Jurisprudentie EU recht
Van Gend en Loos arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Rechtstreekse werkingUitspraak: Verdragsbepalingen kunnen rechtstreekse werking
hebben, wanneer de tekst van een verdrag Voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk is, en de lidstaat
dus niet nader hoeft in te grijpen om de bepaling te verduidelijken. Als aan deze voorwaarden is
voldaan, heeft de bepaling dus rechtstreekse werking en kan deze door burgers worden ingeroepen
en worden gebruikt.
Becker arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Extra voorwaarden bij beroep richtlijn
Oordeel Hof: voor particulieren kan niet het recht worden ontzegd een beroep te doen op de
bepalingen die naar hun inhoud uit hun verband kunnen worden losgemaakt en als zodanig kunnen
worden toegepast. Volgens het Hof kan het niet zo zijn dat lidstaten de rechtsgevolgen van richtlijn
tenietdoen, omdat zij de richtlijn niet tijdig hebben geïmplementeerd. → Hieruit zijn naast de
algemene voorwaarden ‘voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk’ uit Van Gend en Loos arrest,
additionele cumulatieve voorwaarden ontstaan:
-Termijn voor implementatie is verstreken
-Na termijn niet- tijdige of niet-correcte implementatie plaatsvinden
-Verticale relatie (particulier – overheid)
Van Duyn v. Home Office arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Verticale directe werking richtlijn
Verenigd Koninkrijk had richtlijn niet geïmplementeerd. Van Duyn kan direct beroep doen op de
richtlijn:
*Directe werking ontzeggen doet af aan bindende werkingen richtlijnen: als je niets mee kan, heeft de
richtlijn weinig effect. Hangt samen met effet untile argument
*‘Effet utile’ argument: effectiviteitsargument. Hof vind dit een belangrijk argument voor het vast
stellen van bepaalde overwegingen in een arrest. Gaat erom dat als er EU recht is, moet het effectief
kunnen worden uitgeoefend
-Prejudiciële procedure is ook van toepassing op richtlijnen: mogelijkheid voor nationale rechters om
vragen te stellen
*Estoppel argument: Lidstaat die richtlijn niet goed heeft geïmplementeerd, daar geen voordeel van
mag ondervinden.
Ratti arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Estoppel argument: lidstaat die richtlijn niet goed heeft geïmplementeerd, mag daar geen
voordeel van ondervinden.
Na het verstrijken van de implementatietermijn van een richtlijn mag een lidstaat zijn nationale, nog
, niet aan die richtlijn aangepaste, wetgeving niet toepassen op degene die overeenkomstig de
bepalingen van die richtlijn handelt.
Marshall arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Horizontale directe werking bij richtlijnen? → niet mogelijk
Volgend artikel 288 EEG-Verdrag het dwingende karakter van een richtlijn – waarop de mogelijkheid
om er voor de nationale rechter beroep op te doen, is gebaseerd – slechts bestaat ten aanzien van
elke lidstaat waarvoor zij bestemd is. Hieruit volgt dat een richtlijn uit zichzelf geen verplichtingen aan
particulieren kan opleggen en dat een bepaling van een richtlijn als zodanig niet tegenover een
particulier kan worden ingeroepen.
Forster & Farell/Whitty arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Precisering van het begrip overheidsorgaan van een lidstaat waarbij direct op een richtlijn
beroepen kan worden
Uitspraak Foster: Tot de rechtssubjecten aan wie de bepalingen van een richtlijn die rechtstreekse
werking kunnen hebben, kunnen worden tegengeworpen, in elk geval, ongeacht zijn juridische vorm,
een lichaam behoort dat krachtens een overheidsmaatregel is belast met de uitvoering van een dienst
van openbaar belang, onder toezicht van de overheid, en dat hiertoe over bijzondere verder gaande
bevoegdheden beschikt dan die welke voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen
particulieren gelden.
→ overheid als regelgever en als werkgever.
Uitspraak Farell/ Whitty: Hof van Justitie oordeelde dat zij in de zaak Foster ‘niet heeft beoogd een
algemene toets te formuleren die alle gevallen dekt waarin aan een entiteit de bepalingen van een
richtlijn die rechtstreekse werking kunnen hebben, kunnen worden tegengeworpen, maar het van
oordeel is dat een lichaam aan de orde in de zaak die tot dat arrest aanleiding heeft gegeven, in elk
geval als zodanig moet worden beschouwd omdat het beantwoordt aan alle in punt 20 (foster arrest)
genoemde kenmerken’
→ Hieruit volgt volgens het Hof van Justitie dat de voorwaarden dat het betrokken lichaam
respectievelijk onder gezag of toezicht staat van de staat en over bijzondere bevoegdheden beschikt
die verder gaan dan die welke voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen particulieren
partijen, niet cumulatief gelden.
Verduidelijking van HVJ: overheidsorganen onderscheiden zich van particulieren en moeten worden
gelijkgesteld met de staat:
- hetzij omdat zij publiekrechtelijke rechtspersonen zijn die deel uitmaken van de staat in ruime zin,
- hetzij omdat zij onder gezag of toezicht staan van een overheidsinstantie,
- hetzij omdat een dergelijke instantie hun een taak van algemeen belang heeft toevertrouwd en hun
daartoe die bijzondere bevoegdheden heeft verleend.
- bijgevolg kunnen aan een entiteit of een lichaam waaraan een lidstaat een taak van algemeen belang
heeft opgedragen en die daartoe over bevoegdheden beschikt die verder gaan dan die welke
voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen particulieren gelden, zelfs indien die entiteit of
dat lichaam privaatrechtelijk van aard is, de bepalingen van een richtlijn met rechtstreekse werkingen
worden tegengeworpen.
→ -Rijksoverheid, provinciale en gemeentelijke overheden
-Privaatrechtelijke rechtspersonen met een overheidstaak of onder gezag of controle van de staat
Van Gend en Loos arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Rechtstreekse werkingUitspraak: Verdragsbepalingen kunnen rechtstreekse werking
hebben, wanneer de tekst van een verdrag Voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk is, en de lidstaat
dus niet nader hoeft in te grijpen om de bepaling te verduidelijken. Als aan deze voorwaarden is
voldaan, heeft de bepaling dus rechtstreekse werking en kan deze door burgers worden ingeroepen
en worden gebruikt.
Becker arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Extra voorwaarden bij beroep richtlijn
Oordeel Hof: voor particulieren kan niet het recht worden ontzegd een beroep te doen op de
bepalingen die naar hun inhoud uit hun verband kunnen worden losgemaakt en als zodanig kunnen
worden toegepast. Volgens het Hof kan het niet zo zijn dat lidstaten de rechtsgevolgen van richtlijn
tenietdoen, omdat zij de richtlijn niet tijdig hebben geïmplementeerd. → Hieruit zijn naast de
algemene voorwaarden ‘voldoende duidelijk en onvoorwaardelijk’ uit Van Gend en Loos arrest,
additionele cumulatieve voorwaarden ontstaan:
-Termijn voor implementatie is verstreken
-Na termijn niet- tijdige of niet-correcte implementatie plaatsvinden
-Verticale relatie (particulier – overheid)
Van Duyn v. Home Office arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Verticale directe werking richtlijn
Verenigd Koninkrijk had richtlijn niet geïmplementeerd. Van Duyn kan direct beroep doen op de
richtlijn:
*Directe werking ontzeggen doet af aan bindende werkingen richtlijnen: als je niets mee kan, heeft de
richtlijn weinig effect. Hangt samen met effet untile argument
*‘Effet utile’ argument: effectiviteitsargument. Hof vind dit een belangrijk argument voor het vast
stellen van bepaalde overwegingen in een arrest. Gaat erom dat als er EU recht is, moet het effectief
kunnen worden uitgeoefend
-Prejudiciële procedure is ook van toepassing op richtlijnen: mogelijkheid voor nationale rechters om
vragen te stellen
*Estoppel argument: Lidstaat die richtlijn niet goed heeft geïmplementeerd, daar geen voordeel van
mag ondervinden.
Ratti arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Estoppel argument: lidstaat die richtlijn niet goed heeft geïmplementeerd, mag daar geen
voordeel van ondervinden.
Na het verstrijken van de implementatietermijn van een richtlijn mag een lidstaat zijn nationale, nog
, niet aan die richtlijn aangepaste, wetgeving niet toepassen op degene die overeenkomstig de
bepalingen van die richtlijn handelt.
Marshall arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Horizontale directe werking bij richtlijnen? → niet mogelijk
Volgend artikel 288 EEG-Verdrag het dwingende karakter van een richtlijn – waarop de mogelijkheid
om er voor de nationale rechter beroep op te doen, is gebaseerd – slechts bestaat ten aanzien van
elke lidstaat waarvoor zij bestemd is. Hieruit volgt dat een richtlijn uit zichzelf geen verplichtingen aan
particulieren kan opleggen en dat een bepaling van een richtlijn als zodanig niet tegenover een
particulier kan worden ingeroepen.
Forster & Farell/Whitty arrest
Week 2: Doorwerking EU-recht in nationale rechtsorde
Onderwerp: Precisering van het begrip overheidsorgaan van een lidstaat waarbij direct op een richtlijn
beroepen kan worden
Uitspraak Foster: Tot de rechtssubjecten aan wie de bepalingen van een richtlijn die rechtstreekse
werking kunnen hebben, kunnen worden tegengeworpen, in elk geval, ongeacht zijn juridische vorm,
een lichaam behoort dat krachtens een overheidsmaatregel is belast met de uitvoering van een dienst
van openbaar belang, onder toezicht van de overheid, en dat hiertoe over bijzondere verder gaande
bevoegdheden beschikt dan die welke voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen
particulieren gelden.
→ overheid als regelgever en als werkgever.
Uitspraak Farell/ Whitty: Hof van Justitie oordeelde dat zij in de zaak Foster ‘niet heeft beoogd een
algemene toets te formuleren die alle gevallen dekt waarin aan een entiteit de bepalingen van een
richtlijn die rechtstreekse werking kunnen hebben, kunnen worden tegengeworpen, maar het van
oordeel is dat een lichaam aan de orde in de zaak die tot dat arrest aanleiding heeft gegeven, in elk
geval als zodanig moet worden beschouwd omdat het beantwoordt aan alle in punt 20 (foster arrest)
genoemde kenmerken’
→ Hieruit volgt volgens het Hof van Justitie dat de voorwaarden dat het betrokken lichaam
respectievelijk onder gezag of toezicht staat van de staat en over bijzondere bevoegdheden beschikt
die verder gaan dan die welke voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen particulieren
partijen, niet cumulatief gelden.
Verduidelijking van HVJ: overheidsorganen onderscheiden zich van particulieren en moeten worden
gelijkgesteld met de staat:
- hetzij omdat zij publiekrechtelijke rechtspersonen zijn die deel uitmaken van de staat in ruime zin,
- hetzij omdat zij onder gezag of toezicht staan van een overheidsinstantie,
- hetzij omdat een dergelijke instantie hun een taak van algemeen belang heeft toevertrouwd en hun
daartoe die bijzondere bevoegdheden heeft verleend.
- bijgevolg kunnen aan een entiteit of een lichaam waaraan een lidstaat een taak van algemeen belang
heeft opgedragen en die daartoe over bevoegdheden beschikt die verder gaan dan die welke
voortvloeien uit de regels die in de betrekkingen tussen particulieren gelden, zelfs indien die entiteit of
dat lichaam privaatrechtelijk van aard is, de bepalingen van een richtlijn met rechtstreekse werkingen
worden tegengeworpen.
→ -Rijksoverheid, provinciale en gemeentelijke overheden
-Privaatrechtelijke rechtspersonen met een overheidstaak of onder gezag of controle van de staat
