Coronaire hartziekten
,Inhoudsopgave
Samenvatting...........................................................................................................................................................4
Inleiding....................................................................................................................................................................6
Begrippenlijst.......................................................................................................................................................7
1. Needs assessment.................................................................................................................................................8
1.1 Omschrijving coronaire hartziekten..............................................................................................................8
1.1.1 Gezondheidsindicatoren.........................................................................................................................9
1.2 Gedragsanalyse............................................................................................................................................11
1.2.1 Wat is de relatie tussen het gezondheidsprobleem en het (gezondheids)gedrag?................................11
1.2.2 Gedragsanalyse.....................................................................................................................................11
1.3 Omgevingsanalyse ......................................................................................................................................13
1.4.1 Gezondheidsprobleem: inactieve lichamelijke beweging....................................................................16
1.4.2 Gezondheidsprobleem: rookgedrag......................................................................................................18
Conclusie............................................................................................................................................................21
2. Doelen van de gezondheidsdeskundige interventie........................................................................................22
2.1 Gedrags- en veranderdoelen: bewegen.......................................................................................................23
2.2 Gedrags- en veranderdoelen: Stoppen met roken........................................................................................25
3. Methoden en theorieën om intentie en gedrag te veranderen.......................................................................27
4. De gezondheidsdeskundige interventie............................................................................................................30
4.1 Model van gedragsverandering...................................................................................................................30
4.1.1 Contact leggen met de patiënt(engroep)...............................................................................................31
4.1.2 Veranderen van gedragsdeterminant attitudes......................................................................................31
4.1.3 Veranderen van gedragsdeterminant subjectieve normen en sociale invloed......................................32
4.1.4 Veranderen van gedragsdeterminanten waargenomen gedragscontrole en eigeneffectiviteit..............32
4.1.5 Gedragsverandering..............................................................................................................................33
4.1.6 Gedragsbehoud.....................................................................................................................................33
4.2 Ethische afweging over de morele kant van het verhaal..............................................................................34
5. Implementatieplan ............................................................................................................................................36
5. Implementatieplan ............................................................................................................................................36
6. Evaluatieplan.....................................................................................................................................................38
6.1 Gedragsdoelen.............................................................................................................................................38
6.2 Veranderdoelen............................................................................................................................................38
6.3 Procesevaluatie............................................................................................................................................39
Bibliografie.............................................................................................................................................................40
Jokinen, E. (2015). Obesity and cardiovascular disease. Minerva Pediatrica, 67(1), 25-32............................41
Bijlage 1. Ingevulde resultatentabel.....................................................................................................................46
Bijlage 2. Interview................................................................................................................................................49
Bijlage 3. Samenwerkingsdossier.........................................................................................................................51
2
,Samenwerkingsovereenkomst.............................................................................................................................51
Reflectie op peerassessment...............................................................................................................................54
3
, Samenvatting
Coronaire hartziekten zijn wereldwijd de meest voorkomende oorzaak van sterfte. In 2018 hadden
778.900 mensen in Nederland een coronaire hartziekte. Slagaderverkalking (atherosclerose) is een
ophoping van vetten in de aderen. De ophoping – in medische taal plaque genoemd– kan het
bloedvat (gedeeltelijk) afsluiten. Als gevolg hiervan krijgen organen geen of minder bloedtoevoer.
Door een verminderde of geen) bloedtoevoer, ontvangen de organen hun nodige zuurstof en
voedingstoffen niet meer (Stefanadis et al., 2017).
Coronaire hartziekten worden onderverdeeld in een acute- en chronische vorm. Een voorbeeld van
een acute coronaire hartziekte is een myocardinfarct . Chronisch coronaire hartziekten zijn angina
pectoris, hartfalen, ritmestoornissen en een verminderde hartfunctie (RIVM, 2020).
In 2015 zijn er in totaal 863.100 gezonde levensjaren verloren gegaan aan ziekte van hart- en
vaatstelsel, waarvan 282.700 verloren gezonde levensjaren aan coronaire hartziekte (Hartstichting,
2015).
De gezondheid wordt onder andere beïnvloed door het gedrag van een persoon en diens
leefomgeving. Uit dit onderzoek blijkt dat roken en lichamelijke inactiviteit de twee meest
voorkomende schadende gedragingen zijn voor coronaire hartziekten. Daarnaast hebben de
sociaaleconomische status, veroudering, erfelijkheid, roken en adipositas als omgevingsfactoren een
invloed op coronaire hartziekten.
Aan de hand van het Theory Planned Behavior model (TPB-model) wordt de achtergrond van het
gewenste en ongewenste gedrag (niet roken; bewegen) verklaard. Het TPB-model beschrijft
verschillende factoren die invloed hebben op het vertonen van gedrag. Deze factoren zijn: barrières,
intentie, subjectieve vormen of sociale invloed, waargenomen gedragscontrole of
eigeneffectiviteit en attitudes. Vervolgens worden er in stap twee, twee einddoelen vastgesteld.
Onder een einddoel vallen zes gedragsdoelen, die behaald worden door middel van veranderdoelen
(Sassen, 2018).
De opgestelde doelen in stap twee zijn: “patiënten die roken en bekend zijn met coronaire
hartziekten zijn binnen drie maanden gestopt met roken” en “patiënten met coronaire hartziekten
met een lage lichamelijke activiteit zullen binnen drie maanden minimaal 50 minuten per week matig
intensief bewegen”. Volgens de hartstichting (2017) zijn wandelen en fietsen voorbeelden van matig
intensief bewegen. Hierbij verhoogt je hartslag en ademhaling zodanig dat je nog wel kunt praten.
In stap drie worden verschillende methoden en theorieën beschreven waarmee de
gedragsdeterminanten intentie en gedrag veranderd kunnen worden. Deze methoden en theorieën
zijn in stap vier gebruikt bij het opstellen van interventies.
In stap vier zijn interventies opgesteld aan de hand van het model van gedragsverandering. Dit model
bestaat uit zes stappen: contact leggen met de patiëntengroep, verandering van de
gedragsdeterminant attitude, verandering van de gedragsdeterminant subjectieve normen en sociale
invloed, verandering van de gedragsdeterminant gedragscontrole en eigen effectiviteit
gedragsverandering en als laatste gedragsbehoud (Sassen, 2018).
In stap vijf wordt een implementatieplan beschreven. Hierin wordt weergegeven hoe de
gezondheidskundige interventies uitgevoerd moeten worden. Dit plan wordt uitgelegd aan de hand
van vier onderdelen: de bron, het voorlichtingsbericht, de strategie en de ontvanger.
4
,Inhoudsopgave
Samenvatting...........................................................................................................................................................4
Inleiding....................................................................................................................................................................6
Begrippenlijst.......................................................................................................................................................7
1. Needs assessment.................................................................................................................................................8
1.1 Omschrijving coronaire hartziekten..............................................................................................................8
1.1.1 Gezondheidsindicatoren.........................................................................................................................9
1.2 Gedragsanalyse............................................................................................................................................11
1.2.1 Wat is de relatie tussen het gezondheidsprobleem en het (gezondheids)gedrag?................................11
1.2.2 Gedragsanalyse.....................................................................................................................................11
1.3 Omgevingsanalyse ......................................................................................................................................13
1.4.1 Gezondheidsprobleem: inactieve lichamelijke beweging....................................................................16
1.4.2 Gezondheidsprobleem: rookgedrag......................................................................................................18
Conclusie............................................................................................................................................................21
2. Doelen van de gezondheidsdeskundige interventie........................................................................................22
2.1 Gedrags- en veranderdoelen: bewegen.......................................................................................................23
2.2 Gedrags- en veranderdoelen: Stoppen met roken........................................................................................25
3. Methoden en theorieën om intentie en gedrag te veranderen.......................................................................27
4. De gezondheidsdeskundige interventie............................................................................................................30
4.1 Model van gedragsverandering...................................................................................................................30
4.1.1 Contact leggen met de patiënt(engroep)...............................................................................................31
4.1.2 Veranderen van gedragsdeterminant attitudes......................................................................................31
4.1.3 Veranderen van gedragsdeterminant subjectieve normen en sociale invloed......................................32
4.1.4 Veranderen van gedragsdeterminanten waargenomen gedragscontrole en eigeneffectiviteit..............32
4.1.5 Gedragsverandering..............................................................................................................................33
4.1.6 Gedragsbehoud.....................................................................................................................................33
4.2 Ethische afweging over de morele kant van het verhaal..............................................................................34
5. Implementatieplan ............................................................................................................................................36
5. Implementatieplan ............................................................................................................................................36
6. Evaluatieplan.....................................................................................................................................................38
6.1 Gedragsdoelen.............................................................................................................................................38
6.2 Veranderdoelen............................................................................................................................................38
6.3 Procesevaluatie............................................................................................................................................39
Bibliografie.............................................................................................................................................................40
Jokinen, E. (2015). Obesity and cardiovascular disease. Minerva Pediatrica, 67(1), 25-32............................41
Bijlage 1. Ingevulde resultatentabel.....................................................................................................................46
Bijlage 2. Interview................................................................................................................................................49
Bijlage 3. Samenwerkingsdossier.........................................................................................................................51
2
,Samenwerkingsovereenkomst.............................................................................................................................51
Reflectie op peerassessment...............................................................................................................................54
3
, Samenvatting
Coronaire hartziekten zijn wereldwijd de meest voorkomende oorzaak van sterfte. In 2018 hadden
778.900 mensen in Nederland een coronaire hartziekte. Slagaderverkalking (atherosclerose) is een
ophoping van vetten in de aderen. De ophoping – in medische taal plaque genoemd– kan het
bloedvat (gedeeltelijk) afsluiten. Als gevolg hiervan krijgen organen geen of minder bloedtoevoer.
Door een verminderde of geen) bloedtoevoer, ontvangen de organen hun nodige zuurstof en
voedingstoffen niet meer (Stefanadis et al., 2017).
Coronaire hartziekten worden onderverdeeld in een acute- en chronische vorm. Een voorbeeld van
een acute coronaire hartziekte is een myocardinfarct . Chronisch coronaire hartziekten zijn angina
pectoris, hartfalen, ritmestoornissen en een verminderde hartfunctie (RIVM, 2020).
In 2015 zijn er in totaal 863.100 gezonde levensjaren verloren gegaan aan ziekte van hart- en
vaatstelsel, waarvan 282.700 verloren gezonde levensjaren aan coronaire hartziekte (Hartstichting,
2015).
De gezondheid wordt onder andere beïnvloed door het gedrag van een persoon en diens
leefomgeving. Uit dit onderzoek blijkt dat roken en lichamelijke inactiviteit de twee meest
voorkomende schadende gedragingen zijn voor coronaire hartziekten. Daarnaast hebben de
sociaaleconomische status, veroudering, erfelijkheid, roken en adipositas als omgevingsfactoren een
invloed op coronaire hartziekten.
Aan de hand van het Theory Planned Behavior model (TPB-model) wordt de achtergrond van het
gewenste en ongewenste gedrag (niet roken; bewegen) verklaard. Het TPB-model beschrijft
verschillende factoren die invloed hebben op het vertonen van gedrag. Deze factoren zijn: barrières,
intentie, subjectieve vormen of sociale invloed, waargenomen gedragscontrole of
eigeneffectiviteit en attitudes. Vervolgens worden er in stap twee, twee einddoelen vastgesteld.
Onder een einddoel vallen zes gedragsdoelen, die behaald worden door middel van veranderdoelen
(Sassen, 2018).
De opgestelde doelen in stap twee zijn: “patiënten die roken en bekend zijn met coronaire
hartziekten zijn binnen drie maanden gestopt met roken” en “patiënten met coronaire hartziekten
met een lage lichamelijke activiteit zullen binnen drie maanden minimaal 50 minuten per week matig
intensief bewegen”. Volgens de hartstichting (2017) zijn wandelen en fietsen voorbeelden van matig
intensief bewegen. Hierbij verhoogt je hartslag en ademhaling zodanig dat je nog wel kunt praten.
In stap drie worden verschillende methoden en theorieën beschreven waarmee de
gedragsdeterminanten intentie en gedrag veranderd kunnen worden. Deze methoden en theorieën
zijn in stap vier gebruikt bij het opstellen van interventies.
In stap vier zijn interventies opgesteld aan de hand van het model van gedragsverandering. Dit model
bestaat uit zes stappen: contact leggen met de patiëntengroep, verandering van de
gedragsdeterminant attitude, verandering van de gedragsdeterminant subjectieve normen en sociale
invloed, verandering van de gedragsdeterminant gedragscontrole en eigen effectiviteit
gedragsverandering en als laatste gedragsbehoud (Sassen, 2018).
In stap vijf wordt een implementatieplan beschreven. Hierin wordt weergegeven hoe de
gezondheidskundige interventies uitgevoerd moeten worden. Dit plan wordt uitgelegd aan de hand
van vier onderdelen: de bron, het voorlichtingsbericht, de strategie en de ontvanger.
4
