Les 1
Wat is gedrag?
Volgens Nelissen is het onmogelijk om gedrag (precies) te definiëren. Hij stelt dat gedrag begint
met het registreren van een ‘prikkel’, een stimulus buiten het organisme dat de prikkel registreert.
Het registreren is dus al gedrag. Het organisme – de mens – verwerkt vervolgens deze prikkel. Ook
dat is gedrag. En dan volgt er een respons: gedrag.
Deze respons kan onzichtbaar zijn, dan is dit onzichtbaar gedrag.
In de praktijk verstaan wij onder gedrag doorgaans woorden en daden, maar belangrijk is te
beseffen dat aan deze woorden en daden een prikkel en een verwerkingsproces voorafgaan, die
beide ook gedrag zijn.
Omgeving heeft invloed
Blauw: wereldpolitiek, maar ook berichten in de media
Donkergroen: maatschappij, cultuur, lokale politiek
Lichtgroen: school, werk, organisatie, vereniging
Geel: gezin, vrienden
, Wanneer sturen op gedrag?
Verantwoordelijkheid: wiens probleem is het?
Belang: groot belang bij ‘wenselijk gedrag’
Arbeidshygiënische strategie
Gedrag & Veiligheid Hoofdstuk 1 + 2 – Frank Guldenmund
Veilig en veiligheid
Het begrip veilig, of veiligheid, gebruiken wij doorgaans als er sprake is van een gevaar, van een
dreiging. Anders heeft het namelijk geen zin om over veiligheid te praten. Voor sommigen is een
gevaar (of dreiging) nietszeggend, zij spreken liever van een risico.
In het begrip risico ligt namelijk de mogelijkheid of kans opgeslagen dat het gevaar zich tot een
ongewenste gebeurtenis (incident) ontwikkelt, met eventueel schade of letsel als gevolg.
Risico is een neutraler begrip dan veiligheid. Er zijn situaties waarin mensen bewust risico’s
nemen om een zeker doel te bereiken. Het resultaat van deze situaties kan dus evengoed positief
zijn.
Een gevaar of dreiging is lokaal. Wat op de ene plaats een gevaar vormt, doet dat op de andere
plaats niet. Kortom, veiligheid is een lokaal begrip.
Er is dus sprake van een plaatsgebonden dreiging, een plaatsgebonden gevaar. Als de dreiging
wordt beheerst, spreken wij van veiligheid.
Veilig gedrag
Wat is veilig gedrag? Normen:
1) Gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen;
2) Werkpraktijken erop nahouden die risico’s verlagen;
3) Gezondheids- en veiligheidsinformatie communiceren;
4) Werknemersrechten en -verantwoordelijkheden uitoefenen.
Hierbij ligt duidelijk de nadruk op handelingen die de arbeidsveiligheid moeten verzekeren of
bevorderen.
Nalevingsgedrag: het taakgericht gedrag van werknemers; dat wil zeggen de uitvoering van
kerntaken met betrekking tot veiligheid: het volgen van de veiligheidsregels en het dragen van
persoonlijke beschermingsmiddelen. (Norm 1 + 2)
Participatiegedrag: draagt niet meteen bij aan persoonlijke veiligheid, maar meer aan een
context of omgeving die veiligheid ondersteunt. (Norm 3 + 4)
Statische relaties
Statische relaties wil in de context van het brein zeggen dat het brein detecteert wat samen en
tegelijkertijd voorkomt, of consistent op elkaar volgt, en op basis daarvan voorspellingen doet. Dit
werkt goed om (schijnbare) causale gevolgen te detecteren, zeker op de korte termijn en in mindere
mate op de lange termijn of sterk verspreid over plaatsen of verantwoordelijkheden.
Het brein probeert op basis van statische relaties in waarnemingen en acties, een model te
maken van de wereld, op basis waarvan toekomstige waarnemingen en acties voorspeld kunnen
worden.
Wat is gedrag?
Volgens Nelissen is het onmogelijk om gedrag (precies) te definiëren. Hij stelt dat gedrag begint
met het registreren van een ‘prikkel’, een stimulus buiten het organisme dat de prikkel registreert.
Het registreren is dus al gedrag. Het organisme – de mens – verwerkt vervolgens deze prikkel. Ook
dat is gedrag. En dan volgt er een respons: gedrag.
Deze respons kan onzichtbaar zijn, dan is dit onzichtbaar gedrag.
In de praktijk verstaan wij onder gedrag doorgaans woorden en daden, maar belangrijk is te
beseffen dat aan deze woorden en daden een prikkel en een verwerkingsproces voorafgaan, die
beide ook gedrag zijn.
Omgeving heeft invloed
Blauw: wereldpolitiek, maar ook berichten in de media
Donkergroen: maatschappij, cultuur, lokale politiek
Lichtgroen: school, werk, organisatie, vereniging
Geel: gezin, vrienden
, Wanneer sturen op gedrag?
Verantwoordelijkheid: wiens probleem is het?
Belang: groot belang bij ‘wenselijk gedrag’
Arbeidshygiënische strategie
Gedrag & Veiligheid Hoofdstuk 1 + 2 – Frank Guldenmund
Veilig en veiligheid
Het begrip veilig, of veiligheid, gebruiken wij doorgaans als er sprake is van een gevaar, van een
dreiging. Anders heeft het namelijk geen zin om over veiligheid te praten. Voor sommigen is een
gevaar (of dreiging) nietszeggend, zij spreken liever van een risico.
In het begrip risico ligt namelijk de mogelijkheid of kans opgeslagen dat het gevaar zich tot een
ongewenste gebeurtenis (incident) ontwikkelt, met eventueel schade of letsel als gevolg.
Risico is een neutraler begrip dan veiligheid. Er zijn situaties waarin mensen bewust risico’s
nemen om een zeker doel te bereiken. Het resultaat van deze situaties kan dus evengoed positief
zijn.
Een gevaar of dreiging is lokaal. Wat op de ene plaats een gevaar vormt, doet dat op de andere
plaats niet. Kortom, veiligheid is een lokaal begrip.
Er is dus sprake van een plaatsgebonden dreiging, een plaatsgebonden gevaar. Als de dreiging
wordt beheerst, spreken wij van veiligheid.
Veilig gedrag
Wat is veilig gedrag? Normen:
1) Gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen;
2) Werkpraktijken erop nahouden die risico’s verlagen;
3) Gezondheids- en veiligheidsinformatie communiceren;
4) Werknemersrechten en -verantwoordelijkheden uitoefenen.
Hierbij ligt duidelijk de nadruk op handelingen die de arbeidsveiligheid moeten verzekeren of
bevorderen.
Nalevingsgedrag: het taakgericht gedrag van werknemers; dat wil zeggen de uitvoering van
kerntaken met betrekking tot veiligheid: het volgen van de veiligheidsregels en het dragen van
persoonlijke beschermingsmiddelen. (Norm 1 + 2)
Participatiegedrag: draagt niet meteen bij aan persoonlijke veiligheid, maar meer aan een
context of omgeving die veiligheid ondersteunt. (Norm 3 + 4)
Statische relaties
Statische relaties wil in de context van het brein zeggen dat het brein detecteert wat samen en
tegelijkertijd voorkomt, of consistent op elkaar volgt, en op basis daarvan voorspellingen doet. Dit
werkt goed om (schijnbare) causale gevolgen te detecteren, zeker op de korte termijn en in mindere
mate op de lange termijn of sterk verspreid over plaatsen of verantwoordelijkheden.
Het brein probeert op basis van statische relaties in waarnemingen en acties, een model te
maken van de wereld, op basis waarvan toekomstige waarnemingen en acties voorspeld kunnen
worden.
