Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Jeuk en dermatosen in de
zwangerschap –
samenvatting
Bronnen:
Cholestase – VSV protocol, St. Antonius Ziekenhuis
Lessen Hogeschool Rotterdam jaar 2
Praktische Verloskunde – Prins, 2019
Kleine Kwalen – Eekhof, 2020
Zwangerschapscholestase- NVOG, 2018
Huidziekten.nl
Inhoud
Specifieke zwangerschapsdermatosen.................................................................................................. 2
Pemphigoïd gestationis...................................................................................................................... 2
Pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy (PUPPP)..........................................................3
Prurigo gestationis = prurigo of pregnancy......................................................................................... 3
Pruritische zwangerschapsfolliculitis = pruritic folliculitis of pregnancy..............................................4
Impetigo herpetiformis......................................................................................................................... 5
Pruritus
Pruritus betekent jeuk. Jeuk ontstaat door verschillende stoffen: Definities
Histamine dit komt vrij als mestcellen beschadigd zijn Bullbeuze = bultjes
Urticariële = galbulten
Bradykinine veroorzaakt vasodilatatie
Papels = kleine rode puisten op
Sommige andere enzymen uit de huid of bloed de huid, niet gevuld met pus.
Annulaire/polycyclische =
Oorzaken van jeuk
ringovrmige
Huidafwijkingen, zoals eczeem en psoriasis Plaques = aan elkaar groeiend
(Zon)verbranding (uitdroging) Vestikel = blaas met vocht
Infecties (SOA’s) Bubla = grote blaar
Toxische stoffen Purpera = roodheid
Allergieën Crusteuze = met korsten
Ziekte aan inwendige organen (ziekte van Hodgkin, hyperbilirubinemie, Noduli = knobbels
nierproblemen, diabetes (door verstoorde vochtbalans) en leverziekten. Laesies = beschadiging
Tips tegen jeuk:
- Koelzalf FNA of menthol lotions
- Katoenen kleren
- Korte nagels zodat je niet kunt krabben
- IJs kompressen of een koude douche
- Een havermout bad of havermout in een washandje tijdens het douchen
Zwangerschapsdermatosen = huidziekten die uitsluitend tijdens de zwangerschap of het kraambed
optreden. Periodes van jeuk of huidaandoeningen zijn niet ongewoon in de zwangerschap.
Classificeer huidaandoeningen volgens de PROVOKE:
,Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Plaats, Rangschikking, Omvang (aantal/grootte), Vorm, Omtrek (begrenzing ja of nee), Kleur,
Efflorescentie.
Voorbeeld:
Specifieke zwangerschapsdermatosen
Zwangeschapseczeem
Wat is het? Atopisch eczeem dat wordt uitgelokt
door de zwangerschap
Begint vroeg in de zwangerschap
(eerste of tweede trimester)
20% van de gevallen een
opvlamming van een eerder
bestaand eczeem.
Incidentie 14-20% vaan de zwangerschappen
Symptomen Jeuk en een droge huid.
Schilferende plekken
Kenmerkt zich door aanwezigheid van folliculaire, pustulaire en papulaire
laesies.
Het verspreid zich over het gehele lichaam, inclusief gelaat, handpalmen
en voetzolen.
Oorzaak Er is een verschuiving in de immuunrespons van de zwangere, dit verergert
atopisch eczeem.
Diagnose Op basis van klinisch beeld
Beloop Het is onduidelijk hoelang het eczeem blijft
Risico Geen
Beleid Goed vet houden van de huid
Jeukstillende lotions
Orale antihistaminica via HA, bijv: phenergan, dimetindeen, clemastine.
Slaperigheid is een bijwerking.
Corticosteroïden zalf via de HA
Pemphigoïd gestationis
Wat is het? Auto-immuun
blaarziekte
Wordt ook wel
herpes gestationis
genoemd
Herhalingsrisico
volgende
zwangerschap (33-
50%)
Kan in elk trimester beginnen maar ontstaat vaak in het 2 e of 3e trimester of
kort na de zwangerschap
Incidentie 1 op de 50.00 zwangerschappen (zeldzaam).
Komt voornamelijk voor bij blanke vrouwen
Symptomen Bullbeuze auto-imuundermatose, bultjes zijn glad of bobbelig.
Er kunnen blaren met vocht er in zitten, deze zijn stevig
Jeuk
Oorzaak Auto-immunziekte. Door immunologisch pathogonisme, de vrouw maakt
antistoffen tegen het MCH-klasse II-antigeen die op de placenta zit.
Geassocieerd met afwijkingen zoals een mola-zwangerschap.
,Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Mogelijk is er een samenhang met auto-immuunziekten zoals de ziekte van
Graves.
Diagnose Klinisch beeld, evt. biopt.
Beloop Het start op de buik, rondom de navel. Er ontstaan annulaire plaques en
uiteindelijk vestikels en bubla. Vervolgens breid het zich uit naar de rest
van het lichaam, maar niet naar het gezicht, de slijmvliezen, handpalmen
en voetzolen. Het geneest spontaan na de partus.
75% van de herpes gestiones breekt uit tijdens de partus
Risico IUGR 10% van de neonaten krijgt bulbeus
Partus prematurus pemphigoïd (geneest spontaan)
DD PUPP Toxidermie (bijwerking van
Allergisch contact eczeem geneesmiddel)
Beleid Jeuk en blaarvorming onderdrukken met immunosupressiva (zalf en orale
corticosteroïden). Let op: risico bijnierschrofsinsufficiëntie bij de neonaat.
Antihistaminica voor de jeuk
Eventueel prednison
Medicatie moet verhoogd worden rondom de partus.
Lactatie werkt gunstig
Pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy (PUPPP)
Wat is het? Jeukende huidziekte met huidafwijking
Wordt vaak gezien bij primiparae in het derde trimester
Incidentie 1 op de 130-200 zwangerschappen (meest voorkomend)
Symptomen Erythemateuze urticariële papels, plaques, vesikels en purpera (1-2mm).
Start op de buik, vaak rondom striae, en niet rondom de navel. Na 2 dagen
spreidt het uit naar het zitvlak, de bovenbenen, borsten en armen. Het
gelaat, de voetzolen, handpalmen en slijmvliezen blijven relatief gespaard.
Oorzaak Onbekend, mogelijk door rek op de huid; dat collageen een immuunrespons
opwerkt. Wordt vaker gezien bij:
Meerlingzwangerschappen
Macrosomie
Snelle gewichtstoename
Polyhydramnion
Mannelijke foetus
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Herstelt enkele dagen na de partus, soms komt het terug bij orale hormonale
anticonceptie.
Risico Geen
DD Vroege pemphigoïd gestationes Pruritische
Prurigo gestationes zwangerschapfollicutis
Erythema multiforme Toxicodermie
Beleid Lokale corticosteroïden of systemisch tegen de jeuk, intensief gebruik.
Antihistaminica hebben weinig effect, in ernstige gevallen prednison.
Prurigo gestationis = prurigo of pregnancy
Wat is het? Start vaak tussen 25-30 weken, kan ook kort na de partus voorkomen
, Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Incidentie 1 op de 300 zwangerschappen
Symptomen Jeuk
Later ook jeukbulten
Erythemateuze, geëxcorieerde en crusteuze papels en noduli huidafwijking
(<0,5cm) en gegroepeerd.
Vooral de strekzijden van de extremiteiten, soms ook op de buik en
schouders.
Oorzaak Onbekend, mogelijk hebben sommige vrouwen er meer aanleg voor,
bijvoorbeeld bij astma.
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Verdwijnt vaak binnen weken tot 3 maanden postpartum, er is een
herhalingsrisico.
Risico Geen
DD Zwangerschapsdermatosen Insectenbeten
PUPP Toxicodermie
Beleid Corticosteroïden zalf via HA
Evt. sedatieve antihistaminica voor de jeuk (henergan)
Lokale anesthetica
Jeukstillende lotions
Pruritische zwangerschapsfolliculitis = pruritic folliculitis of pregnancy
Wat is het? Ontsteking aan de haarzakjes
Vaak rondom de haarstreek
Ontstaat in het 2e of 3e trimester
Incidentie 1 op de 3000
Symptomen Jeuk of zonder symptomen
Gegeneraliseerde, folliculaire gebonden erythemateuze papels, 2-4mm
groot. Er komt soms vocht uit.
Op de romp en extremiteiten, vaak op de schouders, bovenrug, armen,
borst en buik.
Oorzaak Onbekend, mogelijk is het een vorm van acne. Vrouwen die als puber veel last
van acne hebben gehad hebben mogelijk een verhoogde kans op deze
huidafwijking.
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Herstelt binnen 1-2 maanden na de bevalling.
Risico Geen.
DD Infectie met micro-organisme Pemphigoïd gestationis
PUPP Prurigo gestitatios
Beleid Lokale corticosteroïden
Antihistaminca
Jeuk en dermatosen in de
zwangerschap –
samenvatting
Bronnen:
Cholestase – VSV protocol, St. Antonius Ziekenhuis
Lessen Hogeschool Rotterdam jaar 2
Praktische Verloskunde – Prins, 2019
Kleine Kwalen – Eekhof, 2020
Zwangerschapscholestase- NVOG, 2018
Huidziekten.nl
Inhoud
Specifieke zwangerschapsdermatosen.................................................................................................. 2
Pemphigoïd gestationis...................................................................................................................... 2
Pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy (PUPPP)..........................................................3
Prurigo gestationis = prurigo of pregnancy......................................................................................... 3
Pruritische zwangerschapsfolliculitis = pruritic folliculitis of pregnancy..............................................4
Impetigo herpetiformis......................................................................................................................... 5
Pruritus
Pruritus betekent jeuk. Jeuk ontstaat door verschillende stoffen: Definities
Histamine dit komt vrij als mestcellen beschadigd zijn Bullbeuze = bultjes
Urticariële = galbulten
Bradykinine veroorzaakt vasodilatatie
Papels = kleine rode puisten op
Sommige andere enzymen uit de huid of bloed de huid, niet gevuld met pus.
Annulaire/polycyclische =
Oorzaken van jeuk
ringovrmige
Huidafwijkingen, zoals eczeem en psoriasis Plaques = aan elkaar groeiend
(Zon)verbranding (uitdroging) Vestikel = blaas met vocht
Infecties (SOA’s) Bubla = grote blaar
Toxische stoffen Purpera = roodheid
Allergieën Crusteuze = met korsten
Ziekte aan inwendige organen (ziekte van Hodgkin, hyperbilirubinemie, Noduli = knobbels
nierproblemen, diabetes (door verstoorde vochtbalans) en leverziekten. Laesies = beschadiging
Tips tegen jeuk:
- Koelzalf FNA of menthol lotions
- Katoenen kleren
- Korte nagels zodat je niet kunt krabben
- IJs kompressen of een koude douche
- Een havermout bad of havermout in een washandje tijdens het douchen
Zwangerschapsdermatosen = huidziekten die uitsluitend tijdens de zwangerschap of het kraambed
optreden. Periodes van jeuk of huidaandoeningen zijn niet ongewoon in de zwangerschap.
Classificeer huidaandoeningen volgens de PROVOKE:
,Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Plaats, Rangschikking, Omvang (aantal/grootte), Vorm, Omtrek (begrenzing ja of nee), Kleur,
Efflorescentie.
Voorbeeld:
Specifieke zwangerschapsdermatosen
Zwangeschapseczeem
Wat is het? Atopisch eczeem dat wordt uitgelokt
door de zwangerschap
Begint vroeg in de zwangerschap
(eerste of tweede trimester)
20% van de gevallen een
opvlamming van een eerder
bestaand eczeem.
Incidentie 14-20% vaan de zwangerschappen
Symptomen Jeuk en een droge huid.
Schilferende plekken
Kenmerkt zich door aanwezigheid van folliculaire, pustulaire en papulaire
laesies.
Het verspreid zich over het gehele lichaam, inclusief gelaat, handpalmen
en voetzolen.
Oorzaak Er is een verschuiving in de immuunrespons van de zwangere, dit verergert
atopisch eczeem.
Diagnose Op basis van klinisch beeld
Beloop Het is onduidelijk hoelang het eczeem blijft
Risico Geen
Beleid Goed vet houden van de huid
Jeukstillende lotions
Orale antihistaminica via HA, bijv: phenergan, dimetindeen, clemastine.
Slaperigheid is een bijwerking.
Corticosteroïden zalf via de HA
Pemphigoïd gestationis
Wat is het? Auto-immuun
blaarziekte
Wordt ook wel
herpes gestationis
genoemd
Herhalingsrisico
volgende
zwangerschap (33-
50%)
Kan in elk trimester beginnen maar ontstaat vaak in het 2 e of 3e trimester of
kort na de zwangerschap
Incidentie 1 op de 50.00 zwangerschappen (zeldzaam).
Komt voornamelijk voor bij blanke vrouwen
Symptomen Bullbeuze auto-imuundermatose, bultjes zijn glad of bobbelig.
Er kunnen blaren met vocht er in zitten, deze zijn stevig
Jeuk
Oorzaak Auto-immunziekte. Door immunologisch pathogonisme, de vrouw maakt
antistoffen tegen het MCH-klasse II-antigeen die op de placenta zit.
Geassocieerd met afwijkingen zoals een mola-zwangerschap.
,Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Mogelijk is er een samenhang met auto-immuunziekten zoals de ziekte van
Graves.
Diagnose Klinisch beeld, evt. biopt.
Beloop Het start op de buik, rondom de navel. Er ontstaan annulaire plaques en
uiteindelijk vestikels en bubla. Vervolgens breid het zich uit naar de rest
van het lichaam, maar niet naar het gezicht, de slijmvliezen, handpalmen
en voetzolen. Het geneest spontaan na de partus.
75% van de herpes gestiones breekt uit tijdens de partus
Risico IUGR 10% van de neonaten krijgt bulbeus
Partus prematurus pemphigoïd (geneest spontaan)
DD PUPP Toxidermie (bijwerking van
Allergisch contact eczeem geneesmiddel)
Beleid Jeuk en blaarvorming onderdrukken met immunosupressiva (zalf en orale
corticosteroïden). Let op: risico bijnierschrofsinsufficiëntie bij de neonaat.
Antihistaminica voor de jeuk
Eventueel prednison
Medicatie moet verhoogd worden rondom de partus.
Lactatie werkt gunstig
Pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy (PUPPP)
Wat is het? Jeukende huidziekte met huidafwijking
Wordt vaak gezien bij primiparae in het derde trimester
Incidentie 1 op de 130-200 zwangerschappen (meest voorkomend)
Symptomen Erythemateuze urticariële papels, plaques, vesikels en purpera (1-2mm).
Start op de buik, vaak rondom striae, en niet rondom de navel. Na 2 dagen
spreidt het uit naar het zitvlak, de bovenbenen, borsten en armen. Het
gelaat, de voetzolen, handpalmen en slijmvliezen blijven relatief gespaard.
Oorzaak Onbekend, mogelijk door rek op de huid; dat collageen een immuunrespons
opwerkt. Wordt vaker gezien bij:
Meerlingzwangerschappen
Macrosomie
Snelle gewichtstoename
Polyhydramnion
Mannelijke foetus
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Herstelt enkele dagen na de partus, soms komt het terug bij orale hormonale
anticonceptie.
Risico Geen
DD Vroege pemphigoïd gestationes Pruritische
Prurigo gestationes zwangerschapfollicutis
Erythema multiforme Toxicodermie
Beleid Lokale corticosteroïden of systemisch tegen de jeuk, intensief gebruik.
Antihistaminica hebben weinig effect, in ernstige gevallen prednison.
Prurigo gestationis = prurigo of pregnancy
Wat is het? Start vaak tussen 25-30 weken, kan ook kort na de partus voorkomen
, Saskia 2021 (jaar 2, verloskunde) – Vernieuwd in 2025
Incidentie 1 op de 300 zwangerschappen
Symptomen Jeuk
Later ook jeukbulten
Erythemateuze, geëxcorieerde en crusteuze papels en noduli huidafwijking
(<0,5cm) en gegroepeerd.
Vooral de strekzijden van de extremiteiten, soms ook op de buik en
schouders.
Oorzaak Onbekend, mogelijk hebben sommige vrouwen er meer aanleg voor,
bijvoorbeeld bij astma.
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Verdwijnt vaak binnen weken tot 3 maanden postpartum, er is een
herhalingsrisico.
Risico Geen
DD Zwangerschapsdermatosen Insectenbeten
PUPP Toxicodermie
Beleid Corticosteroïden zalf via HA
Evt. sedatieve antihistaminica voor de jeuk (henergan)
Lokale anesthetica
Jeukstillende lotions
Pruritische zwangerschapsfolliculitis = pruritic folliculitis of pregnancy
Wat is het? Ontsteking aan de haarzakjes
Vaak rondom de haarstreek
Ontstaat in het 2e of 3e trimester
Incidentie 1 op de 3000
Symptomen Jeuk of zonder symptomen
Gegeneraliseerde, folliculaire gebonden erythemateuze papels, 2-4mm
groot. Er komt soms vocht uit.
Op de romp en extremiteiten, vaak op de schouders, bovenrug, armen,
borst en buik.
Oorzaak Onbekend, mogelijk is het een vorm van acne. Vrouwen die als puber veel last
van acne hebben gehad hebben mogelijk een verhoogde kans op deze
huidafwijking.
Diagnose O.b.v. klinisch beeld
Beloop Herstelt binnen 1-2 maanden na de bevalling.
Risico Geen.
DD Infectie met micro-organisme Pemphigoïd gestationis
PUPP Prurigo gestitatios
Beleid Lokale corticosteroïden
Antihistaminca
