Levenslooppsychologie
Terreinverkenning.
• Definitie ontwikkelings-/levensloop psychologie = studie van het
gedrag tijdens de verschillende levensfasen
- Gedrag = wijze waarop mensen zichzelf en de wereld waarnemen, hoe
ze denken en fantaseren en welke gevoelens en verlangens dat ze
daarbij ervaren
• Overt gedrag = direct zichtbaar
• Covert gedrag = niet direct zichtbaar
- Opdracht = registreren van de verschikkende gedragsaspecten en
integreren van al deze gegevens
- Moeilijk om een geïntegreerd beeld te ontwikkelen
➔ Veel feiten en inzichten verzameld binnen de
levenslooppsychologie
➔ Verschillen in visie en uitgangspu ten bij de onderzoekers
➔ De complexiteit van het ontwikkelingsproces
1.1 Een korte historiek
= Psychologie heeft een ver verleden maar een vrij korte geschiedenis
1.1.1 De verre voorgeschiedenis.
- Voedingsbodem van de wetenschap
-> Bestaat uit spontane vragen en de flarden inzichten die bij
mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden
- Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
• Hoe de wereld in elkaar zit
,• Hoe bepaalde gebeurtenissen komen en gaan
• Hoe het leven verloopt van aan de geboorte tot de dood
• Vastgelegd in de taal in de vorm van mythen en zegwijzen
➔ Dat alles maakt deel uit van wat we de voorwetenschappelijke of
intuïtieve ontwikkelingspsychologie noemen
- Filosofen
• Voorbeeld Cicero
• Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling vanuit een
theoretische interesse
✓ Nativisten (Jean-Jaques Rousseau): we worden als mens uiteindelijk
wat de
natuur ons heeft meegegeven, alles ligt min of meer vast vanaf de
geboorte
✓ Empiristen (Locke): legden de nadruk op de rol van ervaringen
en opvoeding, ieder kind kan alle kanten uit
• Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk
onderzoek
,1.1.2 Start van degenetische psychologie.
- Babyiografieen
• In de 18e en 19e eeuw
= Observaties van kinderen en hun vorderingen
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt, maar nu rechtstreeks
observeren
➔ Vooral observaties van eigen kinderen
- Begin van wetenschappelijke theorievorming
• Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
= Geleidelijk aanpassen aan de omgeving, aangepaste genen warden het gemakkelijkst
overgeeft
• Gaf aanleiding tot de recapitulatietheorie
=De evolutie die we doorheen de jaren hebben doorgemaakt, maken we in de
moedersschoot opnieuw door in versnelde vorm
• Genetische psychologie:
= Was eerst uitsluitend een kinderpsychologie, ontwikkeling opgevat als een process dat
uitsluitend genetisch gestuurd is
1.1.3 Omvorming tot eenontwikkelingspsychologie.
- Nieuwe onderzoekstechnieken
• Statistische methoden (Stanley Hall-1906, Willem Stern-1911, Alfred Binet-1903) 0 Stanley
Hall-1906: maakte voor het eerst gebruik van vragenlijsten en statistische procedures om de
voorschoolse evolutie van kinderen te bestuderen
= Willem Stern-1911: invoering van transversale onderzoeksmethode
-> Vergelijken van groepen van opeenvolgende leeftijden met elkaar, ontstaan van beeld
van hoe bepaalde eigenschappen evolueren doorheen de levensfase
= Alfred Binet-1903: ontwikkeling eerste objectieve intelligentietest
- Nieuwe impulsen voor theorievorming
• Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
• lnvloed van de ervaringen (behaviorisme)
➔ Benaming ontwikkelingspsychologie
, 1.1.4 Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
- Tot halfweg de 20e eeuw enkel aandacht voor kinderen
• Men leek ervan overtuigd dat de evolutie nadien stilviel
• Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het
binnenstappen in het volwassen leven
- Ontwikkeling als een levenslang veranderingsproces
• Geleidelijke verruiming van de gebiedsomschrijving door de:
✓ Sociologie: de puberteit of adolescentie
✓ Medische wereld: problemen met de ouderdom
✓ Periode van de volwassenheid
- Poging tot integratie: levenslooppsychologie
• lntegratie is nog lang niet voltooid
• Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering
✓ Complexiteit van het onderwerp
✓ Verschillende stromingen en scholen in de psychologie die hun eigen accenten legden
in hun onderzoeksmethodes en theorievorming
Tekst 1.1 Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk te observeren
- Longitudinaal onderzoek
• Gedrag opvolgen in de loop der jaren
• Voorbeelden van onderzoek:
✓ Studie naar hoogbegaafde kinderen
-> Onderzoek van 75jaar geleden, loopt nog steeds door Lewis Terman.
-> Groep van 1500 kinderen met een hoog IQ werd elke Sjaar getest.
-> Leveren informatie over allerhande zaken zoals intellectuele prestaties, levensduur
en persoonlijkheid.
✓ lnzichten in taalontwikkeling
-> Door dagelijks op te volgen hoe de vocabulair van kinderen groeit, ontdekte
onderzoekers welke processen ten grondslag liggen aan het vermogen om taal te leren
gebruiken.
Terreinverkenning.
• Definitie ontwikkelings-/levensloop psychologie = studie van het
gedrag tijdens de verschillende levensfasen
- Gedrag = wijze waarop mensen zichzelf en de wereld waarnemen, hoe
ze denken en fantaseren en welke gevoelens en verlangens dat ze
daarbij ervaren
• Overt gedrag = direct zichtbaar
• Covert gedrag = niet direct zichtbaar
- Opdracht = registreren van de verschikkende gedragsaspecten en
integreren van al deze gegevens
- Moeilijk om een geïntegreerd beeld te ontwikkelen
➔ Veel feiten en inzichten verzameld binnen de
levenslooppsychologie
➔ Verschillen in visie en uitgangspu ten bij de onderzoekers
➔ De complexiteit van het ontwikkelingsproces
1.1 Een korte historiek
= Psychologie heeft een ver verleden maar een vrij korte geschiedenis
1.1.1 De verre voorgeschiedenis.
- Voedingsbodem van de wetenschap
-> Bestaat uit spontane vragen en de flarden inzichten die bij
mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden
- Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
• Hoe de wereld in elkaar zit
,• Hoe bepaalde gebeurtenissen komen en gaan
• Hoe het leven verloopt van aan de geboorte tot de dood
• Vastgelegd in de taal in de vorm van mythen en zegwijzen
➔ Dat alles maakt deel uit van wat we de voorwetenschappelijke of
intuïtieve ontwikkelingspsychologie noemen
- Filosofen
• Voorbeeld Cicero
• Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling vanuit een
theoretische interesse
✓ Nativisten (Jean-Jaques Rousseau): we worden als mens uiteindelijk
wat de
natuur ons heeft meegegeven, alles ligt min of meer vast vanaf de
geboorte
✓ Empiristen (Locke): legden de nadruk op de rol van ervaringen
en opvoeding, ieder kind kan alle kanten uit
• Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk
onderzoek
,1.1.2 Start van degenetische psychologie.
- Babyiografieen
• In de 18e en 19e eeuw
= Observaties van kinderen en hun vorderingen
➔ Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt, maar nu rechtstreeks
observeren
➔ Vooral observaties van eigen kinderen
- Begin van wetenschappelijke theorievorming
• Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
= Geleidelijk aanpassen aan de omgeving, aangepaste genen warden het gemakkelijkst
overgeeft
• Gaf aanleiding tot de recapitulatietheorie
=De evolutie die we doorheen de jaren hebben doorgemaakt, maken we in de
moedersschoot opnieuw door in versnelde vorm
• Genetische psychologie:
= Was eerst uitsluitend een kinderpsychologie, ontwikkeling opgevat als een process dat
uitsluitend genetisch gestuurd is
1.1.3 Omvorming tot eenontwikkelingspsychologie.
- Nieuwe onderzoekstechnieken
• Statistische methoden (Stanley Hall-1906, Willem Stern-1911, Alfred Binet-1903) 0 Stanley
Hall-1906: maakte voor het eerst gebruik van vragenlijsten en statistische procedures om de
voorschoolse evolutie van kinderen te bestuderen
= Willem Stern-1911: invoering van transversale onderzoeksmethode
-> Vergelijken van groepen van opeenvolgende leeftijden met elkaar, ontstaan van beeld
van hoe bepaalde eigenschappen evolueren doorheen de levensfase
= Alfred Binet-1903: ontwikkeling eerste objectieve intelligentietest
- Nieuwe impulsen voor theorievorming
• Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
• lnvloed van de ervaringen (behaviorisme)
➔ Benaming ontwikkelingspsychologie
, 1.1.4 Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
- Tot halfweg de 20e eeuw enkel aandacht voor kinderen
• Men leek ervan overtuigd dat de evolutie nadien stilviel
• Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het
binnenstappen in het volwassen leven
- Ontwikkeling als een levenslang veranderingsproces
• Geleidelijke verruiming van de gebiedsomschrijving door de:
✓ Sociologie: de puberteit of adolescentie
✓ Medische wereld: problemen met de ouderdom
✓ Periode van de volwassenheid
- Poging tot integratie: levenslooppsychologie
• lntegratie is nog lang niet voltooid
• Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering
✓ Complexiteit van het onderwerp
✓ Verschillende stromingen en scholen in de psychologie die hun eigen accenten legden
in hun onderzoeksmethodes en theorievorming
Tekst 1.1 Methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk te observeren
- Longitudinaal onderzoek
• Gedrag opvolgen in de loop der jaren
• Voorbeelden van onderzoek:
✓ Studie naar hoogbegaafde kinderen
-> Onderzoek van 75jaar geleden, loopt nog steeds door Lewis Terman.
-> Groep van 1500 kinderen met een hoog IQ werd elke Sjaar getest.
-> Leveren informatie over allerhande zaken zoals intellectuele prestaties, levensduur
en persoonlijkheid.
✓ lnzichten in taalontwikkeling
-> Door dagelijks op te volgen hoe de vocabulair van kinderen groeit, ontdekte
onderzoekers welke processen ten grondslag liggen aan het vermogen om taal te leren
gebruiken.
