2020-
2021
Fysiologie van het
kraambed
SAMENVATTING
AMBER ANSAELENS
,INLEIDING
o Postpartum,puerperium of postnatale periode
o = de periode die begint na de uitdrijving van de placenta en de vliezen en eindigt ongeveer 6
à 8 weken na de partus
o Periode wwaarin het vrouwelijk organisme en vooral de vrouwelijke genitaliën terugkeren
naar een niet-zwangere toestand
o Volgens WHO zijn de 6 maanden of 42 dagen volgens op de bevalling de meest kritische periode voor
moeder en kind
o Postnataal:
o Verwijst naar jet herstel van de moeder na de bevalling
o Onmiddellijke postnatale periode (= eerste 24 uur)
o Vroeg postnatale periode (dag 2 tot en met dag 7)
o Late postnatale periode (dag 8 tot en met dag 42)
o Postnatale periode (volgens Midwifes rules and standards)
o = de periode na de bevalling waarin de zorg van een vroedvrouw voor moeder en kind
noodzakelijk is
o Op zijn minst 10 dagen (bij uitbreiding zoalng de moeder nodig acht)
o Postnatale zorg (volgens VBOV)
o Alle professionele medische en niet-medische zorg voor moeder en kind tijdens de postnatale
periode
o Kan geheel of gedeeltelijk verleend worden in ziekenhuis of andere zorginstelling
o Intramurale zorg
o Kan verleend worden in eigen omgeving van de moeder/ hulpverlener
o Extramurale zorg
DOEL VAN POSTNATALE ZORG
o Doel:
o Pas bevallen vrouw helpen om zich aan te passen aan haar nieuwe rol, haar vertrouwen te
geven om de rol zelfzeker op te nemen en om te gaan met haar nieuwe
verantwoordelijkheden
o Fysisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
o Diagnosticeerd, begeleidt, bewaakt en bevordert fysiologische zwangerschap,
arbeid, bevalling, kraambed, ouderschap en zorg voor het jonge kind
o Promoot, ondersteunt en begeleidt borstvoeding
o Voert autonoom en met volwaardig beslissingsrecht verloskundige handelingen uit
en verricht de bevalling binnen de medische en wettelijke bevoegdheden van de
vroedvrouw
o Psychisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
o Situeert vrouw en haar omgeving in familiale, sociale, maatschappelijke en culturele
context en speelt hier gericht op in, rekening houdend met diversiteit en
interculturele beleving
o Herkent psychosociale crisissituaties en verwijst door naar andere artsen en andere
zorgverleners
1
, o Gezondheidspromotie en voorlichting in verband met de noden en ontwikkelingen van het
kind voorzien voor de moeder en haar familie
o Werkt autonoom en in samenwerking doelgericht aan preventie en bevordert de
gezondheid volgens de princicpes van de gezondheidspromotie
RICHTLIJNEN EN AANBEVELINGEN VOOR KWALITATIEVE POSTNATALE ZORG
PPT
o Sinds 2015: 3 nachten blijven in ziekenhuis
o Gevolgen:
o Zorgvacuüm in eerste weken
o Veranderde thuissituatie: kleinere kerngezinnen, minder contact tussen generaties…
o Minder rolmodellen, minder kennis, minder informele ondersteuning
o Meer formele en professionele ondersteuning?
o zorginstellingen zeer toegangkelijk
o ambulante zorg beperkt gefinancieerd, sterk versnipperd
o risico: daling van gezinsondersteuning en kwaliteit van zorg
o screening metabole aandoening
o complicaties indequate voeding (BV/FV)
o psychische complicaties
o verhoogde bilirubinewaarden
o screening cogenitale hartafwijkingen
o alarmsignalen niet gekend door ouder
o kwetsbare gezinnen
o voordelen verkort ziekenhuisverblijf
o financieel (ziekenhuisfactuur, maatschappij)
o praktisch en organisatorisch (oudere kinderen, partner…)
o psychisch (eigen, vertrouwde, omgeving)
o Maggie De Block:
o Pilootprojecten ‘bevallen met verkort ziekenhuisverblijf’
o Innovatieve zorgmodellen, uitgewerkt/uitgetest door ziekenhuizen en zorgverleners 1ste lijn
o 6 pilootprojecten gestart 1 juli 2016 (subsidie 40 000 euro/jaar)
o Eerste evaluatie 2019 en verlening ven projecten met 1 jaar
o Voorlopige evaluatie is positief
o Werkpunten:
o Zorgverlening faciliteren
o Elektronische gegevensdeling
o Aanpak zorg voor kwetsbare gezinnen
INTERNATIONALE RICHTLIJNEN
NICE
o = National institute for health and care excellence
o Heft richtlijnen uitgeschreven voor postnatale zorg
2
, o De kern van de zorg voor moeder en kind gedurende de eerste 6 tot 8 weken na de bevalling
worden uitgeschreven, gebasseerd op wetenschappelijke evidentie
o Aanbevelingen met betrekking tot de neonaat reiken tot 1 jaar na de partus
o Gaan uit van normaal fysiologisch verloop van de postnatale periode, maar geven ook
alarmsignalen mee van een mogelijk pathologisch verloop
o Focus ligt op patient-centered care
o Aanbevelingen over planning en inhoud van:
o Postnatale zorg
o Gezondheid van moeder en kind
o Voeding van kind
WHO
o World health organisation
o Doel:
o Maternale en foetale mortaliteit en morbiditeit bestrijden (vooral in landen met lage en
gemiddelde inkomensgrens)
ste
o In 1 plaats gericht naar gezondheidswerkers in eerstelijnzorg zoals vroedvrouwen, huisartsen…
o Ten 2de hoopt WHO dat richtlijnen ook in acht genomen worden door beleidsmensen, managers,
overheden die programma’s opstellen voor moeder/ kind zorg
o 12 aanbevelingen met betrekking tot timing, frequentie en plaats van postnatale zorg en met
betrekking tot inhoud van postnatale zorg voor moeder en kind tot 6 weken na de bevalling
o Tijdstip van ontslag uit een gezondheidsinstelling na de geboorte
o Aantal en timing van postnatale contacten
o Huisbezoeken voor postnatale zorg
o Beoordeling van de baby
o Exclusief borstvoeding
o Navelstrengzorg
o Overige postnatale zorg voor de pasgeborene
o Beoordeling van de moeder
o Begeleiding
o Suppletie van ijzer en foliumzuur
o Profylactische antibiotica
o Psychosociale ondersteuning
NATIONALE RICHTLIJNEN
KCE
o Federaal kenniscentrum voor gezindheidszorg
o Wettenschappelijk rapport geschreven met betrekking tot oragnisatie en gebruik van postnatale zorg
in België
o Aanbevelingen geformuleerd op 9 domeinen
o Beogen geïntegreerde postnatale zorg voor moeder en kind na een
ongecompliceerde bevalling
VBOV
o Vlaamse Beroepsorganisatie van vroedvrouwen
3
2021
Fysiologie van het
kraambed
SAMENVATTING
AMBER ANSAELENS
,INLEIDING
o Postpartum,puerperium of postnatale periode
o = de periode die begint na de uitdrijving van de placenta en de vliezen en eindigt ongeveer 6
à 8 weken na de partus
o Periode wwaarin het vrouwelijk organisme en vooral de vrouwelijke genitaliën terugkeren
naar een niet-zwangere toestand
o Volgens WHO zijn de 6 maanden of 42 dagen volgens op de bevalling de meest kritische periode voor
moeder en kind
o Postnataal:
o Verwijst naar jet herstel van de moeder na de bevalling
o Onmiddellijke postnatale periode (= eerste 24 uur)
o Vroeg postnatale periode (dag 2 tot en met dag 7)
o Late postnatale periode (dag 8 tot en met dag 42)
o Postnatale periode (volgens Midwifes rules and standards)
o = de periode na de bevalling waarin de zorg van een vroedvrouw voor moeder en kind
noodzakelijk is
o Op zijn minst 10 dagen (bij uitbreiding zoalng de moeder nodig acht)
o Postnatale zorg (volgens VBOV)
o Alle professionele medische en niet-medische zorg voor moeder en kind tijdens de postnatale
periode
o Kan geheel of gedeeltelijk verleend worden in ziekenhuis of andere zorginstelling
o Intramurale zorg
o Kan verleend worden in eigen omgeving van de moeder/ hulpverlener
o Extramurale zorg
DOEL VAN POSTNATALE ZORG
o Doel:
o Pas bevallen vrouw helpen om zich aan te passen aan haar nieuwe rol, haar vertrouwen te
geven om de rol zelfzeker op te nemen en om te gaan met haar nieuwe
verantwoordelijkheden
o Fysisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
o Diagnosticeerd, begeleidt, bewaakt en bevordert fysiologische zwangerschap,
arbeid, bevalling, kraambed, ouderschap en zorg voor het jonge kind
o Promoot, ondersteunt en begeleidt borstvoeding
o Voert autonoom en met volwaardig beslissingsrecht verloskundige handelingen uit
en verricht de bevalling binnen de medische en wettelijke bevoegdheden van de
vroedvrouw
o Psychisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
o Situeert vrouw en haar omgeving in familiale, sociale, maatschappelijke en culturele
context en speelt hier gericht op in, rekening houdend met diversiteit en
interculturele beleving
o Herkent psychosociale crisissituaties en verwijst door naar andere artsen en andere
zorgverleners
1
, o Gezondheidspromotie en voorlichting in verband met de noden en ontwikkelingen van het
kind voorzien voor de moeder en haar familie
o Werkt autonoom en in samenwerking doelgericht aan preventie en bevordert de
gezondheid volgens de princicpes van de gezondheidspromotie
RICHTLIJNEN EN AANBEVELINGEN VOOR KWALITATIEVE POSTNATALE ZORG
PPT
o Sinds 2015: 3 nachten blijven in ziekenhuis
o Gevolgen:
o Zorgvacuüm in eerste weken
o Veranderde thuissituatie: kleinere kerngezinnen, minder contact tussen generaties…
o Minder rolmodellen, minder kennis, minder informele ondersteuning
o Meer formele en professionele ondersteuning?
o zorginstellingen zeer toegangkelijk
o ambulante zorg beperkt gefinancieerd, sterk versnipperd
o risico: daling van gezinsondersteuning en kwaliteit van zorg
o screening metabole aandoening
o complicaties indequate voeding (BV/FV)
o psychische complicaties
o verhoogde bilirubinewaarden
o screening cogenitale hartafwijkingen
o alarmsignalen niet gekend door ouder
o kwetsbare gezinnen
o voordelen verkort ziekenhuisverblijf
o financieel (ziekenhuisfactuur, maatschappij)
o praktisch en organisatorisch (oudere kinderen, partner…)
o psychisch (eigen, vertrouwde, omgeving)
o Maggie De Block:
o Pilootprojecten ‘bevallen met verkort ziekenhuisverblijf’
o Innovatieve zorgmodellen, uitgewerkt/uitgetest door ziekenhuizen en zorgverleners 1ste lijn
o 6 pilootprojecten gestart 1 juli 2016 (subsidie 40 000 euro/jaar)
o Eerste evaluatie 2019 en verlening ven projecten met 1 jaar
o Voorlopige evaluatie is positief
o Werkpunten:
o Zorgverlening faciliteren
o Elektronische gegevensdeling
o Aanpak zorg voor kwetsbare gezinnen
INTERNATIONALE RICHTLIJNEN
NICE
o = National institute for health and care excellence
o Heft richtlijnen uitgeschreven voor postnatale zorg
2
, o De kern van de zorg voor moeder en kind gedurende de eerste 6 tot 8 weken na de bevalling
worden uitgeschreven, gebasseerd op wetenschappelijke evidentie
o Aanbevelingen met betrekking tot de neonaat reiken tot 1 jaar na de partus
o Gaan uit van normaal fysiologisch verloop van de postnatale periode, maar geven ook
alarmsignalen mee van een mogelijk pathologisch verloop
o Focus ligt op patient-centered care
o Aanbevelingen over planning en inhoud van:
o Postnatale zorg
o Gezondheid van moeder en kind
o Voeding van kind
WHO
o World health organisation
o Doel:
o Maternale en foetale mortaliteit en morbiditeit bestrijden (vooral in landen met lage en
gemiddelde inkomensgrens)
ste
o In 1 plaats gericht naar gezondheidswerkers in eerstelijnzorg zoals vroedvrouwen, huisartsen…
o Ten 2de hoopt WHO dat richtlijnen ook in acht genomen worden door beleidsmensen, managers,
overheden die programma’s opstellen voor moeder/ kind zorg
o 12 aanbevelingen met betrekking tot timing, frequentie en plaats van postnatale zorg en met
betrekking tot inhoud van postnatale zorg voor moeder en kind tot 6 weken na de bevalling
o Tijdstip van ontslag uit een gezondheidsinstelling na de geboorte
o Aantal en timing van postnatale contacten
o Huisbezoeken voor postnatale zorg
o Beoordeling van de baby
o Exclusief borstvoeding
o Navelstrengzorg
o Overige postnatale zorg voor de pasgeborene
o Beoordeling van de moeder
o Begeleiding
o Suppletie van ijzer en foliumzuur
o Profylactische antibiotica
o Psychosociale ondersteuning
NATIONALE RICHTLIJNEN
KCE
o Federaal kenniscentrum voor gezindheidszorg
o Wettenschappelijk rapport geschreven met betrekking tot oragnisatie en gebruik van postnatale zorg
in België
o Aanbevelingen geformuleerd op 9 domeinen
o Beogen geïntegreerde postnatale zorg voor moeder en kind na een
ongecompliceerde bevalling
VBOV
o Vlaamse Beroepsorganisatie van vroedvrouwen
3
