Volledige en studeerbare samenvatting van het handboek Passages: de negentiende eeuw (5de jaar)

Samenvatting Passages 5
Hoofdstuk 1: Individu
Proloog
- Vandaag is samenleving op het individu gemaakt:
o Bv. economie: winst
o Bv. op restaurant gaan
o Bv. kledij kopen die we zelf kiezen

- Leven we te individualistisch?
o Sommige experten denken van wel
o Maar sinds wanneer kennen we individualisme?

- Wortels gaan terug eind 18de/19de eeuw
o Burgerij: nieuwe sociale klasse na de Franse Revolutie
 Positie tussen adel en het gewone volk
 Streven naar vernieuwing
 Invloed adel en staat terugdringen
 Zoeken eigen identiteit
o Individu als uitgangspunt burgerlijk denken

1. Mensen van soorten

- Bevolking
o 1804: 1 miljard  vandaag: 6.5 miljard mensen
o 1927: 2 miljard  snelste groei: - Afrika
- Azië
- L- Amerika
o Vooral geboortecijfers die hoger liggen dan sterftecijfers

Fases

- Midden achttiende eeuw:
o Europese bevolking begon fel te groeien
o Niet door economische groei! (ook bv. in Rusland)
o Niet geboorte die stijgt (blijft hoog: 7 kinderen)

- Dalend sterftecijfer door verschillende oorzaken:
o Verbeteren landbouwtechnieken  meer voedsel
 beter bestand tegen ziektes
bv. aardappel (vitamines, prijs)
o Aandacht voor persoonlijke hygiëne:  zeep
 ondergoed
o Eind 19de eeuw: stromend water ( ziektes)



- Vooruitgang wetenschap:
o Vaccin tegen de pokken (= belangrijkste oorzaak kindersterfte)
o Meer kennis over: - tuberculose (longaandoening)
- cholera (dodelijke buikgriep)


1

, - Vooral stijging in de steden:  arbeidskrachten
 stijgen nood voedsel, kleren, brandstof
 dalende lonen
 vraag groter dan aanbod levensmiddelen:
 prijs stijgt
 schaarste, dus armoede

- Thomas Malthus (1798):
o ‘als de bevolkingsgroei niet zou afnemen, ziet de toekomst er niet
goed uit’
o Oplossingen:  dalingen door: - natuur (rampen, ouderdom)
- ellende (oorlog, ziektes, honger)
- ondeugd (moord, homo)
 moreel sterk zijn: geen seks buiten huwelijk
o Men begint na te denken hoe het geboortecijfer doen dalen

- Laatste kwart 19de eeuw – begin 20ste eeuw
o Daling Europees geboortecijfer
 Reclame voorbehoedsmiddelen
 Groeiende openheid over gezinsplanning
o Sociaaleconomische veranderingen
 Vrouwen werken meer buitenshuis
 Koopkracht stijgt
 Opkomst sociaal vangnet
 Invoering leerplicht
 Daling geboortecijfer waar het goed ging

- Demografische transitie
o Van hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage GC en SC
o In Europa  in 20ste eeuw ook in andere gebieden
o Vandaag: Afrika, Zuidoost-Azië

Klassen

- Verschillen geboorte- en sterftecijfer:
o Tussen verschillende landen
o Tussen de verschillende klassen

- Nieuw idee: klassen  standen (ancien régime):
 Voorrechten voor adel en geestelijken
 Geboren in bepaalde stand
 Verdween met Franse Revolutie
o Burgers werden onderdanen = vorm van gelijkheid
o Economisch andere groepen = ongelijkheid
 Bv. onderscheid boeren en fabrieksarbeiders
 Tussen gewone mensen en adel: ‘burgerij’/’bourgeoisie’
 Lagere burgerij: werken in dienstensector (onderwijzers,
ambtenaren, winkeliers, …)
 Hogere burgerij: intellectuele elite (professoren,
ondernemers, artsen, advocaten)



2

, - Sociale mobiliteit: mogelijkheid om te stijgen en dalen in klasse
o Hoe hoger op de ladder: rijker = meer keuzevrijheid
armen = slechtste levensomstandigheden
- Niet even dichtbevolkt:
o Veel meer arbeiders en boeren
 België 80% boer of arbeider
 Hangt af van industrialisering (boeren  arbeiders)
o Vanaf late 19de eeuw meer burgerlijke beroepen (sociaal mobiel)
o Politieke invloed!
 Wetten gemaakt door zeer rijke boeren, burgers, edelen
 Maar boeren organiseren zich in belangengroepen
 Streven naar gelijke rechten

2. Burgerlijk leven

- 19de eeuw = eeuw van de burgerij
o Introductie politieke overtuigingen
o Introductie economische principes
o Introductie levensstijl

- Verschillen tussen burgers
o Van land tot land
o Van stad tot stad
o Niet allemaal rijk

- Stedelijk leven
o Rijke, gemeubileerde woonst en/of buitenverblijf
o Indruk nalaten = belangrijk

Wonen

- Huis/appartement
o Kinderen eigen kamer = ondenkbaar bij arbeiders/boeren
o Privacy  boeren/arbeiders: slapen in bedsteden
 Bedden tegen muur woonkamer
 Afsluiten met luiken of gordijnen
o Verbonden kamers door gangen
o Vooral huren: sociaal mobiel blijven

- Allerrijksten:
o aparte badkamers met een slot
o Speciale plek om gasten te ontvangen: ontvangstkamer 
atelier arbeiders
o Spreekkamer voor advocaten of dokters
o Eigen bibliotheek

- Personeel:
o Kelders: keuken/washoek voor knechten
o Zolders: slaapplaats personeel (via afgescheiden trap)

Mode

- Kleding als middel om zich te onderscheiden

3

, o Geïnspireerd op adel, maar evolueerde snel
o Nieuwe industrie: productie stoffen
o Parijs en Londen als toonaangevende modesteden

- Vrouwenkleding:
o Aanvankelijk Grieks/Romeinse stijl: los rond lichaam
o Later:
 verlaagde en versmalde taille
 Accentueren: wijde rokken
 Nadien met houten of stalen constructie = crinoline
 Mouwen breder en onhandiger
 Ideaal van de wespentaille

- Mannenkledij:
o Lange broek  tot 19de eeuw:
 Kniebroek
 Lange kousen
 Lakschoenen/laarzen
o Bijzonder smalle broek
o Versoberd kleurenpalet: grijs, zwart en wit

- Kinderkledij:
o Dezelfde kleren als volwassenen (maat kleiner)
o Ook kleren om in te spelen

Geloof

- Geloof verder ter discussie stellen
o 17de eeuw: enkelingen die kritisch zijn over de Bijbel
o 18de eeuw: verlichte filosofen: Denis Diderot en Voltaire
 Deïsme: god heeft de wereld geschapen, maar daarna de
schepping aan de mens overgelaten.

- Zelfstandig handelende en redelijke mens
o Ontwikkeling van de wetenschap
 Verder gaan dan deïsme: Charles Darwin
o Intellectuelen, politici, industriëlen: plaats voor het individu

- Stimulansen om kritisch te geloven
o Tijdswinst: niet meer bidden en bezinnen  studie en bezigheden
o Niet meer schamen voor rijkelijke levensstijl
o Afschaffing van staatsgodsdienst

- Vernieuwingen mochten niet te ver gaan voor burgerij :
o Mochten niet ‘revolutionair’ worden: vrijheidsideaal, niet
broederlijk- of gelijkheid
o Voordeel Bijbel: rechtvaardiging voor ongelijkheid
 Sociale orde door God gewild (niet veranderen)
 Op die manier beloof toch belangrijk

- Kritiek op burgerij
o Niemand noemde haar revolutionair

4