Volledige samenvatting (slides, hoorcolleges, boek) Inleiding tot het Recht

1


INLEIDING TOT HET RECHT


Deel 1: omschrijving van het begrip recht


HOOFDSTUK 1: OBJECTIEF EN SUBJECTIEF RECHT
Onderscheid tussen objectief en subjectief recht
Objectief recht (droit objectif, the law):
- Recht als maatschappelijk fenomeen waarmee iedereen geconfronteerd wordt
- Recht = geheel van gedragsregels voor het maatschappelijk leven, waarvan de
naleving wordt afgedwongen door de overheid
o Gedragsregels zijn alleen van toepassing op mensen en bestaan uit algemeen
verbindende bevelen (gebods- of verbodsbepalingen)
Subjectief recht (droit subjectif, your right):
- Rechtsfenomeen bekijken vanuit het standpunt van het individu/rechtssubject
- Recht = aanspraak die een persoon doet op een bepaalde rechtsregel (hetzij om een
zaak te gebruiken, hetzij om van een ander individu een bepaalde prestatie te
vereisen)
Verband tussen objectief en subjectief recht
Objectief en subjectief recht als 2 zijden van eenzelfde medaille:
- Uit het objectief recht vloeien voor de rechtssubjecten subjectieve verplichtingen,
zogenaamde rechtsplichten
- Het objectieve recht is eveneens de grondslag voor het recht in subjectieve zin: het
regelt niet alleen het subjectieve recht, maar beschermt dat ook

- Gedragsregels worden opgesteld om anderen voordeel op te leveren: niet ten nadele
van de bestemmeling, maar ten voordele van anderen


Illustratie verband tussen objectief en subjectief recht: De eigenaar wiens subjectieve
eigendomsrecht wordt geschonden; kan zich door het objectieve recht beroepen op de hulp van het
gerechtelijk apparaat + politie wanneer iemand ongevraagd komt kamperen op zijn eigendom



Artikel 1382 BW:
- ‘Elke daad van de mens, waardoor aan een ander schade wordt veroorzaakt, verplicht
degene door wiens schuld de schade is ontstaan, deze te vergoeden.’
- Voorbeeld van een objectieve wetsregel

, 2


- Voorwaarden:
o Fout (schuldig handelen)
o Schade
o Oorzakelijk verband tussen de fout en de schade

1. Fout:
- Heeft objectieve en subjectieve component:
o Objectieve component: = de daad
 Overtreding van een bepaalde rechtsnorm
 Wanneer die norm slechts een middelenverbintenis oplegt: kunnen
we over een overtreding van een algemene zorgvuldigheidsnorm
spreken
 Je gedrag wordt dan vergeleken met het gedrag van een brave
huisvader, een voorbeeldige burger (wat zou die gedaan
hebben in dezelfde situatie?): bonus pater familias principe

o Subjectieve component: = besef van onrechtmatigheid
 Je moet beseffen dat je in de fout was, besef van onrechtmatigheid 
je moet toerekeningsvatbaar zijn
 bv jonge kinderen, geesteszieken kunnen in principe geen
fouten maken, want hebben geen besef  je kan dus niet zo
iemand gaan aanklagen in de rechtbank o.b.v. artikel 1382
 Oplossing: artikel 1386 bis:
o Om schade aan te klagen veroorzaakt door mensen die
ontoerekeningsvatbaar zijn  belang van vernoemen
van juiste artikels in de rechtbank!

2. Schade:
- Zowel materiële als immateriële (=morele) schade
- Er moet gecompenseerd worden voor deze schade:
o Schadeloosstelling = verwijst naar het geheel aan herstelmaatregelen die er
vooral op gericht zijn om de benadeelde in de hypothetische toestand te
plaatsten waarin hij zou hebben verkeerd mocht de fout nooit hebben
plaatsgevonden

- Schade hoeft niet noodzakelijk te bestaan in het verlies van een subjectief recht (
noch noodzakelijk, noch voldoende)
o Een bewijs van een schending van de belangen van de eiser volstaat
tegenwoordig
 bv je zus wordt aangereden door wagen die in fout was en overlijdt,
en zij deed de was voor je, kookte etc.  daar kan je geld voor vragen
want nu heb je geen gratis huishoudhulp meer en zal je iemand
moeten inhuren (ookal bood het objectief recht je geen enkel
subjectief recht op een gratis huishoudhulp van je zus)

, 3


o Wanneer wel een subjectief recht geschonden wordt door een fout van een
derde, resulteert dat niet onmiddellijk in vergoedbare schade  daartoe is
immers vereist dat de schending van het subjectieve recht een in geld
waardeerbaar verlies veroorzaakt (wat niet altijd het geval is)
o Men moet dus kunnen aantonen dat een belang geschonden is met, een in
geld waardeerbaar, verlies tot gevolg!

3. Oorzakelijk verband (tussen fout en schade)
- Alle schade, maar tevens enkel die schade die iemand heeft veroorzaakt moet hij
vergoeden
- Zou de schade zich hebben voorgedaan, zoals die zich concreet voordeed?
o Als je rekening houdt met:
 De voorbestemdheid voor schade van het slachtoffer?
 Belgisch recht houdt hier geen rekening mee bij de beoordeling
van het causaal verband (zie casus hieronder)
 Andermans fouten

- In België: equivalentietheorie:
o Elke fout, zonder dewelke de schade zich niet zou hebben voorgedaan zoals
ze zich concreet voordeed, moet genomen worden als de oorzaak van de
schade
o Fout moet dus de noodzakelijke voorwaarde zijn voor het intreden van de
concrete schade

- Casus:
o Jongeren spelen met bal op plein, bal vliegt weg en belandt op man die met
zijn hond aan het wandelen was  man heeft medische aandoening waarbij
zijn schedel heel fragiel is (‘eierschedel’), en sterft
o Jongeren worden voor de rechter gedaagd  verweer: wij konden toch niet
weten dat die man die aandoening had, gewoon pech
 = voorbestemming van het slachtoffer, recht in België houdt daar geen
rekening mee (je treft het slachtoffer zoals hij/zij is; jongeren waren
aansprakelijk)
 bv als dit in Nederland gebeurd was, zou je niet aansprakelijk
gesteld worden (eigenlijk heeft de man het voorval zelf
‘veroorzaakt’ door zijn medische aandoening), hier hanteert
men niet de equivalentietheorie maar de theorie van de
adequate oorzaak

 Artikel 1382 BW bevat eigenlijk 2 objectieve rechtsregels:
o Verbod om schade te berokkenen
o Plicht om schade te vergoeden

, 4


 Het is mijn subjectief recht om mijn persoonlijke schade vergoed te
zien in natura en als dat niet mogelijk is in geld (kan je afleiden uit
plicht om schade te vergoeden)
 Subjectief recht op zorgvuldig gedrag van medemensen kan je ook uit
1382 BW afleiden (uit verbod om schade te berokkenen)

 1382 BW heeft tot slot enkel betrekking op buitencontractuele aansprakelijkheid. De
bepaling wordt dus niet toegepast wanneer personen die in een contractuele band
verbonden zijn de verplichtingen uit dat contract schenden (=contractuele
aansprakelijkheid)


Belang van het onderscheid tussen objectief en subjectief recht
Vooral merkbaar in bevoegdheidsverdeling tussen administratieve rechtscolleges en gewone
rechtbanken:
- Meestal wordt subjectief recht geclaimd in gewone rechtbanken en hoven
o Zij oordelen over schadevergoedingen (= subjectief contentieux)

- Maar objectief recht kan ook aangekaart worden, je probeert de wet te veranderen,
= recht aanvallen
o Kan alleen in administratieve rechtscolleges, zoals Raad van State en
Grondwettelijk Hof, zij hebben een objectief contentieux  gaan oordelen
over de wettigheid van de regel die je wil veranderen
o bv 1382 BW vind je geen goede regel, je wil dat die afgeschaft wordt  kan je
mee naar de Rvs gaan  aanvallen van rechtssysteem

 Onderscheid tussen subjectief en objectief contentieux vervaagt tegenwoordig! (RvS,
= belangrijkste administratieve rechtscollege, krijgt bv steeds meer bevoegdheden en
kan nu ook aan subjectief rechtsherstel doen)


HOOFDSTUK 2: DEFINITIE EN KENMERKEN VAN HET OBJECTIEVE RECHT
Werkdefinitie objectief recht (begrijpen, niet kunnen geven): ‘Objectief recht is het geheel
van imperatieve door de overheid afdwingbare regels voor de uiterlijke gedragingen van de
rechtssubjecten’
Imperatief karakter: rechtsregels verbieden of gebieden
Rechtsregels zijn imperatief: verbieden of gebieden, beperken de vrijheid van individuen
- GEBIEDEN: Gebodsbepalingen (=verplichtingen,)
o Gebodsbepalingen kunnen zowel positief als negatief geformuleerd worden
 Positief: beoogde gedrag wordt opgelegd