MEDIACULTUUR
INTRODUCTIE MEDIACULTUUR
Wat is cultuur?
De brede sociologische betekenis:
- In tegenstelling tot andere dieren, die voornamelijk hun instincten volgen, is de homo
sapiens een cultuur-scheppend wezen zo onderscheidt de mens zich van andere
dieren
o Mensen laten zich niet alleen leiden door hun instincten en driften, maar
cultuur, het scheppen van betekenis is voor de mens heel belangrijk
- Zonder cultuur heerst er chaos, waanzin cultuur schept orde, geeft betekenis aan
de chaotische/betekenisloze wereld
- Cultuur = gedeeld stelsel van waarden, normen, symbolen, taal en producten
- “man is an animal suspended in webs of significance he himself has spun, I take
culture to be those webs” – Clifford Geertz
- Cultuur verschilt per tijd, plaats en varieert per groep
o Cultuur kan dus niet alleen bindend werken, het kan ook voor conflict zorgen
bv. spanningen tussen verschillende culturen (allochtonen en
autochtonen in België die een verschillende cultuur hanteren)
- Cultuur = sociale constructie
o Cultuur wordt gemaakt, gecreëerd door de mens MAAR cultuur ‘maakt’ ons
ook, bepaalt ons gedrag
o Cultuur werkt zowel bevrijdend als beperkend
bv taal zorgt ervoor dat je kan communiceren met anderen
(bevrijdend), maar bepaalt ook met wie je zal kunnen communiceren
en met wie niet (beperkend)
- Er is geen ‘waarheid’ buiten de culturele betekenissen gemaakt door de mens
o Of iets objectief waar is of niet maakt niet uit, wat mensen voor waar houden
is van belang, wat mensen denken dat waar is, is belangrijk
- Cultuur is een bron van sociaal handelen: het zet mensen aan tot actie
o Bv terroristische aanvallen vanuit cultuur/geloof
Cultuursociologie = bestudeert gedeelde culturele betekenissen en gevolgen voor handelen!
,Hoogcultuur
= specifieke manifestatie van cultuur, wordt geconsumeerd door de aristocratie, de culturele
elite (mensen met veel cultureel kapitaal – Bourdieu)
- Zij representeren de geïnstitutionaliseerde smaak
- Vaak abstracte of literaire kunst, klassieke muziek,…
Cultuur wordt soms foutief gelijkgesteld aan hoogcultuur
Volkscultuur/ laagcultuur
= wordt geconsumeerd door het ‘gewone volk’, arbeiders
- Zij representeren de niet-geïnstitutionaliseerde smaak
- Vaak folklore, ‘goedkope’ kunst, tuinkabouters
Spanning tussen hoog- en laagcultuur
De aristocratie vs. het volk
Een beschavingsoffensief:
- De aristocratie probeerde in de 15de eeuw het gewone volk op te voeden, te
onderwijzen in de hoogcultuur (onder andere etiquette leren: hoe gedragen, hoe te
eten, welke kleding te dragen,…)
o De elitaire waarden, normen en gebruiken werden bijgebracht aan het volk
o Norbert Elias schreef hier een boek over: het civilisatieproces
- In de 19e eeuw werd ook kunst gebruikt bij de opvoeding van het volk
Wat is mediacultuur?
In 20ste eeuw: van volkscultuur naar mediacultuur, massacultuur
- Opkomst en verspreiding van massamedia (radio, film, TV, games) en daarmee ging
de opkomst en verspreiding van het massaconsumentisme samen
o Er werd voor het eerst massaal geconsumeerd, opkomst van reclame, merken
- Dit leidde tot:
o De mediatisering van cultuur
Media hebben een invloed op de cultuur
Bv communicatie is veranderd door opkomst media: met
vrienden chatten i.p.v. face-to-face gesprek
o De culturalisering van media
Cultuur heeft ook een invloed op media
Media spelen in op wat er in de cultuur aanwezig is
media en cultuur raakten steeds meer verknoopt, verbonden met mekaar
,Morele kritiek op mediacultuur
Mediacultuur bracht ook cultuurpessimisme met zich mee: mediacultuur werd gezien als
het einde van de hoogcultuur, de authentieke kunst en beschaving
- Culturele elite verzet zich tegen de nieuwe volkscultuur, de massacultuur
Er werd o.a. gesproken over:
- Standaardisering (Benjamin)
o Het ontstaan van een ‘standaardformule’ voor alles, verlies van authenticiteit
o Bv foto’s in plaats van schilderijen
- Commodificatie (Adorno)
o Alles wordt tot koopwaar gemaakt, cultuur wordt verkocht
o Economische waarde is belangrijker dan de culturele waarde
- Infantilisering (Postman)
o Mensen worden stompzinning, kinderachtig, ze kijken bv. naar goedkope,
weinig intellectuele shows op televisie
- Vervreemding (Baudrillard)
o We vervreemden van de echte wereld en verdwalen in de wereld gecreëerd
door de massamedia, in een virtuele wereld
Moreel standpunt van academici is verbonden met hun sociaal-culturele positie
(behoren vaak tot de culturele elite), niet met hun politieke positie
o Er kwam zowel kritiek van links-progressieve hoek (bv Horkheimer & Adorno)
als van rechts-conservatie hoek (bv Neil Postman: ‘Amusing Ourselves to
Death’)
Verschil tussen effect-studies en cultuurstudies
Effect-studies: wat doen media met
mensen?
Cultuurstudies: wat doen mensen met
media, met de wereld rondom zich?
Positivisme= kennis kan alleen gevonden
worden door het toepassen van de
wetenschappelijke methode
Constructivisme= kennis construeren we
actief zelf, wordt niet gevonden
- Mens = cultuur-scheppend
wezen, creëert zelf betekenis
kwantitatief kwalitatief
, Aspecten van mediacultuur (zie hoofdstukken)
- Productie (ideologie, ongelijkheid)
- Tekst (genre, culturele betekenis)
- Consumptie (identiteit, gemeenschap)
- Ontwikkelingen (mondialisering, industrialisering, postmodernisering,…)
Deel 1: productie, ideologie en ongelijkheid
bv Disney, Time Warner, Facebook,… produceren cultuur
- Kritisch perspectief: die mainstream mediateksten zouden bestaande ideologieën
reproduceren en voor ongelijkheid zorgen
o Ongelijkheid in bv genderverhoudingen
Deel 2: Tekst, genre en culturele betekenis
Culturele betekenis van teksten:
- bv Uncle Tom’s Cabin van Stowe weerspiegelde de weerstand tegen racisme die al
onder volk leefde en versterkte deze nog, zorgde voor het anti-slavernij sentiment
dat uiteindelijk tot de Civil War in Amerika leidde en ervoor zorgde dat slavernij
afgeschaft werd
Deel 3: consumptie, identiteit en gemeenschap
Identiteit: we zijn losgekomen van tradities, zuilen en moeten nu zelf actief vorm geven aan
onze identiteit
- Rol van mediacultuur hierin
o vooral muziekconsumptie, mode in media,…
Relevantie mediacultuur
Mediacultuur wordt steeds belangrijker in allerlei opzichten
- O.a. doordat traditionele culturele kaders aan belang verliezen (zoals kerk, staat,
ideologie, politie,…)
Mediacultuur speelt een rol in:
- De constructie van de identiteit
- De gemeenschap
- Het institutionele en publieke domein
Maatschappelijke + wetenschappelijke relevantie van mediacultuur!
INTRODUCTIE MEDIACULTUUR
Wat is cultuur?
De brede sociologische betekenis:
- In tegenstelling tot andere dieren, die voornamelijk hun instincten volgen, is de homo
sapiens een cultuur-scheppend wezen zo onderscheidt de mens zich van andere
dieren
o Mensen laten zich niet alleen leiden door hun instincten en driften, maar
cultuur, het scheppen van betekenis is voor de mens heel belangrijk
- Zonder cultuur heerst er chaos, waanzin cultuur schept orde, geeft betekenis aan
de chaotische/betekenisloze wereld
- Cultuur = gedeeld stelsel van waarden, normen, symbolen, taal en producten
- “man is an animal suspended in webs of significance he himself has spun, I take
culture to be those webs” – Clifford Geertz
- Cultuur verschilt per tijd, plaats en varieert per groep
o Cultuur kan dus niet alleen bindend werken, het kan ook voor conflict zorgen
bv. spanningen tussen verschillende culturen (allochtonen en
autochtonen in België die een verschillende cultuur hanteren)
- Cultuur = sociale constructie
o Cultuur wordt gemaakt, gecreëerd door de mens MAAR cultuur ‘maakt’ ons
ook, bepaalt ons gedrag
o Cultuur werkt zowel bevrijdend als beperkend
bv taal zorgt ervoor dat je kan communiceren met anderen
(bevrijdend), maar bepaalt ook met wie je zal kunnen communiceren
en met wie niet (beperkend)
- Er is geen ‘waarheid’ buiten de culturele betekenissen gemaakt door de mens
o Of iets objectief waar is of niet maakt niet uit, wat mensen voor waar houden
is van belang, wat mensen denken dat waar is, is belangrijk
- Cultuur is een bron van sociaal handelen: het zet mensen aan tot actie
o Bv terroristische aanvallen vanuit cultuur/geloof
Cultuursociologie = bestudeert gedeelde culturele betekenissen en gevolgen voor handelen!
,Hoogcultuur
= specifieke manifestatie van cultuur, wordt geconsumeerd door de aristocratie, de culturele
elite (mensen met veel cultureel kapitaal – Bourdieu)
- Zij representeren de geïnstitutionaliseerde smaak
- Vaak abstracte of literaire kunst, klassieke muziek,…
Cultuur wordt soms foutief gelijkgesteld aan hoogcultuur
Volkscultuur/ laagcultuur
= wordt geconsumeerd door het ‘gewone volk’, arbeiders
- Zij representeren de niet-geïnstitutionaliseerde smaak
- Vaak folklore, ‘goedkope’ kunst, tuinkabouters
Spanning tussen hoog- en laagcultuur
De aristocratie vs. het volk
Een beschavingsoffensief:
- De aristocratie probeerde in de 15de eeuw het gewone volk op te voeden, te
onderwijzen in de hoogcultuur (onder andere etiquette leren: hoe gedragen, hoe te
eten, welke kleding te dragen,…)
o De elitaire waarden, normen en gebruiken werden bijgebracht aan het volk
o Norbert Elias schreef hier een boek over: het civilisatieproces
- In de 19e eeuw werd ook kunst gebruikt bij de opvoeding van het volk
Wat is mediacultuur?
In 20ste eeuw: van volkscultuur naar mediacultuur, massacultuur
- Opkomst en verspreiding van massamedia (radio, film, TV, games) en daarmee ging
de opkomst en verspreiding van het massaconsumentisme samen
o Er werd voor het eerst massaal geconsumeerd, opkomst van reclame, merken
- Dit leidde tot:
o De mediatisering van cultuur
Media hebben een invloed op de cultuur
Bv communicatie is veranderd door opkomst media: met
vrienden chatten i.p.v. face-to-face gesprek
o De culturalisering van media
Cultuur heeft ook een invloed op media
Media spelen in op wat er in de cultuur aanwezig is
media en cultuur raakten steeds meer verknoopt, verbonden met mekaar
,Morele kritiek op mediacultuur
Mediacultuur bracht ook cultuurpessimisme met zich mee: mediacultuur werd gezien als
het einde van de hoogcultuur, de authentieke kunst en beschaving
- Culturele elite verzet zich tegen de nieuwe volkscultuur, de massacultuur
Er werd o.a. gesproken over:
- Standaardisering (Benjamin)
o Het ontstaan van een ‘standaardformule’ voor alles, verlies van authenticiteit
o Bv foto’s in plaats van schilderijen
- Commodificatie (Adorno)
o Alles wordt tot koopwaar gemaakt, cultuur wordt verkocht
o Economische waarde is belangrijker dan de culturele waarde
- Infantilisering (Postman)
o Mensen worden stompzinning, kinderachtig, ze kijken bv. naar goedkope,
weinig intellectuele shows op televisie
- Vervreemding (Baudrillard)
o We vervreemden van de echte wereld en verdwalen in de wereld gecreëerd
door de massamedia, in een virtuele wereld
Moreel standpunt van academici is verbonden met hun sociaal-culturele positie
(behoren vaak tot de culturele elite), niet met hun politieke positie
o Er kwam zowel kritiek van links-progressieve hoek (bv Horkheimer & Adorno)
als van rechts-conservatie hoek (bv Neil Postman: ‘Amusing Ourselves to
Death’)
Verschil tussen effect-studies en cultuurstudies
Effect-studies: wat doen media met
mensen?
Cultuurstudies: wat doen mensen met
media, met de wereld rondom zich?
Positivisme= kennis kan alleen gevonden
worden door het toepassen van de
wetenschappelijke methode
Constructivisme= kennis construeren we
actief zelf, wordt niet gevonden
- Mens = cultuur-scheppend
wezen, creëert zelf betekenis
kwantitatief kwalitatief
, Aspecten van mediacultuur (zie hoofdstukken)
- Productie (ideologie, ongelijkheid)
- Tekst (genre, culturele betekenis)
- Consumptie (identiteit, gemeenschap)
- Ontwikkelingen (mondialisering, industrialisering, postmodernisering,…)
Deel 1: productie, ideologie en ongelijkheid
bv Disney, Time Warner, Facebook,… produceren cultuur
- Kritisch perspectief: die mainstream mediateksten zouden bestaande ideologieën
reproduceren en voor ongelijkheid zorgen
o Ongelijkheid in bv genderverhoudingen
Deel 2: Tekst, genre en culturele betekenis
Culturele betekenis van teksten:
- bv Uncle Tom’s Cabin van Stowe weerspiegelde de weerstand tegen racisme die al
onder volk leefde en versterkte deze nog, zorgde voor het anti-slavernij sentiment
dat uiteindelijk tot de Civil War in Amerika leidde en ervoor zorgde dat slavernij
afgeschaft werd
Deel 3: consumptie, identiteit en gemeenschap
Identiteit: we zijn losgekomen van tradities, zuilen en moeten nu zelf actief vorm geven aan
onze identiteit
- Rol van mediacultuur hierin
o vooral muziekconsumptie, mode in media,…
Relevantie mediacultuur
Mediacultuur wordt steeds belangrijker in allerlei opzichten
- O.a. doordat traditionele culturele kaders aan belang verliezen (zoals kerk, staat,
ideologie, politie,…)
Mediacultuur speelt een rol in:
- De constructie van de identiteit
- De gemeenschap
- Het institutionele en publieke domein
Maatschappelijke + wetenschappelijke relevantie van mediacultuur!
