancties:
- Huisarrest krijgen;
- Uit een app-groep gezet worden;
- Uit de klas gestuurd worden.
Waarom accepteren we al die regels?
Zonder regels zou het recht van de sterkste gelden volgens Thomas Hobbes. Daarom zouden mensen
onderling en met de overheid een sociaal contract hebben afgesloten. Burgers staan een deel van
hun vrijheid af in ruil voor orde en veiligheid in de samenleving.
Wat wordt er met een rechtstaat bedoeld?
De burgers worden tegen de macht en willekeur van de overheid beschermd.
We kennen twee soorten grondrechten:
Klassieke grondrechten:
- Moeten door de overheid gegarandeerd worden. De overheid mag zich dus niet met onze
vrijheden bemoeien. De overheid stelt zich dus passief op.
- Je kunt naar de rechter stappen als dit grondrecht geschonden worden.
- Wordt onderverdeeld in gelijkheids-, politieke en vrijheidsrechten.
Sociale grondrechten:
- Overheid heeft slechts een inspanningsplicht. Het stelt zich actief op.
- Deze rechten zijn niet afdwingbaar bij de rechter.
, - Voorbeelden: Recht op huisvesting, op onderwijs, op een minimum bestaanszekerheid of op
medische zorg.
- Bescherming van de overheid.
Vrijheid kent toch grenzen?
*Behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet*. Dit betekent dat een beperking van een
grondwet door de overheid soms mogelijk is. Dit moet dan wel in een aparte wet worden geregeld.
Bijvoorbeeld: Vrijheid van meningsuiting, maar je mag niet beledigen en aanzetten tot haat.
Wie kan de macht van de overheid controleren?
Wetgevende macht Het maken van de wetten
Uitvoerende macht Er wordt gecontroleerd of de wetten worden nageleefd
Rechterlijke macht Beslissen of de wet wel écht overtreden is, en zo ja, wat de straf zal zijn.
Het doel van deze trias politica: Het voorkomen van een dictatuur.
Hoeveel macht moet de overheid hebben? De overheid heeft twee taken:
- Rechtsbescherming = Wetten beschermen ons tegen de overheid en elkaar. Burgers hebben
vrijheden en de overheid mag deze niet aantasten.
- Rechtshandhaving = De overheid moet erop toezien dat wij de wetten naleven. De overheid is
daarom de enig die geweld mag gebruiken. (Geweldsmonopolie)
Omdat wij onze volksvertegenwoordigers kiezen, hebben we hun de macht gegeven om indien dat
wenselijk is maatregelen in te voeren. De volksvertegenwoordigers hebben legitieme macht.
Kan de overheid dus gewoon haar gang gaan? Als klassieke grondrechten geschonden worden
kunnen burgers:
• Naar de Nationale ombudsman stappen. De Nationale ombudsman wordt voor zes jaar door
de Tweede Kamer benoemd. Hij/zij komt op voor de burgers die een geschil hebben met de
overheid. Het advies van de Nationale ombudsman is niet bindend, maar omdat hij/zij veel
gezag heeft nemen de instanties zijn/haar meningen toch serieuzer.
• Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) inschakelen. Dit college beoordeelt of
personen en organisaties de Wet bescherming persoonsgegevens naleven. Ze kan boetes
opleggen aan particulieren, bedrijven en organisaties die de privacyregels schenden.
• Ook een rechtszaak aanspannen tegen een overheidsinstanties. De uitspraak van de rechter
is bindend.
Deze controlemechanismen zorgen ervoor dat de macht van de overheid beperkt wordt.
Hoe zorgen we voor de bescherming van burgers? Een rechtsstaat is een staat waarin:
- De overheid burgers beschermt tegen elkaar.
- De burgers beschermd worden tegen (machtsmisbruik en willekeur van) de overheid.
Kenmerken van de rechtsstaat:
- Aanwezigheid van een grondwet en grondrechten.
- Er is sprake van een Trias politica.
Wie bepaalt er wat wel en niet mag?
Socialisatie = Op elke plek leer je bewust of onbewust de normen, waarden en andere
cultuurkenmerken die horen bij deze bepaalde groep.
Doelen van het overdragen van cultuurkenmerken
- Handhaving van de rechtsorde;
- Het voorkomen of oplossen van conflicten tussen individuen;
- Het voorspelbaar maken van de werkelijkheid en herkenbaarheid vergoten;
- Ontwikkelen van een persoonlijke en collectieve identiteit.
Hoe kunnen we ons aan al die regels houden?
We houden ons aan de regels, omdat
1. Anderen ons aansporen om dit te doen: door sociale controle;
2. Er sprake is van zelfdwang, omdat we dit zelf besluiten: internalisatie.
Wat gebeurt er als je je niet aan de regels houdt?
Voorbeelden van formele sancties:
- In aanraking komen met verschillende instanties;
- Geschorst worden;
- Een rode kaart krijgen.
Voorbeelden van informele sancties:
- Huisarrest krijgen;
- Uit een app-groep gezet worden;
- Uit de klas gestuurd worden.
Waarom accepteren we al die regels?
Zonder regels zou het recht van de sterkste gelden volgens Thomas Hobbes. Daarom zouden mensen
onderling en met de overheid een sociaal contract hebben afgesloten. Burgers staan een deel van
hun vrijheid af in ruil voor orde en veiligheid in de samenleving.
Wat wordt er met een rechtstaat bedoeld?
De burgers worden tegen de macht en willekeur van de overheid beschermd.
We kennen twee soorten grondrechten:
Klassieke grondrechten:
- Moeten door de overheid gegarandeerd worden. De overheid mag zich dus niet met onze
vrijheden bemoeien. De overheid stelt zich dus passief op.
- Je kunt naar de rechter stappen als dit grondrecht geschonden worden.
- Wordt onderverdeeld in gelijkheids-, politieke en vrijheidsrechten.
Sociale grondrechten:
- Overheid heeft slechts een inspanningsplicht. Het stelt zich actief op.
- Deze rechten zijn niet afdwingbaar bij de rechter.
, - Voorbeelden: Recht op huisvesting, op onderwijs, op een minimum bestaanszekerheid of op
medische zorg.
- Bescherming van de overheid.
Vrijheid kent toch grenzen?
*Behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet*. Dit betekent dat een beperking van een
grondwet door de overheid soms mogelijk is. Dit moet dan wel in een aparte wet worden geregeld.
Bijvoorbeeld: Vrijheid van meningsuiting, maar je mag niet beledigen en aanzetten tot haat.
Wie kan de macht van de overheid controleren?
Wetgevende macht Het maken van de wetten
Uitvoerende macht Er wordt gecontroleerd of de wetten worden nageleefd
Rechterlijke macht Beslissen of de wet wel écht overtreden is, en zo ja, wat de straf zal zijn.
Het doel van deze trias politica: Het voorkomen van een dictatuur.
Hoeveel macht moet de overheid hebben? De overheid heeft twee taken:
- Rechtsbescherming = Wetten beschermen ons tegen de overheid en elkaar. Burgers hebben
vrijheden en de overheid mag deze niet aantasten.
- Rechtshandhaving = De overheid moet erop toezien dat wij de wetten naleven. De overheid is
daarom de enig die geweld mag gebruiken. (Geweldsmonopolie)
Omdat wij onze volksvertegenwoordigers kiezen, hebben we hun de macht gegeven om indien dat
wenselijk is maatregelen in te voeren. De volksvertegenwoordigers hebben legitieme macht.
Kan de overheid dus gewoon haar gang gaan? Als klassieke grondrechten geschonden worden
kunnen burgers:
• Naar de Nationale ombudsman stappen. De Nationale ombudsman wordt voor zes jaar door
de Tweede Kamer benoemd. Hij/zij komt op voor de burgers die een geschil hebben met de
overheid. Het advies van de Nationale ombudsman is niet bindend, maar omdat hij/zij veel
gezag heeft nemen de instanties zijn/haar meningen toch serieuzer.
• Het College bescherming persoonsgegevens (CBP) inschakelen. Dit college beoordeelt of
personen en organisaties de Wet bescherming persoonsgegevens naleven. Ze kan boetes
opleggen aan particulieren, bedrijven en organisaties die de privacyregels schenden.
• Ook een rechtszaak aanspannen tegen een overheidsinstanties. De uitspraak van de rechter
is bindend.
Deze controlemechanismen zorgen ervoor dat de macht van de overheid beperkt wordt.
Hoe zorgen we voor de bescherming van burgers? Een rechtsstaat is een staat waarin:
- De overheid burgers beschermt tegen elkaar.
- De burgers beschermd worden tegen (machtsmisbruik en willekeur van) de overheid.
Kenmerken van de rechtsstaat:
- Aanwezigheid van een grondwet en grondrechten.
- Er is sprake van een Trias politica.
