FARMACOLOGIE
1. INLEIDING
DEFINITIES
Farmacon = stof die een biologisch systeem beïnvloedt (interactie aangaat) of de werking ervan kan
aantonen. Het omvat GM, giffen en diagnostica.
GM
- Preventief = op voorhand→ vaccinatie
- Curatief = om gezondheid terug goed te maken
o Symptomatisch = symptomen onderdrukken zodat men er minder last van heeft,
uiteindelijk verdwijnt de ontsteking → hoestsiroop
o Causaal of etiologisch = oorzaak aanpakken, werken in op de oorzaak van die
symptomen → AB
GIFFEN OF GIFTEN
Giffen = stoffen die in lage dosis (< 1mg) toxisch werken. Voorbeelden: arseenverbindingen (worden
nog gebruikt bij dieren om ze te vergiftigen en het geneest syfilis) en digitalisglycosiden (digitoxine
wordt gebruikt bij hartfalen. Zowel gif als GM).
DIAGNOSTICA: MERKSTOFFEN
- Radio-actief gemerkte tracers → om de tumor op te sporen
- Bariumpap voor radiografie
- Kleurstoffen
Stoffen die uit het lichaam zelf komen kunnen we niet farmaca noemen. Bijvoorbeeld creatinine: om
te kijken of de nieren goed werken. Indien het in de urine terecht komt dan werken de nieren goed
→ volume bloedplasma (in ml) dat door de nieren per minuut wordt ontdaan van de door het
lichaam geproduceerde stof creatinine, een afvalproduct van de stofwisseling in de spieren (80-
140ml/min).
ANDERE GENEESWIJZEN = NIET CONVENTIONELE GENEESWIJZEN
- Homeopathie
o Niet hetzelfde als genezen met kruiden!
o Meer en meer beschouwd als GM
o Genezen met dezelfde stof waarmee je ziek bent geworden → veel verdunnen
o Voorbeeld: allergie aan pollen bestrijden door grote verdunning van pollen in te
nemen (1D = 1 keer 10x verdund)
- Acupunctuur
o Prikken met naalden op zenuwknooppunten (meridianen of energiebanen)
o Er komt een NT vrij en gaat signaal geven
1
, - Kraken
o Osteopathie: manipulatie skelet in de gewrichten
▪ Erkenning als osteopathie op spieren en zenuwstelsel als
eerstelijnsbehandeling
▪ Mogen geen medisch voorschrift uitschrijven
▪ Behandeling soms voor klein deel terugbetaald
▪ Universitaire opleiding (master in de osteopathie) of voortgezette opleiding
o Chiropraxie: handgrepen aan wervelkolom (spinale ganglia) om volledige
gezondheidstoestand te verbeteren
▪ Erkenning als eerstelijnsbehandeling vnl nek- en rugklachten
▪ Werkgroep erkenning osteopathie: uitvoering Wet-Colla ivm niet-
conventionele behandelingswijzen; homeopathie, acupunctuur, chiropraxie
en osteopathie
- Aromatherapie
o Geneeswijze op basis van aroma’s
HERKOMST VAN GM
- Plantaardige stoffen: taxon
- Dierlijke grondstoffen: insuline
- GM afkomstig van de schimmelwereld: penicilline
- GM afkomstig van de bacteriënwereld: botox, enterol (gist)
- Synthetische grondstoffen
o Volledig synthetisch → paracetamol
o Half synthetisch → codeïne in hoestsiroop <-> morfine
▪ Codeïne is de minst zware pijnstillers in de categorie van de zwaarste
pijnstillers. Codeïne is ook minder verslavend.
DEFINITIE FARMACOLOGIE OF GENEESMIDDELENLEER
- Omvat hele geschiedenis ivm GM
- Dit omvat dus:
o Farmacognoisie: studie van plantaardige en dierlijke GM
o Farmacodynamie: studie van de inwerking van GM op levende wezens
o Farmacokinetiek: studie van snelheid van GM verwerking door lichaam
o Farmacografie: het voorschrijven van GM
o Farmacie of artsenijbereidkunde: bereiding van GM
o Farmacotherapie: behandelen van ziekten mbv GM
ONTWIKKELEN VAN FARMACA
- Dierenexperimenten (eerst)
o Toxiciteit
o Werkingsmechanisme
o Farmacokinetische aspecten (ADME)
- Humaan farmalogisch onderzoek (na experiment)
o Fase 1: lage dosis aan gezonde vrijwilligers
2
, o Fase 2: therapeutische werkzaamheid in vergelijking met placebo
o Fase 3: grote schaal – statistische analyse
o Fase 4: opvolgen nevenwerkingen
SOORTEN FORLUMERINGEN
- Vaste formuleringen
o Tabletten
o Gelules
o Suppositoria
- Halfvaste formuleringen
o Zalven = vettig, niet waterig
o Crèmes = niet vettig, wel waterig
o Gels = vettig en waterig
- Vloeibare formuleringen
o Oplossingen
o Siropen
o Emulsies = vloeistof in een vloeistof
o Suspensies = vaste deeltjes die kunnen uitzakken na verloop van tijd in een vloeibare
fase
HET GM-VOORSCHRIFT
Vanaf juni 2019: elektronisch voorschrift!! Bewijs van elektronisch voorschrift wordt meegegeven.
WAT MOET DE PATIËNT DOEN?
Betaalt slechts het remgeld op de afgeleverde producten indien aan alle voorwaarden is voldaan =
derdebetalersregeling.
FARMACEUTISCHE SPECIALITEIT
- Specialiteit
o Vb: VOLTAREN® 75mg 60co PP 13,86 euro
- Generiek
o Vb: DICLOFENAC® EG 75 mg 60co PP 10,97 euro
- Kopie
o DICLOFENAC® TEVA 75mg 60co PP 10,94 euro
- VOS: voorschrift op stofnaam scheikundige naam verplicht op voorschrift
3
, 2: BEGRIPPEN IVM FARMACOKINETIEK EN -DYNAMIE
INLEIDING
- GM → bepaalde weg + aantal “hindernissen” → inwerking
- TIJD nodig, dus NIET dadelijk effect
- Welke weg? Welke hindernissen? Afhankelijk van het GM en de individuele verschillen
KINETIEK VS DYNAMIE
Dispositie en kinetiek
- hoe, hoeveel en hoe snel gaat een GM vanuit de buitenwereld naar de plaats van werking
- Wat doet ons lichaam met een farmacon?
- De weg die een GM aflegt vanaf het ogenblik van inname tot en met de uitscheiding
Dynamie (GGR)
- Groepen GM met de werking, de bijwerkingen en de interacties
- Wat doet een farmacon met ons lichaam?
- De wisselwerking tussen het lichaam en het GM
Farmacokinetiek (ADME)
Absorptie/Resorptie = opname in bloed
Distributie = verdeling in het bloed en vanuit het bloed naar organen/weefsels/cellen, een tijdje later
komt het terug in het bloed
Klaring:
- Biotransformatie/metabolisatie = GM wordt omgezet tot iets anders in het lichaam door de
lever
- Excretie = GM wordt via de nieren, gal of zweet of traanvocht uitgescheiden
4
1. INLEIDING
DEFINITIES
Farmacon = stof die een biologisch systeem beïnvloedt (interactie aangaat) of de werking ervan kan
aantonen. Het omvat GM, giffen en diagnostica.
GM
- Preventief = op voorhand→ vaccinatie
- Curatief = om gezondheid terug goed te maken
o Symptomatisch = symptomen onderdrukken zodat men er minder last van heeft,
uiteindelijk verdwijnt de ontsteking → hoestsiroop
o Causaal of etiologisch = oorzaak aanpakken, werken in op de oorzaak van die
symptomen → AB
GIFFEN OF GIFTEN
Giffen = stoffen die in lage dosis (< 1mg) toxisch werken. Voorbeelden: arseenverbindingen (worden
nog gebruikt bij dieren om ze te vergiftigen en het geneest syfilis) en digitalisglycosiden (digitoxine
wordt gebruikt bij hartfalen. Zowel gif als GM).
DIAGNOSTICA: MERKSTOFFEN
- Radio-actief gemerkte tracers → om de tumor op te sporen
- Bariumpap voor radiografie
- Kleurstoffen
Stoffen die uit het lichaam zelf komen kunnen we niet farmaca noemen. Bijvoorbeeld creatinine: om
te kijken of de nieren goed werken. Indien het in de urine terecht komt dan werken de nieren goed
→ volume bloedplasma (in ml) dat door de nieren per minuut wordt ontdaan van de door het
lichaam geproduceerde stof creatinine, een afvalproduct van de stofwisseling in de spieren (80-
140ml/min).
ANDERE GENEESWIJZEN = NIET CONVENTIONELE GENEESWIJZEN
- Homeopathie
o Niet hetzelfde als genezen met kruiden!
o Meer en meer beschouwd als GM
o Genezen met dezelfde stof waarmee je ziek bent geworden → veel verdunnen
o Voorbeeld: allergie aan pollen bestrijden door grote verdunning van pollen in te
nemen (1D = 1 keer 10x verdund)
- Acupunctuur
o Prikken met naalden op zenuwknooppunten (meridianen of energiebanen)
o Er komt een NT vrij en gaat signaal geven
1
, - Kraken
o Osteopathie: manipulatie skelet in de gewrichten
▪ Erkenning als osteopathie op spieren en zenuwstelsel als
eerstelijnsbehandeling
▪ Mogen geen medisch voorschrift uitschrijven
▪ Behandeling soms voor klein deel terugbetaald
▪ Universitaire opleiding (master in de osteopathie) of voortgezette opleiding
o Chiropraxie: handgrepen aan wervelkolom (spinale ganglia) om volledige
gezondheidstoestand te verbeteren
▪ Erkenning als eerstelijnsbehandeling vnl nek- en rugklachten
▪ Werkgroep erkenning osteopathie: uitvoering Wet-Colla ivm niet-
conventionele behandelingswijzen; homeopathie, acupunctuur, chiropraxie
en osteopathie
- Aromatherapie
o Geneeswijze op basis van aroma’s
HERKOMST VAN GM
- Plantaardige stoffen: taxon
- Dierlijke grondstoffen: insuline
- GM afkomstig van de schimmelwereld: penicilline
- GM afkomstig van de bacteriënwereld: botox, enterol (gist)
- Synthetische grondstoffen
o Volledig synthetisch → paracetamol
o Half synthetisch → codeïne in hoestsiroop <-> morfine
▪ Codeïne is de minst zware pijnstillers in de categorie van de zwaarste
pijnstillers. Codeïne is ook minder verslavend.
DEFINITIE FARMACOLOGIE OF GENEESMIDDELENLEER
- Omvat hele geschiedenis ivm GM
- Dit omvat dus:
o Farmacognoisie: studie van plantaardige en dierlijke GM
o Farmacodynamie: studie van de inwerking van GM op levende wezens
o Farmacokinetiek: studie van snelheid van GM verwerking door lichaam
o Farmacografie: het voorschrijven van GM
o Farmacie of artsenijbereidkunde: bereiding van GM
o Farmacotherapie: behandelen van ziekten mbv GM
ONTWIKKELEN VAN FARMACA
- Dierenexperimenten (eerst)
o Toxiciteit
o Werkingsmechanisme
o Farmacokinetische aspecten (ADME)
- Humaan farmalogisch onderzoek (na experiment)
o Fase 1: lage dosis aan gezonde vrijwilligers
2
, o Fase 2: therapeutische werkzaamheid in vergelijking met placebo
o Fase 3: grote schaal – statistische analyse
o Fase 4: opvolgen nevenwerkingen
SOORTEN FORLUMERINGEN
- Vaste formuleringen
o Tabletten
o Gelules
o Suppositoria
- Halfvaste formuleringen
o Zalven = vettig, niet waterig
o Crèmes = niet vettig, wel waterig
o Gels = vettig en waterig
- Vloeibare formuleringen
o Oplossingen
o Siropen
o Emulsies = vloeistof in een vloeistof
o Suspensies = vaste deeltjes die kunnen uitzakken na verloop van tijd in een vloeibare
fase
HET GM-VOORSCHRIFT
Vanaf juni 2019: elektronisch voorschrift!! Bewijs van elektronisch voorschrift wordt meegegeven.
WAT MOET DE PATIËNT DOEN?
Betaalt slechts het remgeld op de afgeleverde producten indien aan alle voorwaarden is voldaan =
derdebetalersregeling.
FARMACEUTISCHE SPECIALITEIT
- Specialiteit
o Vb: VOLTAREN® 75mg 60co PP 13,86 euro
- Generiek
o Vb: DICLOFENAC® EG 75 mg 60co PP 10,97 euro
- Kopie
o DICLOFENAC® TEVA 75mg 60co PP 10,94 euro
- VOS: voorschrift op stofnaam scheikundige naam verplicht op voorschrift
3
, 2: BEGRIPPEN IVM FARMACOKINETIEK EN -DYNAMIE
INLEIDING
- GM → bepaalde weg + aantal “hindernissen” → inwerking
- TIJD nodig, dus NIET dadelijk effect
- Welke weg? Welke hindernissen? Afhankelijk van het GM en de individuele verschillen
KINETIEK VS DYNAMIE
Dispositie en kinetiek
- hoe, hoeveel en hoe snel gaat een GM vanuit de buitenwereld naar de plaats van werking
- Wat doet ons lichaam met een farmacon?
- De weg die een GM aflegt vanaf het ogenblik van inname tot en met de uitscheiding
Dynamie (GGR)
- Groepen GM met de werking, de bijwerkingen en de interacties
- Wat doet een farmacon met ons lichaam?
- De wisselwerking tussen het lichaam en het GM
Farmacokinetiek (ADME)
Absorptie/Resorptie = opname in bloed
Distributie = verdeling in het bloed en vanuit het bloed naar organen/weefsels/cellen, een tijdje later
komt het terug in het bloed
Klaring:
- Biotransformatie/metabolisatie = GM wordt omgezet tot iets anders in het lichaam door de
lever
- Excretie = GM wordt via de nieren, gal of zweet of traanvocht uitgescheiden
4
