Inleiding tot het Recht - samenvatting jaar

INLEIDING TOT HET RECHT
DEEL 1: OMSCHRIJVEN VAN BEGRIP “RECHT”
HOOFDSTUK 1: OBJECTIEF VS. SUBJECTIEF RECHT

Het woord ‘recht’ kan je in tweeledige zin gebruiken:

Objectief recht (maatschappelijk niveau) = geheel van gedragsregels
voor het maatschappelijk leven, afgedwongen door de overheid
Subjectief recht (individueel niveau) = aanspraak die een bepaald
persoon aan een rechtsnorm ontleent (‘dat is mijn recht om … te doen’)
vb. ik heb een abonnement bij Netflix, dus ik heb recht om de series en
films te kunnen bekijken

Hangt samen: wij hebben subjectief recht omdat dit beschermd wordt door
het objectief recht vb. huurder zegt ‘ik heb het recht om betaald te worden
want ik verhuur dit huis (= subjectief recht). Maar dit subjectief recht is
mogelijk omdat dit gebaseerd is op een juridische, objectieve regel
namelijk artikel 5 van de huur (= objectief recht)

Dus altijd: je recht verkondingen (subjectief) op basis van bepaalde wet
(objectief)

Illustratie objectief recht: Art. 1382 BW: “elke daad van de mens,
waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht degene door
wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden” vb.
verkeersongeval, vape die ontploft

3 voorwaarden recht op schadevergoeding:

1) Er is een schuldige daad/fout begaan
 Objectief = daad door overtreding van rechtsnorm of
overtreding van algemene zorgvuldigheidsnorm (niet handelen
als bonus pater familias = gedrag vergelijken met een ‘goede
familievader’ in dezelfde situatie) vb. broer helpen verhuizen
met aanhangwagen en hij rijdt kind aan  voldoen aan alle
regels (correcte snelheid, correcte laadcapaciteit) maar toch
door rechter gezien als foutief handelen want pater familias
zou trager rijden met aanhangwagen
 Subjectief = iets is pas foutief wanneer je bewust handelde,
de daad moet onrechtmatig zijn
 Geestesbekwaamheid: toerekeningsvatbaar en
schuldbekwaamheid (je kan pas iemand straffen als deze
persoon beseft dat er iets fout is + wordt beïnvloed door
leeftijd)  moeilijk om de grens te trekken vb.

1

, Amerikaans kindje vindt pistool in slaapkamer ouders en
schiet zusje per ongeluk dood. Vanaf welke leeftijd is
kindje dan schuldig en beseft het dat een pistool kan
doden?  hangt af van interpretatie rechter
 Kinderen en ouderen worden vaak niet gestraft omdat ze
niet schuldbekwaam zijn
2) Er is schade
 Materiële (fysiek) en morele (mentale problemen,
slapeloosheid) schade moet met geld waardeerbaar zijn
 ! Schade hoeft niet noodzakelijk te bestaan in het verlies van
subjectief recht  eiser kan schadevergoeding krijgen door
enkel een bewijs te tonen van de schending van de belangen
en moet niet aantonen dat die belangen beschermd worden
door het objectief recht Vb. alleenstaande broer verliest zus.
Het verlies is niet enkel emotioneel maar ook praktisch lastig.
Zij was ook zijn kok, schoonmaakster etc. De broer kan dus
schadevergoeding vragen voor het ‘verlies van een gratis
huishoudster’ ook al geeft het objectief recht hem geen
subjectief recht op gratis hulp
 Conclusie: het is niet voldoende, noch noodzakelijk om een
schending van het subjectief recht aan te tonen. Je moet
kunnen bewijzen dat er een belang geschonden is, met een in
geld waardeerbaar verlies tot gevolg

3) Er is een oorzakelijk verband: zou de schade er niet zijn geweest
als de daad niet was gebeurd? Vb. botsing met hete koffie omdat
dader op gsm keek waardoor de persoon in ziekenhuis terecht komt
en daar kom je in contact met bloed besmet met hepatitis B  ben
jij dan schuldig?
 Equivalentietheorie = elke schade als gevolg van de fout
moet vergoed worden (in BE & FRA) vb. jongens zijn
verantwoordelijk voor dood man
 Theorie van adequate oorzaak = enkel ‘te voorziene
schade’ moet vergoed worden (in NL) vb. jongens voetballen
en man met eierschedel aandoening wandelt voorbij. De bal
komt per ongeluk op man terecht, zakt door elkaar en valt
dood  hebben jongens de dood veroorzaakt?  konden niet
weten dat de man een aandoening had en dood gaat, dus
jongeren worden niet gestraft
 Ook altijd rekening houden met de fouten van anderen anders
zou je alleen moeten opdraaien voor de fouten vb. dat
slachtoffer besmet wordt met bloed in ziekenhuis komt niet


2

, alleen doordat ik koffie morste, maar ook omdat het
ziekenhuis niet hygiënisch genoeg was
Dus hier is het objectieve recht: het verbod om schade te berokkenen en
de plicht om schade te vergoeden
Het subjectieve recht is: het recht om een vergoeding te krijgen voor
mijn schade

HOOFDSTUK 2: DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET OBJECTIEF
RECHT

Objectief recht is het geheel van imperatieve door de overheid
afdwingbare regels voor de uiterlijke gedragingen van de rechtssubjecten
(mensen)

KENMERKEN:

1. RECHTSREGELS ZIJN IMPERATIEF

 Gebieden én verbieden iets waardoor de vrijheid van de persoon wordt
beperkt

2. GEBIEDEN EEN BEPAALD RESULTAAT OF INZET VAN BEPAALDE
MIDDELEN


2.1 RESULTAATS-, GARANTIE- & MIDDELENVERBINTENIS
a. Resultaatsverbintenis = resultaat dat bereikt moet worden, ligt
vast ongeacht welke inspanningen gedaan moeten worden vb.
maximum 120km/u rijden op de autostrade, pakket bestellen dus
koerier moet dit bezorgen en als pakket niet aankomt is koerier
aansprakelijk; NMBS die je naar je bestemming brengt
 Enige manier om resultaat niet te hebben bereikt: overmacht
vb. natuurrampen, oorlog  zaken waar je geen vat op hebt
b. Garantieverbintenis = no matter what, je moet sowieso onder alle
omstandigheden het resultaat bereiken vb. verbintenis van Apple
om je een goed functionerende Iphone te geven
 Geen mogelijkheid om aansprakelijkheid op overmacht te
steken

c. Middelenverbintenis = enkel verplichting om
zorgvuldigheidsstandaard (pater familias) na te komen  je moet
uw best doen om proberen het resultaat te bereiken, als het
resultaat niet behaald wordt, ben je niet per se in strijd met het
recht



3

,  Resultaat heeft aleatoir (onzeker) karakter: we weten niet of
zorgvuldig handelen sowieso tot het resultaat leidt Vb. dokter
is verplicht om je te genezen maar als je tumor hebt kan
dokter je geen genezing beloven, dus de dokter moet doen
wat er van hem verwacht wordt namelijk zijn best doen door
juiste behandeling en medicatie te geven; kunstexpert die
authenticiteit van kunstwerk moet vaststellen
Hoe onderscheid maken tussen resultaats- en middelenverbintenis?

 Middelenverbintenis wanneer het resultaat onzeker is of afhangt
van het toeval vb. genezing patiënt, vrijspraak cliënt  enkel
zijn/haar best doen
 Schuldeiser actief betrokken: middelenverbintenis  passief:
resultaatsverbintenis
 Als vaststaat dat schuldeiser een risico door de verbintenis heeft
aanvaard: middelenverbintenis
Van belang bij bewijslast: wie moet wat bewijzen?

 Bij resultaatsverbintenis: je vermoedt een fout bij niet-behalen
resultaat. Bij resultaatsverbintenis kan de schuldenaar wel beroep doen op
overmacht of toeval

vb. iemand beloofd om voor 1 maart je huis te schilderen dan heb je het
beloofde resultaat niet bereikt waardoor het recht ervan uitgaat dat er een
vermoeden is dat er een fout is bij de schilder

Beroep doen op overmacht vb. schilder kon niet komen schilderen want
zijn huis lag onder water door hevige regenval

 Bij middelenverbintenis: schuldeiser vermoedt dat schuldenaar
aansprakelijk is en moet bewijzen dat de schuldenaar schade heeft
gemaakt. Schuldenaar kan zich bevrijden door bewijs te leveren van
overmacht die hem belette de verbintenis uit te voeren vb. cliënt gaat
naar rechtbank want kreeg geen vrijspraak en schuift deze fout op de
advocaat, maar advocaat heeft sowieso middelenverbintenis (verplicht om
zijn best te doen)

2.2 GEBONDEN EN DISCRETIONAIRE BEVOEGDHEID
Ook de overheid is gebonden door de wet (zoals resultaatsverbintenis),
maar toch nog ruimte voor beoordelingsvrijheid/beleidsvrijheid

Gebonden bevoegdheid Discretionaire bevoegdheid
Geen ruimte voor Wel beleidsvrijheid: rekening
beoordelingsvrijheid houden met redelijkheid en

4

, algemeen belang
Wet bepaalt vorm en inhoud van Overheid kiest maatregelen die
de beslissing gepast lijken om doel te bereiken
Burgers wel subjectief recht Burgers geen subjectief recht
Vb. je hebt reispaspoort nodig om op reis te gaan dus je vraagt deze aan
en de gemeente mag dit niet weigeren want wet zegt dat het moet (als je
aan de regels voldoet)  gebonden bevoegdheid

Vb. papa geworden en geboorte zoon aangeven aan de gemeente dat hij
‘vuilbak’ gaat heten, gemeente heeft discretionaire bevoegdheid
namelijk zij mogen deze naam afwijzen zolang het maar niet onredelijk is.
Dus de aanvraag wordt afgekeurd maar daarom is overheid nog niet persé
aansprakelijk

3. GERICHT OP MENSELIJK EN UITWENDIG GEDRAG

Niet gericht op dieren of andere rechtsobjecten en niet gericht op
gedachten

Je kan intense haat en agressieve passies hebben voor iemand, maar het
recht maakt zich hier niet druk om. Enkel als deze gedachten zich vertalen
naar strafbare daden, dan zal het recht hier op ingrijpen

4. ALGEMEEN EN ONPERSOONLIJK

Wet moet door iedereen, zelfs de overheid, worden nageleefd zonder
willekeur & voorspelbare normen

 Rechtsregels zijn enkel toepasbaar op een welomschreven
typesituatie, als je dat gedrag uitvoert vb. persoon die schade lijdt
door fout van derde, huwelijk tussen bloedverwanten
 Algemeenheid van rechtsregel is relatief want enkel toepasbaar op
specifieke categorie mensen in specifieke situatie en dient door
iedereen worden gerespecteerd in die werkingssfeer vb. de
verplichting om trouw te blijven aan elkaar, hoeft enkel nageleefd te
worden door gehuwden. Mensen zijn echter vrij om te kiezen om te
trouwen of niet; de verplichting om het huurcontract na te leven
geldt enkel voor mensen die een huurwoonst bezitten;
verkeersregels gelden enkel voor gebruikers op de weg
 Ook morele/religieuze regels (beleefdheid regels) zijn
onpersoonlijk Vb. zwangere vrouw niet laten zitten op de bus, liegen
mag niet

5. ONBEPAALDE WERKINGSSFEER

Op een onbepaald aantal gevallen toepasbaar  individuele besluiten:
toepasbaar op één concreet geval (bevel tot aanhouding, een

5

,veroordeling) en zo’n bevel moet steeds opnieuw worden gegeven als er
nood aan is

6. AFDWINGBAAR DOOR DE OVERHEID

Overheid dwingt de naleving van juridische regels af via sanctionering
door rechtbanken, politie, gevangenissen en gerechtsdeurwaarder… Zij
mogen macht gebruiken om ervoor te zorgen dat mensen de regels volgen

Deze onderstaande regels worden niet gesanctioneerd door de overheid
maar wel op andere manieren:

 Morele regel vb. je mama een dikke koe noemen  straf:
gewetensnood
 Religieuze regel vb. voor je religie moet je vasten  straf:
bestraffing in hiernamaals
 Maatschappelijke conventies vb. luide scheet laten in bus  straf:
sociale afkeuring

RECHTSHERSTEL VS. SCHADEHERSTEL

Rechtsregels wordt spontaan nageleefd want hierdoor krijgt men een
rechtvaardigheidsgevoel

Rechtsplicht = voor elke burger vloeit er uit de rechtsregel (objectief
recht) algemene verplichtingen voort vb. je mag andermans eigendom
niet vernietigen, verkeersregels respecteren

Verbintenis = rechtsbetrekking tussen twee of meer personen, waarbij
de ene persoon een prestatie verschuldigd is (schuldenaar) en de andere
op deze prestatie recht heeft (schuldeiser) vb. partij 1 vraagt 12 duizend
euro voor het ongeval en als je de tegenpartij dit betaalt hoef je niet naar
de rechter, als je er niet uitgeraakt ga je naar de rechter om na te gaan
hoeveel je verplicht bent te betalen en zullen bij het horen van dezelfde
prijs door een overheidsinstantie wél betalen

! Je moet er dus wel subjectief recht aan afdwingen

Elke verbintenis impliceert een rechtsplicht, maar niet elke rechtsplicht
impliceert noodzakelijkerwijs een verbintenis. Er is slechts sprake van een
verbintenis wanneer er uit de rechtsregel verplichtingen voortvloeien

6.1 WELKE SANCTIES?


1. PRIMAIRE SANCTIE: UITVOERING IN NATURA
 Rechtsherstel in België  in recht systeem wil men dat iedereen
de rechtsplichten of verbintenissen nakomt (plicht én recht van

6

, schuldenaar) en dat schendingen zo snel mogelijk moet worden
gestopt. Men moet m.a.w. uitvoeren wat er beloofd is
 Bedoeling: stopzetten van onrechtmatige toestanden (bevel tot
nakoming) vb. afbraak van een onrechtmatig bouwwerk
 Gevolg: uitvoering in natura = schuldenaar gaat (gedwongen)
nakomen wat de partijen bij contractsluiting hadden afgesproken vb.
een schilder beloofde je muren te schilderen maar deed dit niet, dan
is de uitvoering in natura het schilderen van deze muren
 Schuldeiser kan ook i.p.v. het uitvoeren in natura, kiezen voor een
schadevergoeding. De schuldenaar kan zich hiertegen verzetten en
aanbieden om het in natura uit te voeren
 Als rechtsherstel, iets uitvoeren in natura, niet mogelijk is moet je
een schadevergoeding betalen

2. SCHADEHERSTEL IN GELD OF NATURA
Uitvoering in natura niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld door schade die de
schuldeiser heeft opgelopen doordat de schuldenaar de verbintenis of
rechtsplicht niet naleefde  gevolg: schadeherstel

Schadeherstel is mogelijk als je de volgende elementen kan bewijzen:

1. Er is een fout van de overtreder
2. Er is schade
 Financiële schade oplossen met schadevergoeding
 Herstel in natura: slachtoffer(s) krijgen alternatief voorwerp
van een misgelopen verbintenis die door schuldenaar zelf of
derde wordt gedaan vb. als men een reis boekt en deze niet
kan doorgaan volgens de contractuele afspraken (door
overboekt hotel), is de reisorganisator verplicht om de
schending van het reiscontact te verhelpen door een
alternatief, gelijkaardig hotel aan te bieden; alternatieve
dienst
3. Er is een oorzakelijk verband
CONCLUSIE: schadeherstel herstelt de schade (vergoedende functie),
rechtsherstel herstelt de fout (betalende functie)

Schadeherstel Rechtsherstel
= slachtoffer van (buiten)contractuele = slachtoffer van (buiten)contractuele fout
fout krijgt een alternatief die de schade wordt van zijn rechten hersteld en krijgt
ontstaan vanuit de niet-naleving van exact wat in contract werd afgesproken
verbintenis/ rechtsplicht compenseert
Voorbeeld: herstel in natura Voorbeeld:
 Schadevergoeding: geld  Uitvoering in natura vb. muur
 Alternatief in ‘natura’ vb. andere schilderen en stopzetting

7

, goederen, diensten onrechtmatige toestand
Herstel in natura is handig wanneer:
 Schuldenaar de middelen niet
heeft om schadevergoeding te
betalen
 Geldelijke schadevergoeding
moeilijk te berekenen is
 Schadelijder de praktische zaken
van herstel in natura wil vermijden
 Schadelijder niet geïnteresseerd is
in een pecuniair (geldelijke)
vergoeding, maar wel in de
prestatie
6.2 AFDWINGINGSVORMEN


A. BETALEN VAN EEN GELDSOM
1. Procedure van afdwinging

Gerechtelijke invordering: als schuldenaar de betaling van geldsom
weigert, moet de schuldeiser naar de rechter gaan die een uitvoerbare
titel op legt aan schuldenaar (= erkenning door de overheid van
juridische aanspraak die een afdwinging toelaat)

Buitengerechtelijke invordering door gerechtsdeurwaarder:
invordering van onbetaalde geldsommen kan ook buitengerechtelijk
gebeuren. Dit is vooral voor contractuele geldschulden van ondernemers
(dus niet consumenten) waarbij zowel schuldeiser als schuldenaar
ingeschreven zijn in KBO (kruispuntbank van de ondernemingen)

 Gerechtsdeurwaarders staan in voor de invordering op vraag van de
advocaat van de schuldeiser
 Geldt enkel voor onbetwiste geldschulden: bij betwiste
geldschulden naar rechter
2. Dwangmiddel

Beslag = een deel van het vermogen van de schuldenaar wordt onder
toezicht van het gerecht geplaatst

 Beslag als dwangmiddel gebruiken om schuldenaar te verplichten
de geldsom te betalen
 Bij nog steeds niet betalen: gerechtsdeurwaarder verkoopt de
goederen waarop het beslag rust via een openbare verkoop en
opbrengst gaat naar schuldeisers

B. VERBINTENIS OM IETS TE DOEN OF NIET TE DOEN

8

,1. Procedure tot afdwinging: rechterlijk gebod zonder fysieke dwang op
persoon

Verbod op uitvoering manu militari: rechterlijk gebod is mogelijk maar
nooit met gedwongen/fysieke dwang op de persoon

Wel:

 Uitvoering door derde persoon op kosten van de schuldenaar die
niet wou komen (Art. 1143 BW)
 Verwijdering op kosten van de schuldenaar (Art. 1144 BW)
 Uitvoeren geldelijke dwang op schuldenaar: via betaling van
dwangsom
 Dwangsom als drukkingsmiddel (Art. 1385bis- 1285nonies Ger.
W.)
 Voorwaarde: dwangsom opleggen is enkel mogelijk
wanneer de veroordeelde de verbintenis NIET nakomt
 Dwangsom moet je zien als bijkomend drukkingsmiddel
zoals een verbintenis om iets wel/niet te doen of het
betalen van een geldsom als men de hoofdveroordeling
niet uitvoert
 Als de hoofvordering is vernietigd, heeft de
dwangsom geen reden meer om te bestaan
 Nooit fysieke dwang (slagen), wel druk op het vermogen
 Dwangsom kan elk uur, dag, week toenemen vb. rechter
vraagt je om een muur te schilderen, als je dit weigert
kan de rechter een dwangsom opleggen waarbij elk uur
dat je de actie niet uitvoert je een hoger bedrag moet
betalen. Veel mensen zullen dit uiteindelijk wel doen
 Dwangsom mag NOOIT gebruikt worden als
drukkingsmiddel bij een hoofdveroordeling voor een
geldsom te betalen of arbeidsovereenkomst (want lijkt
op slavernij)
2. (Buiten)gerechtelijke vervanging van de schuldenaar voor een materiële
handeling door een derde

Wanneer schuldenaar verbintenis niet nakomt kan de schuldenaar
vervangen worden door een derde die in zijn plaats de verbintenis zal
nakomen op kosten van de oorspronkelijke schuldenaar. De derde kan dus
de primaire verbintenis in natura nakomen (uitvoering in natura) of de
schade die eruit resulteert herstellen (herstel in natura)

 Toch uitzonderingen: soms is uitvoering in natura niet mogelijk door
derde vb. schilderij kopen bij bekende kunstenaar De schuldenaar
moet zelf materieel instaan om de verbintenis uit te voeren. Een

9

, vervanging van schuldenaar door een derde kan geen uitvoering in
natura zijn, maar wel herstel in natura
 Ook buitengerechtelijk kunnen er vervangingen van de schuldenaar
plaatsvinden
3. Vervanging van de wilsverklaring door rechter

De plaatsvervangende uitspraak: rechter treedt in plaats van schuldenaar
om wilsverklaring te uiten. De rechter dient als een “bijzondere derde”. Dit
geldt als ‘handtekening’ van de tegenpartij.

Voorbeeld: indien een partij in het kader van een arbitrageclausule weigert
om een arbiter te benoemen, dan kan de tegenpartij de rechter vatten en
hem verzoeken om in plaats van de wanpresterende schuldenaar zelf een
arbiter te benoemen

C. IETS TE GEVEN
Eigendomsoverdracht van roerende goederen
= goederen die verplaatst kunnen worden vb. meubels, elektronica…

Diegene die het bezit eerst in handen krijgt, wordt eigenaar. Solo
consensu tussen partijen en t.o.v. derden geen publiciteit of notaris nodig
vb. pc verkopen

Eigendomsoverdracht van onroerende goederen
= goederen vastgehecht aan de grond vb. huis

Tussen de contractpartijen gaat het eigendom van onroerend goed pas
over vanaf de wilsovereenstemming meestal is vastgelegd in een
onderhandse overeenkomst (compromis)  contract is geldig vanaf
registratie op hypotheekkantoor

 Koopovereenkomst tussen partijen A en B is geldig en dus
tegenwerpelijk aan derden wanneer het contract rechtsgeldig is en
die derden daar kennis van hebben
 Derden te goeder trouw (die geen kennis hebben over de verkoop),
krijgen de eigendomsoverdracht van het onroerend goed pas bij de
overschrijving van de koopakte op het kantoor ‘rechtszekerheid’ in
het arrondissement waar het onroerend goed is gelegen
 Voor overschrijving heeft het kantoor ‘rechtszekerheid’
authentieke aktes nodig (om in registratieregister te mogen
moet de partij eerst naar de notaris of rechter gaan (vonnis))
 Indien A tweemaal verkoopt dan zal degene die de eerste op
hypotheekkantoor te goeder trouw overschrijft het halen

6.3 ANDERE VORMEN VAN SANCTIONERING

10