Leesbevordering en leesplezier
Literaire analyse, functies en genres
Kinderen en jongeren die boeken lezen zijn beter in tekstbegrip maar ook in technisch lezen
en spelling. Lezen loont voor taalvaardigheid en cultuur, boeken leren hun lezers ook iets bij
over de wereld van vroeger en nu, hier en elders, dragen waarden en normen mee, ze gaan
over gevoelend en vergroten het inlevingsvermogen van de lezers, ze prikkelen hun fantasie.
Vooral: boeken bieden plezier en ontspanning.
Functies van literatuur
Literatuur voor kinderen
Functie Toelichting
Ontspannend Spanning, humor, drama, ontspannen,
vluchten in fictieve wereld
Creatief Activeren van verbeelding
Emotief Ontwikkelen van indentiteit
Informatief Horizon verbreden, andere werelden en
mensen leren kennen, inlevingsvermogen
vergroten
Zingevend Visie ontwikkelen over morele kwesties
(goed, kwaad, schuld, vriendschap, verraad,
verantwoordelijkheid)
Literair-esthetisch Vertrouwd raken met de boekenwereld
Taalontwikkeling Woordenschat, tekstbegrip, spelling
Literatuur voor (jong)volwassenen
Functie Toelichting
Hetzelfde als ‘kinderen’ Uitbreiden en verdiepen
Empatisch vermogen Leren om met de ogen van anderen naar de
wereld te kijken
Literair-esthetische vorming Oog ontwikkelen voor literariteit, kwaliteit
en schoonheid
Literaire socialisatie Inwijden in literaire wereld en theorie
Culturele socialisatie Inwijden in cultuur en literatuur
geschiedenis
Interculturele socialisatie Kennismaken met en zich leren verhouden
tot andere culturen en literaturen
Taalontwikkeling Schoolsucces en maatschappelijk succes
Manieren van lezen en leesniveaus (Theo Witte)
Leesmanieren en -niveaus Beoordelingscriteria Functie
Belevend lezen Spannend, meeslepend, Je kunt je ermee vermaken
ontroerend, grappig
Herkennend lezen Realistisch, Je kunt je leefwereld erin
(on)geloofwaardig herkennen en
zelfbevestiging vinden
, Reflecterend lezen Interessant, leerzaam, Je kunt je horizon ermee
(on)aanvaardbaar, verbreden en je een mening
begrijpelijk vormen
Interpreterend lezen Samenhangend, functioneel, Je kunt er diepere
virtuoos geschreven betekenissen in ontdekken
en er esthetisch van
genieten
Letterkundig lezen Diepere betekenis, Je kunt je er letterkundig en
cultuurhistorische cultuurhistorisch in
betekenis, authenticiteit verdiepen
Academisch lezen Gelaagdheid, intellectuele Je kunt je er intellectueel
rijkdom, meerduidigheid mee voeden
Literaire analyse
Leesbevordering= een allesomvattende term voor het aanwakkeren van het leesplezier.
Het aanwakkeren van het leesplezier zorgt dat er een grotere motivatie om te lezen,
waardoor we vaker lezen. Meer lezen verhoogt de taalvaardigheid en de leescompetentie.
Kenmerken van kinderboeken
Personages
Personages: verhaalfiguren die in een tekst voorkomen, iemand heeft ze verzonnen. Het zijn
niet altijd mensen
Personen: mensen die bestaan en waar een boek over wordt geschreven
Types of flat characters: geen karakterontwikkeling, hebben een beperkt aantal duidelijke
eigenschappen of vervullen in het verhaal een duidelijke functie.
Karakters of round characters: de hoofdpersonen, belangrijkste personages, je komt veel
over hun te weten, je kent hun diepste emoties en gedachten. Hun gedrag is niet
voorstelbaar en maken een psychologische ontwikkeling door waardoor het verhaal een
onverwachte wending kan krijgen.
Hoe leer je personages kennen?
De indruk die je van verhaalfiguren krijgt, wordt bepaald door:
- Uiterlijke kenmerken: lichamelijke kenmerken, kleding, gedragen taalgebruik, milieu
- Innerlijke kenmerken: gedachten, gevoelens, karakter
- Hun wel of niet hardop uitgesproken meningen over zichzelf en anderen en de
wereld om hen heen
- Hun reacties op gebeurtenissen en uitspraken van anderen
De personages in een verhaal hebben hun eigen waarden en normen. Vanuit die houding
tegenover de wereld om hen heen handelen ze.
Vertelstandpunt
De autoriale/autoriële of alwetende verteller
De verteller speelt zelf geen rol in het verhaal. Hij staat boven het verhaal en vertelt over de
personages in de hij- of zijvorm. De verteller weet van alle personages wat ze zien, horen,
denken en voelen. Hij weet meer dan de personages: wat er eerder gebeurd, wat er op
andere plaatsen gebeurt en hoe het verhaal verder gaat.
De ik-verteller
ik-figuur die als personage meespeelt in het verhaal. De lezer ziet alles wat er gebeurt door
zijn of haar ogen en weet wat hij/zij denkt en voelt. Van andere personages weet je alleen
wat de ik-figuur over hen vertelt. De lezer krijgt een subjectieve kijk op het verhaal
De personele of hij/zij-verteller
, De lezer neemt het verloop van de gebeurtenissen en de beschrijvingen van de personages
waar door de ogen van 1 van de personages in het verhaal. Het lijkt op het ik-verhaal maar
dan in hijvorm. Er is een verteller maar de lezer merkt dat eigenlijk niet, je krijgt een
subjectieve kijk van de ene figuur op de wereld.
Andere vertelsituaties
Niet altijd wordt een bepaalde vertelsituatie het hele verhaal door volgehouden. Er zijn
verhalen waarin verschillende soorten vertellers optreden. Soms is er per hoofdstuk een
andere personage dat als ik- of hij/zij-verteller optreedt. De lezer krijgt verschillende visies
op de gebeurtenissen
Identificatie
Je kunt je heel goed voorstellen wat het personage overkomt en je leeft je in in zijn situatie.
Het makkelijkst als de personages leeftijdsgenoten zijn die in eenzelfde situatie als jij
verkeren.
Tijd
Chronologische en niet-chronologische volgorde
Chronologische volgorde; alles wordt verteld in de volgorde waarin het gebeurt.
Niet-chronologische volgorde; gebeurtenissen worden in een andere volgorde verteld.
Door vooruitwijzingen naar iets wat nog moet gebeuren wordt spanning opgeroepen.
Een flashforward is langer dan een vooruitwijzing
Terugverwijzing: in de tekst wordt verwezen naar iets wat al gebeurd is.
Een flashback is langer dan een terugverwijzing.
Continue en niet-continue vertelwijze
Continu: de schrijver verteld alles wat er in een tijdspanne gebeurt, er worden geen stukken
overgeslagen en alle gebeurtenissen worden zonder onderbrekingen in tijd weergegeven.
Niet-continu: er worden stukken in tijd overgeslagen en niet verteld. De schrijver beperkt
zich tot een paar belangrijke scènes zonder de overgang tussen die scènes te beschrijven.
Tijdsverdichting: de gebeurtenissen in tijd worden aangeduid maar niet uitvoerig verteld<;
Verteltijd en vertelde tijd
Verteltijd: de voorleestijd, de tijd die een schrijver nodig heeft om een mededeling te doen.
Het aantal pagina’s dat gelezen moet worden om de mededeling van de schrijver te
bevatten.
Vertelde tijd: het tijdsverloop in het verhaal, de tijd waarover verteld wordt.
Versnelling: de verteltijd is korter dan de vertelde tijd.
Vertraging: de verteltijd is langer dan de vertelde tijd.
Thema
Een thema is abstract en hoeft niet expliciet benoemd te worden in het boek.
Het thema moet aangepast zijn aan de leeftijd van het kind.
Illustraties
Boeken voor volwassenen: functionele illustraties in informatieve boeken.
Prentenboeken: tekst en illustraties vormen samen de inhoud
Ruimte
Plaats waar het verhaal zich afspeelt.
Stijl
De karakteristieke manier waarop iemand zich in taal uitdrukt.
Verhaal en werkelijkheid
Fictie: verzonnen.
Literaire analyse, functies en genres
Kinderen en jongeren die boeken lezen zijn beter in tekstbegrip maar ook in technisch lezen
en spelling. Lezen loont voor taalvaardigheid en cultuur, boeken leren hun lezers ook iets bij
over de wereld van vroeger en nu, hier en elders, dragen waarden en normen mee, ze gaan
over gevoelend en vergroten het inlevingsvermogen van de lezers, ze prikkelen hun fantasie.
Vooral: boeken bieden plezier en ontspanning.
Functies van literatuur
Literatuur voor kinderen
Functie Toelichting
Ontspannend Spanning, humor, drama, ontspannen,
vluchten in fictieve wereld
Creatief Activeren van verbeelding
Emotief Ontwikkelen van indentiteit
Informatief Horizon verbreden, andere werelden en
mensen leren kennen, inlevingsvermogen
vergroten
Zingevend Visie ontwikkelen over morele kwesties
(goed, kwaad, schuld, vriendschap, verraad,
verantwoordelijkheid)
Literair-esthetisch Vertrouwd raken met de boekenwereld
Taalontwikkeling Woordenschat, tekstbegrip, spelling
Literatuur voor (jong)volwassenen
Functie Toelichting
Hetzelfde als ‘kinderen’ Uitbreiden en verdiepen
Empatisch vermogen Leren om met de ogen van anderen naar de
wereld te kijken
Literair-esthetische vorming Oog ontwikkelen voor literariteit, kwaliteit
en schoonheid
Literaire socialisatie Inwijden in literaire wereld en theorie
Culturele socialisatie Inwijden in cultuur en literatuur
geschiedenis
Interculturele socialisatie Kennismaken met en zich leren verhouden
tot andere culturen en literaturen
Taalontwikkeling Schoolsucces en maatschappelijk succes
Manieren van lezen en leesniveaus (Theo Witte)
Leesmanieren en -niveaus Beoordelingscriteria Functie
Belevend lezen Spannend, meeslepend, Je kunt je ermee vermaken
ontroerend, grappig
Herkennend lezen Realistisch, Je kunt je leefwereld erin
(on)geloofwaardig herkennen en
zelfbevestiging vinden
, Reflecterend lezen Interessant, leerzaam, Je kunt je horizon ermee
(on)aanvaardbaar, verbreden en je een mening
begrijpelijk vormen
Interpreterend lezen Samenhangend, functioneel, Je kunt er diepere
virtuoos geschreven betekenissen in ontdekken
en er esthetisch van
genieten
Letterkundig lezen Diepere betekenis, Je kunt je er letterkundig en
cultuurhistorische cultuurhistorisch in
betekenis, authenticiteit verdiepen
Academisch lezen Gelaagdheid, intellectuele Je kunt je er intellectueel
rijkdom, meerduidigheid mee voeden
Literaire analyse
Leesbevordering= een allesomvattende term voor het aanwakkeren van het leesplezier.
Het aanwakkeren van het leesplezier zorgt dat er een grotere motivatie om te lezen,
waardoor we vaker lezen. Meer lezen verhoogt de taalvaardigheid en de leescompetentie.
Kenmerken van kinderboeken
Personages
Personages: verhaalfiguren die in een tekst voorkomen, iemand heeft ze verzonnen. Het zijn
niet altijd mensen
Personen: mensen die bestaan en waar een boek over wordt geschreven
Types of flat characters: geen karakterontwikkeling, hebben een beperkt aantal duidelijke
eigenschappen of vervullen in het verhaal een duidelijke functie.
Karakters of round characters: de hoofdpersonen, belangrijkste personages, je komt veel
over hun te weten, je kent hun diepste emoties en gedachten. Hun gedrag is niet
voorstelbaar en maken een psychologische ontwikkeling door waardoor het verhaal een
onverwachte wending kan krijgen.
Hoe leer je personages kennen?
De indruk die je van verhaalfiguren krijgt, wordt bepaald door:
- Uiterlijke kenmerken: lichamelijke kenmerken, kleding, gedragen taalgebruik, milieu
- Innerlijke kenmerken: gedachten, gevoelens, karakter
- Hun wel of niet hardop uitgesproken meningen over zichzelf en anderen en de
wereld om hen heen
- Hun reacties op gebeurtenissen en uitspraken van anderen
De personages in een verhaal hebben hun eigen waarden en normen. Vanuit die houding
tegenover de wereld om hen heen handelen ze.
Vertelstandpunt
De autoriale/autoriële of alwetende verteller
De verteller speelt zelf geen rol in het verhaal. Hij staat boven het verhaal en vertelt over de
personages in de hij- of zijvorm. De verteller weet van alle personages wat ze zien, horen,
denken en voelen. Hij weet meer dan de personages: wat er eerder gebeurd, wat er op
andere plaatsen gebeurt en hoe het verhaal verder gaat.
De ik-verteller
ik-figuur die als personage meespeelt in het verhaal. De lezer ziet alles wat er gebeurt door
zijn of haar ogen en weet wat hij/zij denkt en voelt. Van andere personages weet je alleen
wat de ik-figuur over hen vertelt. De lezer krijgt een subjectieve kijk op het verhaal
De personele of hij/zij-verteller
, De lezer neemt het verloop van de gebeurtenissen en de beschrijvingen van de personages
waar door de ogen van 1 van de personages in het verhaal. Het lijkt op het ik-verhaal maar
dan in hijvorm. Er is een verteller maar de lezer merkt dat eigenlijk niet, je krijgt een
subjectieve kijk van de ene figuur op de wereld.
Andere vertelsituaties
Niet altijd wordt een bepaalde vertelsituatie het hele verhaal door volgehouden. Er zijn
verhalen waarin verschillende soorten vertellers optreden. Soms is er per hoofdstuk een
andere personage dat als ik- of hij/zij-verteller optreedt. De lezer krijgt verschillende visies
op de gebeurtenissen
Identificatie
Je kunt je heel goed voorstellen wat het personage overkomt en je leeft je in in zijn situatie.
Het makkelijkst als de personages leeftijdsgenoten zijn die in eenzelfde situatie als jij
verkeren.
Tijd
Chronologische en niet-chronologische volgorde
Chronologische volgorde; alles wordt verteld in de volgorde waarin het gebeurt.
Niet-chronologische volgorde; gebeurtenissen worden in een andere volgorde verteld.
Door vooruitwijzingen naar iets wat nog moet gebeuren wordt spanning opgeroepen.
Een flashforward is langer dan een vooruitwijzing
Terugverwijzing: in de tekst wordt verwezen naar iets wat al gebeurd is.
Een flashback is langer dan een terugverwijzing.
Continue en niet-continue vertelwijze
Continu: de schrijver verteld alles wat er in een tijdspanne gebeurt, er worden geen stukken
overgeslagen en alle gebeurtenissen worden zonder onderbrekingen in tijd weergegeven.
Niet-continu: er worden stukken in tijd overgeslagen en niet verteld. De schrijver beperkt
zich tot een paar belangrijke scènes zonder de overgang tussen die scènes te beschrijven.
Tijdsverdichting: de gebeurtenissen in tijd worden aangeduid maar niet uitvoerig verteld<;
Verteltijd en vertelde tijd
Verteltijd: de voorleestijd, de tijd die een schrijver nodig heeft om een mededeling te doen.
Het aantal pagina’s dat gelezen moet worden om de mededeling van de schrijver te
bevatten.
Vertelde tijd: het tijdsverloop in het verhaal, de tijd waarover verteld wordt.
Versnelling: de verteltijd is korter dan de vertelde tijd.
Vertraging: de verteltijd is langer dan de vertelde tijd.
Thema
Een thema is abstract en hoeft niet expliciet benoemd te worden in het boek.
Het thema moet aangepast zijn aan de leeftijd van het kind.
Illustraties
Boeken voor volwassenen: functionele illustraties in informatieve boeken.
Prentenboeken: tekst en illustraties vormen samen de inhoud
Ruimte
Plaats waar het verhaal zich afspeelt.
Stijl
De karakteristieke manier waarop iemand zich in taal uitdrukt.
Verhaal en werkelijkheid
Fictie: verzonnen.
