samenvatting pedagogiek

PEDAGOGIEK 1920
→ Pedagogie = basisopvoeding, orthopedagogie = extra zorg
→ Orthopedagogisch grondplan!!
→ Doelen bij elk hfst bekijken of je les kent

1. DOET OPVOEDING ERTOE?

→ 4 visies: 1) nature
2) nurture
3) persoonlijke vrijheid
4) synthetische visie

1.1 STELLING ÉÉN: DE MENS IS VANAF ZIJN GEBOORTE VOLLEDIG BEPAALD À NATURE

 Aanleg/ genen zijn doorslaggevend
 Opv. kan enkel kenmerken laten ontplooien die reeds manifest (= direct observeerbaar) of latent (=
nog onzichtbaar) aanwezig zijn, maar kan weinig fundamenteel bijdragen aan ontw. kind
o Vb: lichaamslengte, huidskleur, talenten…
 Mens = erfelijk gedetermineerd
o è pedagogisch pessimisme (kind ≠ opvoedbaar)
o Opvoeden = steun verlenen aan natuurlijk ontwikkelingsproces
 Bij J.J. Rousseau en in kringen v/d anti-autoritaire opvoeding

1.2 STELLING TWEE: DE OPVOEDING MAAKT DE MENS TOT MENS À NURTURE

 Kind geboren als onbeschreven blad (= tabula rasa) (Locke)
 Omgevingsinvloeden/milieu zijn doorslaggevend
 Opv. = almachtig: kind is product van omgeving
o Vb: ervaringen wolfskinderen
o è invloed milieu maakt mens tot mens
 Bij verscheidene filosofen, pedagogen en sociologen doorheen geschiedenis

1.3 STELLING DRIE: DE MENS BEPAALD ZICHZELF À EXISTENTIALISTISCHE OPVATTING

 Mens maakt zichzelf, ≠ opvoedbaar
 Menselijke vrijheid staat centraal
 Beïnvloeding = onmogelijk
 Mens maakt zelf keuzes en kiest eigen doelen
 è onhaalbaar (zorgt voor chaos, onrust…)
o Vb: iedereen doet goesting met uurrooster
 Bij Sartre
o Staat negatief ten aanzien van menselijke relatie

1.4 STELLING VIER: EEN GENUANCEERDE, SYNTHETISCHE VISIE

 Ontw. moet je zien als dynamisch spel tussen:
o 1) erfelijke aanleg: kind wordt met bepaalde aanleg geboren die het vele mogelijke
ontw.kansen geeft maar ook grenzen aan stelt
 Vb: handicap (niet oplossen door opv., wel aangenamer maken met rolstoel)



1

, o 2) milieu-invloeden: kind ontw. zich in contact met zijn milieu en met andere mensen. Door
samenleven met anderen wordt het kind beïnvloed door culturele en maatschappelijke
zaken. Deze invloeden gaan ook mee bepalen of bepaalde zaken tot uiting komen
 Vb: je moet naar school dus ontplooit zo je intelligentie
 Vb: door bij vriend in contact te komen met piano, ontdek je zo dat jij dit ook kan
 Vb: kind dat opgroeit in kansarm milieu krijgt vaak minder mogelijkheden om
talenten te ontplooien
o 3) persoonlijke vrijheid/ zelfbepaling: kinderen kunnen zelf bepaalde beslissingen nemen en
(gedeeltelijk) afstand nemen van hun opv. (= eigen wil), zijn geen manipuleerbare objecten,
werken zelf mee aan hun vormgeving
 Vb: wordt niet gestimuleerd voor muziekles, dit toch doen door eigen wil
 Vb: negatief advies krijgen van CLB, toch moeilijke richting gaan doen en slagen door
wilskracht
 Bij ons als orthopedagogisch begeleider

2. BIO-ECOLOGISCH MODEL VAN BRONFENBRENNER

 Ruime omgeving kind: grote invloed op ontw.
o Ruim: 4 niveaus/ systemen die kind gelijktijdig beïnvloeden
 Ecologische visie op ontw.
o Culturele invl.
o Kenmerken omgeving
o …
 Wederzijdse beïnvloeding kind-omgeving
o Al vanaf conceptie



Invloed = onrechtstreeks




Invloed = rechtstreeks




Wel ALTIJD invloed op kind,
maar blijft kunstmatige
manier om dingen op te
delen




2.1 HET MICROSYSTEEM




2

, Dagelijkse directe omgeving kind
 In relatie tot vaste gesprekspartners !!
o Gezin = belangrijkste
 Wederzijdse beïnvloeding
o Kind ≠ passieve ontvanger invloeden binnen microsysteem,
oefent zelf invloed uit, bouwt mee aan microsysteem en geeft er
vorm aan
 Vb: kind dat (niet) vlot slaapt
 Wordt gekenmerkt door aantal aspecten:
o Fysische aspecten
 Setting, locatie, gebouw + interieur…
 Vb: vuil lokaal chiro, grote slaapkamer, veel speelgoed, afspreken op dijk, grote tv
o Sociale aspecten
 Onderlinge relaties, verwachtingen/eisen, vast patroon, gedragspatroon, w&n…
 Vb: eerlijkheid, elke vrijdag frietjes, geen takenverdeling thuis, kus bij thuiskomen

2.2 HET MESOSYSTEEM

= Geheel van microsystemen v/h kind en hun onderlinge relaties

 Betrekking op de wederzijdse invloed tussen de verschillende microsystemen (verandering/
gebeurtenis in één microsysteem zal weerslag hebben op ander microsysteem)
o Verschillende omgang met het kind in elk systeem
o Vb: vechtscheiding heeft weerslag op school, kind gaat agressief worden op school of zich net
erg terugtrekken
o Vb: kind wordt gepest op school dus trekt zich terug thuis
 Onderlinge relaties:
o Kwaliteit relaties
 Vb: kwaliteit relatie moeder en onthaalmoeder is goed, moeder kan haar vragen
stellen en ze neemt tijd om die te beantwoorden
o Frequentie van relaties
 Vb: ouders nauwelijks contact met coach voetbalploeg zoon
o Waardering voor elkaar
 Vb: ouders wijzen vriendengroep puberzoon af
 Overgangen tussen microsystemen (vlot/moeilijk)
o Vb: kind gaat van gezin naar kleuterschool
 Dit kan vlot/moeilijk verlopen doordat: kind ging naar crèche (is vaste patronen
gewend), wijze van omgang met kind, w&n…

2.3 HET EXOSYSTEEM

= Formele en informele structuren rond gezin. Kind maakt er geen deel van uit, maar systeem heeft wel
invloed op het kind.

 Structuren hebben vooral invloed op de ouders en via de ouders
beïnvloeden ze de ontw. v/h kind
o Vb: werk ouders (voltijds, deeltijds, niet, (geen) vakantie…)
o Vb: sociaal netwerk v/h gezin (formele: gezondheidszorg,
professionele hulpverlening…/informele: collega’s, buren…)
o Vb: etnische/ religieuze gemeenschap
o Vb: buurt waarin gezin woont (veilig of niet, vrienden…)


3

, o …

Meso + exo = meso

2.4 HET MACROSYSTEEM

= Staat voor de overkoepelende culturele invloeden

 Cultuur en ideologie
o Eco systeem
o Soc voorzieningen
o Onderwijssysteem
o Religieuze systemen
o Pol gedachtegoed
o …

3. BALANSMODEL VAN BAKKER

= Haalt algemeen enkele beschermende en de risicofactoren aan, die een belangrijke rol kunnen spelen in
de opvoeding.

 Opv. = transactioneel proces
o = Balans tussen opvoedingstaken ouders en hun vaardigheden om situatie aan te kunnen
o Kinderen en ouders beïnvloeden elkaar wederzijds
o Zowel kind-, ouder-, als omgevingsfactoren hebben invloed op dit proces
 Risicofactoren
 = eigenschappen, gebeurtenissen of omstandigheden die de ontw. en de
opv. van kinderen bedreigen. Ze kunnen bijvoorbeeld leiden tot
ontw.achterstand of tot opv.problemen. - Janssen
o Niet perse problematisch à verhoogde kans tot… (pas wanneer ze
zich opstapelen en beschermende factor niet) (vooral bij zwakke
maatschappelijke positie, kan sneller opstapelen)
 Beschermende factoren
 = eigenschappen, gebeurtenissen of omstandigheden die de kans vergroten
dat de opv. en ontw. van kinderen goed verlopen. Ze kunnen de werking
van risicofactoren geheel of gedeeltelijk compenseren en dus risico’s
verkleinen. - Janssen
 3 niveaus:
o 1) Microniveau
 = ouder-, kind- en gezinsfactoren
o 2) Mesoniveau
 = sociale factoren, gezins- en buurtfactoren (vaak steunend)
o 3) Macroniveau
 = maatschappelijke achtergrondfactoren
 Cult achtergrond en soc-eco positie
 Soc steun = beschermende factor




4