Samenvatting Centraal Zenuwstelsel
Inhoud
Samenvatting Centraal Zenuwstelsel ...................................................................................................... 1
1. Serotonerge, dopaminerge en noradrenerge hersensystemen ...................................................... 3
1.1 HC Serotonerge en noradrenerge systemen ........................................................................... 3
1.2 HC Dopaminerge systemen ..................................................................................................... 7
2. Depressie en Angststoornissen ..................................................................................................... 11
2.1 LIVE college Depressie en angststoornissen ......................................................................... 11
2.2 Online HC Depressie .............................................................................................................. 15
2.3 HC Psychische aandoeningen en depressie .......................................................................... 16
2.4 ZSO Depressie en angststoornissen ...................................................................................... 19
2.5 WC Depressie en angststoornissen ....................................................................................... 23
3. Psychotische stoornissen .............................................................................................................. 27
3.1 HC Psychotische stoornissen ................................................................................................. 27
3.2 HC Psychotische stoornissen ................................................................................................. 31
3.3 ZSO Psychotische stoornissen ............................................................................................... 34
3.4 Kennisclips Psychotische stoornissen .................................................................................... 39
3.5 WC Antipsychotica................................................................................................................. 44
4. Bipolaire stoornissen ..................................................................................................................... 46
4.1 HC Bipolaire stoornissen ....................................................................................................... 46
4.2 ZSO Bipolaire stoornissen ...................................................................................................... 49
4.3 RC bipolaire stoornissen ........................................................................................................ 53
5. De ziekte van Parkinson ................................................................................................................ 54
5.1 HC Parkinson ......................................................................................................................... 54
5.2 ZSO Ziekte van Parkinson ...................................................................................................... 56
6. ADHD ............................................................................................................................................. 62
6.1 ZSO ADHD .............................................................................................................................. 62
6.2 RC ADHD ................................................................................................................................ 67
7. Neurologie en hoofdpijn ............................................................................................................... 69
7.1 HC Introductie neurologie en hoofdpijn ............................................................................... 69
7.2 ZSO Hoofdpijn........................................................................................................................ 72
7.3 RC Hoofdpijn.......................................................................................................................... 77
8. Epilepsie......................................................................................................................................... 79
8.1 HC Epilepsie ................................................................................................................................. 79
1
, 8.2 RC Epilepsie ........................................................................................................................... 84
8.3 ZSO Epilepsie ......................................................................................................................... 85
8.4 WC Epilepsie .......................................................................................................................... 88
9 Multiple Sclerosis .......................................................................................................................... 93
9.2 ZSO MS .................................................................................................................................. 93
9.2 Online HC MS......................................................................................................................... 97
10. Verslavingsziekten ..................................................................................................................... 99
10.1 ZSO Verslavingsziekten .......................................................................................................... 99
10.2 RC Verslavingsziekten .......................................................................................................... 103
11. Statistiek .................................................................................................................................. 107
11.1 ZSO Statistiek ....................................................................................................................... 107
12. Farmacogenetica ..................................................................................................................... 117
12.1 HC Farmacogenetica............................................................................................................ 117
12.2 WC Farmacogenetica........................................................................................................... 119
13. Overig onderwijs ..................................................................................................................... 122
13.1 Nabespreking deeltoets CZS ................................................................................................ 122
13.2 HC Automatisering en medicatieoverdracht ....................................................................... 123
13.3 Substitutie en afbouwen ..................................................................................................... 125
13.3.1 ZSO Substitutie en afbouw ............................................................................................... 125
13.3.2 WC Substitutie en afbouwen............................................................................................ 127
13.4 Peer Feedback Klinisch Redeneren ..................................................................................... 133
13.5 Casuïstiek caroussel............................................................................................................. 135
13.6 TDM bij psychiatrische en neurologische aandoeningen.................................................... 137
13.7 HC Octrooirecht ................................................................................................................... 141
13.8 Bloed hersen barriere .............................................................................................................. 142
14. Verkorte samenvatting ............................................................................................................ 148
2
, 1. Serotonerge, dopaminerge en noradrenerge hersensystemen
1.1 HC Serotonerge en noradrenerge systemen
Weblecture van Prof. Van Gerven
- Depressie: verminderde activiteit van neurotransmitter systemen
- Angststoornis: verhoogde activiteit neurotransmitter systemen
Ontregeling - Depressie en angst hebben te maken met ontregeling van emotionele systemen, vooral in
emotionele interactie met cognitie en gedrag
systemen - Belangrijke neurotransmitters die bij emotie betrokken zijn, zijn: noradrenaline, serotonine en
dopamine
Neurotransmitters Neurotransmitters: vaak zowel centrale rol als perifere rol
- Noradrenaline: betrokken bij centrale aspecten die verbonden zijn met
(mentale) energie. Denk hierbij aan concentratie, vigilantie
- Serotonine: betrokken bij processen die de interne homeostase bewaken,
zoals impulse regulatie en temperatuur.
- Ontregeling van zowel noradrenaline als serotonine kan resulteren in angst
en irritatie.
Noradrenaline - Stress hormoon die wordt geproduceerd bij een gevaarlijke situatie
- Gevaar resulteert in “fright-flight-fight” en versterking van focus en aandacht.
- Verder heeft het ook nog lichamelijke effecten, zoals stijging van de bloeddruk, hartslag en
ademhaling.
- Zowel de mentale en lichamelijke toestand worden versterkt, zodat er op een zo adequaat
mogelijke manier gereageerd kan worden op het gevaar
Serotonine - Neurotransmitter die ontstaat door verbinding van aminozuren.
- Serotonine is betrokken bij interne tevredenheid en verzadiging
- De neurotransmitters hebben verschillende functies, wat wordt bewerktstelligd doordat het
aan verschillende subreceptoren bindt.
- De verschillende subreceptoren hebben verschillende functies: activatie resulteert in
verschillende effecten op de cel, waardoor de neurotransmitters verschillende functies kunnen
uitoefenen
- Adrenerge systeem hebben relatief weinig subreceptoren (alfa1, beta1&2), waardoor het
moeilijker is om differentiatie te bereiken
- Naast binding aan verschillende subreceptoren, wordt differentiatie ook bereikt door
verschillen in verdeling van de subreceptoren over de verschillende hersendelen.
Cellichamen - Serotonine wordt geproduceerd door raphe nuclei. De
verschillende cellen binnen dit cellichaam zorgen voor
specifieke distributie van serotonine in de hersenen
- Norepinephrine wordt voornamelijk geproduceerd door
cellichamen in locus coeruleus
Depressie - Bij depressie is de activiteit van noradrenerge
en/of serotonerge systemen verminderd
Therapie depressie - Bij behandeling hebben we nauwelijks invloed op de hoeveelheid geneesmiddel dat bij
verschillende hersengebieden terecht komen, dit in tegenstelling tot de productie en
distributie van adrenaline en serotonine door de cellichamen
- We kunnen enige effect uitoefenen op de selectiviteit voor de verschillende receptoren
3
, Pathofysiologie 1. Chronische afname 5HTconcentratie synapsspleet
depressie 2. Upregulatie postsynaptische effector-receptoren en
presynaptische autoreceptoren (aanpassing aan nieuwe
situatie)
3. Chronische postreceptorveranderingen
o regulatie- en groeifactoren (DAPP-32, BDNF)
o neuroendocriene veranderingen (ACTH, AVP)
o neuroimmunologische veranderingen
o psychosociale veranderingen coping cognitie
o (?)
Farmacologische 1. Afgifte-stimulatie 4. Afbraakremming
mechanismen ter - Precursor 5hydroxytriptamine - MAO-A-remmers
verhoging van de 2. Heropname-remming (moclobemide)
5HT- en NA- - TCAs (amitriptyline)
activiteit bij - SSRIs (citalopram) - Serotonine (agonisten)
depressie - SNRIs (venlafaxine) worden niet toegepast om
3. Blokkade presynaptische inhiberende serotonine concentraties te
auto-receptoren verhogen, omdat zij niet
- alpha2-antagonisten (NA ↑) selectief werken. Voorkeur
(mirtazapine) gaat naar geneesmiddelen
- 5HT1a-antagonisten (5HT ↑) die het natuurlijke
(pindolol) mechanisme ondersteunen.
Effecten serotonine - Serotonine: snel optredend effecten
o Toename van vriendschappelijkheid en oxytocine
o Toename van positieve emotionele bias
• Mensen met depressie: acute verandering van kijk op de wereld
- XTC: stimuleert de afgifte van serotonine (uitputting van serotonine)
Behandeling 1. Toename concentratie serotonine in synapsspleet
depressie 2. Downregulatie postsynaptische effector-receptoren en presynaptische autoreceptoren
- Normalisering chronische postreceptor-veranderingen na 4-6 weken, waardoor het eventjes
duurt voordat geneesmiddelen een antidepressieve werking hebben
Overprikkelen Perifere (over)stimulatie door antidepressiva
adrenerg of 1. Perifere noradrenerge symptomen: hypertensie, orthostatische
serotonerg systeem hypotensie, tachycardie
2. Perifere serotonerge symptomen:
- Hoofdpijn (5HT1b/1d?)
- Misselijkheid (5HT3)
- Obstipatie/diarrhee
- Bloedingsnijging (trombocyten)
Serotonerg Oorzaken van serotonerg syndroom:
syndroom 1. Overdoseringen van centraal werkende serotonerge medicamenten
4
Inhoud
Samenvatting Centraal Zenuwstelsel ...................................................................................................... 1
1. Serotonerge, dopaminerge en noradrenerge hersensystemen ...................................................... 3
1.1 HC Serotonerge en noradrenerge systemen ........................................................................... 3
1.2 HC Dopaminerge systemen ..................................................................................................... 7
2. Depressie en Angststoornissen ..................................................................................................... 11
2.1 LIVE college Depressie en angststoornissen ......................................................................... 11
2.2 Online HC Depressie .............................................................................................................. 15
2.3 HC Psychische aandoeningen en depressie .......................................................................... 16
2.4 ZSO Depressie en angststoornissen ...................................................................................... 19
2.5 WC Depressie en angststoornissen ....................................................................................... 23
3. Psychotische stoornissen .............................................................................................................. 27
3.1 HC Psychotische stoornissen ................................................................................................. 27
3.2 HC Psychotische stoornissen ................................................................................................. 31
3.3 ZSO Psychotische stoornissen ............................................................................................... 34
3.4 Kennisclips Psychotische stoornissen .................................................................................... 39
3.5 WC Antipsychotica................................................................................................................. 44
4. Bipolaire stoornissen ..................................................................................................................... 46
4.1 HC Bipolaire stoornissen ....................................................................................................... 46
4.2 ZSO Bipolaire stoornissen ...................................................................................................... 49
4.3 RC bipolaire stoornissen ........................................................................................................ 53
5. De ziekte van Parkinson ................................................................................................................ 54
5.1 HC Parkinson ......................................................................................................................... 54
5.2 ZSO Ziekte van Parkinson ...................................................................................................... 56
6. ADHD ............................................................................................................................................. 62
6.1 ZSO ADHD .............................................................................................................................. 62
6.2 RC ADHD ................................................................................................................................ 67
7. Neurologie en hoofdpijn ............................................................................................................... 69
7.1 HC Introductie neurologie en hoofdpijn ............................................................................... 69
7.2 ZSO Hoofdpijn........................................................................................................................ 72
7.3 RC Hoofdpijn.......................................................................................................................... 77
8. Epilepsie......................................................................................................................................... 79
8.1 HC Epilepsie ................................................................................................................................. 79
1
, 8.2 RC Epilepsie ........................................................................................................................... 84
8.3 ZSO Epilepsie ......................................................................................................................... 85
8.4 WC Epilepsie .......................................................................................................................... 88
9 Multiple Sclerosis .......................................................................................................................... 93
9.2 ZSO MS .................................................................................................................................. 93
9.2 Online HC MS......................................................................................................................... 97
10. Verslavingsziekten ..................................................................................................................... 99
10.1 ZSO Verslavingsziekten .......................................................................................................... 99
10.2 RC Verslavingsziekten .......................................................................................................... 103
11. Statistiek .................................................................................................................................. 107
11.1 ZSO Statistiek ....................................................................................................................... 107
12. Farmacogenetica ..................................................................................................................... 117
12.1 HC Farmacogenetica............................................................................................................ 117
12.2 WC Farmacogenetica........................................................................................................... 119
13. Overig onderwijs ..................................................................................................................... 122
13.1 Nabespreking deeltoets CZS ................................................................................................ 122
13.2 HC Automatisering en medicatieoverdracht ....................................................................... 123
13.3 Substitutie en afbouwen ..................................................................................................... 125
13.3.1 ZSO Substitutie en afbouw ............................................................................................... 125
13.3.2 WC Substitutie en afbouwen............................................................................................ 127
13.4 Peer Feedback Klinisch Redeneren ..................................................................................... 133
13.5 Casuïstiek caroussel............................................................................................................. 135
13.6 TDM bij psychiatrische en neurologische aandoeningen.................................................... 137
13.7 HC Octrooirecht ................................................................................................................... 141
13.8 Bloed hersen barriere .............................................................................................................. 142
14. Verkorte samenvatting ............................................................................................................ 148
2
, 1. Serotonerge, dopaminerge en noradrenerge hersensystemen
1.1 HC Serotonerge en noradrenerge systemen
Weblecture van Prof. Van Gerven
- Depressie: verminderde activiteit van neurotransmitter systemen
- Angststoornis: verhoogde activiteit neurotransmitter systemen
Ontregeling - Depressie en angst hebben te maken met ontregeling van emotionele systemen, vooral in
emotionele interactie met cognitie en gedrag
systemen - Belangrijke neurotransmitters die bij emotie betrokken zijn, zijn: noradrenaline, serotonine en
dopamine
Neurotransmitters Neurotransmitters: vaak zowel centrale rol als perifere rol
- Noradrenaline: betrokken bij centrale aspecten die verbonden zijn met
(mentale) energie. Denk hierbij aan concentratie, vigilantie
- Serotonine: betrokken bij processen die de interne homeostase bewaken,
zoals impulse regulatie en temperatuur.
- Ontregeling van zowel noradrenaline als serotonine kan resulteren in angst
en irritatie.
Noradrenaline - Stress hormoon die wordt geproduceerd bij een gevaarlijke situatie
- Gevaar resulteert in “fright-flight-fight” en versterking van focus en aandacht.
- Verder heeft het ook nog lichamelijke effecten, zoals stijging van de bloeddruk, hartslag en
ademhaling.
- Zowel de mentale en lichamelijke toestand worden versterkt, zodat er op een zo adequaat
mogelijke manier gereageerd kan worden op het gevaar
Serotonine - Neurotransmitter die ontstaat door verbinding van aminozuren.
- Serotonine is betrokken bij interne tevredenheid en verzadiging
- De neurotransmitters hebben verschillende functies, wat wordt bewerktstelligd doordat het
aan verschillende subreceptoren bindt.
- De verschillende subreceptoren hebben verschillende functies: activatie resulteert in
verschillende effecten op de cel, waardoor de neurotransmitters verschillende functies kunnen
uitoefenen
- Adrenerge systeem hebben relatief weinig subreceptoren (alfa1, beta1&2), waardoor het
moeilijker is om differentiatie te bereiken
- Naast binding aan verschillende subreceptoren, wordt differentiatie ook bereikt door
verschillen in verdeling van de subreceptoren over de verschillende hersendelen.
Cellichamen - Serotonine wordt geproduceerd door raphe nuclei. De
verschillende cellen binnen dit cellichaam zorgen voor
specifieke distributie van serotonine in de hersenen
- Norepinephrine wordt voornamelijk geproduceerd door
cellichamen in locus coeruleus
Depressie - Bij depressie is de activiteit van noradrenerge
en/of serotonerge systemen verminderd
Therapie depressie - Bij behandeling hebben we nauwelijks invloed op de hoeveelheid geneesmiddel dat bij
verschillende hersengebieden terecht komen, dit in tegenstelling tot de productie en
distributie van adrenaline en serotonine door de cellichamen
- We kunnen enige effect uitoefenen op de selectiviteit voor de verschillende receptoren
3
, Pathofysiologie 1. Chronische afname 5HTconcentratie synapsspleet
depressie 2. Upregulatie postsynaptische effector-receptoren en
presynaptische autoreceptoren (aanpassing aan nieuwe
situatie)
3. Chronische postreceptorveranderingen
o regulatie- en groeifactoren (DAPP-32, BDNF)
o neuroendocriene veranderingen (ACTH, AVP)
o neuroimmunologische veranderingen
o psychosociale veranderingen coping cognitie
o (?)
Farmacologische 1. Afgifte-stimulatie 4. Afbraakremming
mechanismen ter - Precursor 5hydroxytriptamine - MAO-A-remmers
verhoging van de 2. Heropname-remming (moclobemide)
5HT- en NA- - TCAs (amitriptyline)
activiteit bij - SSRIs (citalopram) - Serotonine (agonisten)
depressie - SNRIs (venlafaxine) worden niet toegepast om
3. Blokkade presynaptische inhiberende serotonine concentraties te
auto-receptoren verhogen, omdat zij niet
- alpha2-antagonisten (NA ↑) selectief werken. Voorkeur
(mirtazapine) gaat naar geneesmiddelen
- 5HT1a-antagonisten (5HT ↑) die het natuurlijke
(pindolol) mechanisme ondersteunen.
Effecten serotonine - Serotonine: snel optredend effecten
o Toename van vriendschappelijkheid en oxytocine
o Toename van positieve emotionele bias
• Mensen met depressie: acute verandering van kijk op de wereld
- XTC: stimuleert de afgifte van serotonine (uitputting van serotonine)
Behandeling 1. Toename concentratie serotonine in synapsspleet
depressie 2. Downregulatie postsynaptische effector-receptoren en presynaptische autoreceptoren
- Normalisering chronische postreceptor-veranderingen na 4-6 weken, waardoor het eventjes
duurt voordat geneesmiddelen een antidepressieve werking hebben
Overprikkelen Perifere (over)stimulatie door antidepressiva
adrenerg of 1. Perifere noradrenerge symptomen: hypertensie, orthostatische
serotonerg systeem hypotensie, tachycardie
2. Perifere serotonerge symptomen:
- Hoofdpijn (5HT1b/1d?)
- Misselijkheid (5HT3)
- Obstipatie/diarrhee
- Bloedingsnijging (trombocyten)
Serotonerg Oorzaken van serotonerg syndroom:
syndroom 1. Overdoseringen van centraal werkende serotonerge medicamenten
4
