1. Aanvankelijke kenschetsing: wat, wanneer en
waarom?
Model Kind en Gezins-diagnostiek in FACE-perspectief
1.1 Diagnostiek: in rep en roer?
Welke associaties roepen ‘diagnose’ en ‘diagnostiek’ bij jou op? Pen neer:
a) waaraan het je doet denken: o.b.v. observaties, anamneses en
vragenlijsten een beeld vormen van een persoon en dit vergelijken met
theorieën/criteria.
b) welke gevoelens het opwekt: objectief, streng
DENKEN VOELEN
- medisch (-) - geruststelling
- werkveld - negatieve gevoelens
- classificeren - ongerustheid
- deterministisch/label - beperkend
- testafnames
- vergelijkingen met de populatie en
met het individu/systeem
- behandeling als einddoel
Denken, voelen en doen zijn de 3 peilers voor het FACE model
(Faciliteren van de Afstemming van Cognities en Emoties).
Gevoelens bij het gezin kunnen zijn: verdriet, opluchting, stress,
weerstand, … Hier dient men rekening mee te houden en men moet
communiceren over waarom bepaalde stappen gezet worden.
1.2 Kinddiagnostiek: wat, waarom en wanneer?
,Koen verliest geen tijd aan (gezins)diagnostiek, toch?
Welke evaluaties maakte Koen eigenlijk betreffende dit kind en het gezin?
Noteer alle diagnostische veronderstellingen die in dit voorbeeld vervat
zijn (een tiental)!
1) Ouderlijk gedrag niet oorzakelijk/bepalend voor problematiek: hoe
is de opvoeding van Thomas?
2) Schools milieu niet oorzakelijk of bepalend: wat met
leerproblemen, pesten, hoogbegaafdheid, de leerkracht, de klas?
3) Aanmeldingsklachten door ouders = effectief probleem:
veronderstelling dat het om een dagelijkse problematiek gaat
4) Idem schoolteam (via ouders) = slechte communicatie tussen
ouders en school kan een rol spelen. Wat is probleemgedrag?
5) Thomas kan planmatig naar een doel toewerken: wat met ADHD?
Kan Thomas het contract wel respecteren?
6) Allen hebben consistent beeld van wat wel/niet van Thomas
verwacht wordt: en is iedereen even bereid om mee te werken? Is er
goede communicatie?
7) Thomas is zich bewust welk gedrag problematisch is: Weet
Thomas wat het foute gedrag is? Misschien zijn er cognitieve
problemen, ASS, impulsiviteit?
8) Thomas weet zich anders te gedragen: alternatief
gedragsrepertoire moet gekend zijn.
9) Thomas kan dit repertoire toepassen (mits beloning): wat met
ADHD, ASS, cognitieve problemen?
10) Alle volwassenen (ouders, leerkracht, directie) gaan consistent
handelen als Thomas de afspraak naleeft.
We kunnen veronderstellingen over het kind en over het probleem
terugvinden. Koen is aan het spoordenken. De gezinscontext wordt
volledig overgeslagen en er wordt enkel gefocust op de schoolcontext.
- Het is een deskundige oordeelsvorming op basis van vakkennis:
Het zijn geen dagelijkse oordelen, er is bepaald materiaal voor nodig en
kennis over problematiek, ontwikkelingspsychologie en
ontwikkelingspathologie.
- met een welomschreven, professioneel doel: advies geven!
Handelingsgericht werken!
Tijdens de hulpverlening doe je in feite altijd aan diagnostiek, ongeacht de
specifieke werkvorm die je kiest, de setting waarin je handelt of de
betrokken populatie. Je voert een oordeelsvorming door om de aard en
intensiteit van de problemen te kunnen omschrijven en begrijpen, en om
aanknopingspunten te vinden voor oplossingen en begeleiding.
In het dagelijkse leven selecteren we automatisch zaken (feedback,
context, structuur, …). Bij diagnostiek zullen we dit automatisme moeten
tegenwerken.
- Er is een impliciete versus een expliciete oordeelsvorming! Impliciet =
vanaf het eerste contact, je voert het als het ware continu uit in de
hulpverleningspraktijk. Expliciet = het systematische denk- en
, handelproces, omschreven als (expliciete) diagnostiek, dat je zult
toepassen om betrouwbare en valide oordelen te formuleren, die
oplossingsgerichte indicaties bevatten ter begeleiding van de jongere en
het gezin.
Alles proberen onderbouwen en doelgericht blijven werken.
1.3 Gezinsdiagnostiek: wat, waarom, wanneer?
Met welk doel: HANDALINGSGERICHT!
Het diagnostisch onderzoek moet in de eerste plaatst toegespitst zijn op
de aangebrachte gezinsthema’s.
Ook de afwezigheid van elementen kan diagnostische informatie bevatten!
Voor verder onderzoek, formuleer je best diagnostische vragen of
hypothesen. Dit zijn toetsbare veronderstellingen over de aard en de
oorzaken van de problematiek. Je maakt er zeer vroeg in het proces werk
van om je verwachtingen en veronderstellingen over de problematiek te
verduidelijken. Hier reflecteer je over en je kan ze vervolgens vertalen
naar een diagnostisch plan.
- Aanmeldingen die het hulpverleningssysteem bereiken, zijn immers vaak
het resultaat van persistente en/of miskende onderliggende moeilijkheden,
waarbij multidimensionale probleemsituaties veeleer regel dan
uitzondering zijn.
- De evaluatie van opvoeding en gezinsfactoren kan ook in positieve zin
worden opgevat voor zover aandacht uitgaan naar de bronnen van
veerkracht die kunnen bijdragen tot het succes van een
(be)handelingsplan.
- Zodoende laat gezinsdiagnostiek toe om ook expliciet de risico- en
beschermende factoren in de directe omgeving van het kind af te wegen.
1.4 Wat is kinddiagnostiek? Het proces (p43)
a) Theoretische kennis: ontwikkelingspsycho(patho)logie, gezinstheorie
b) Cyclus: hypothese toetsend model. Analyseren van het proces, hoe?
c) Methode: I, O, Instrumenten
d) Vaardigheden: deskundigheid, cognitieve en emotionele afstemming,
deontologie en ethiek.
Op een rijtje
Kind- en gezinsdiagnostiek vindt plaats om deskundige oordelen te
vormen over:
a) de aan- of afwezigheid van ontwikkelings-, cognitieve, emotionele en
gedrags-problemen bij het kind evenals bij en tussen de gezinsleden
voor zover deze de kindmoeilijkheden (potentieel) aanbelangen;
b) de intensiteit en de aard van deze problemen, evenals over
eventuele aanleidingen, oorzakelijke, in stand houdende of
beschermende factoren;
c) uitgaande van a en b, over de aard en de vorm van interventie of
begeleiding die wenselijk is om de jongere en het gezin te helpen bij
het oplossen van of omgaan met de vastgestelde moeilijkheden.
Afhankelijk van de werksetting en de bevindingen kan het
diagnostische onderzoek op zich bestaan, dan wel de aanvang vormen
tot hulpverlening. Het uiteindelijke doel van de diagnostiek bestaat er
in hoofdzaak uit om aan de betrokkenen:
- deskundige inzichten aan te reiken over het ontwikkelingsproces van
het kind en de moeilijkheden die zich hierin voordoen;
- waar nodig richting te bieden over de noodzaak en de wenselijke
waarom?
Model Kind en Gezins-diagnostiek in FACE-perspectief
1.1 Diagnostiek: in rep en roer?
Welke associaties roepen ‘diagnose’ en ‘diagnostiek’ bij jou op? Pen neer:
a) waaraan het je doet denken: o.b.v. observaties, anamneses en
vragenlijsten een beeld vormen van een persoon en dit vergelijken met
theorieën/criteria.
b) welke gevoelens het opwekt: objectief, streng
DENKEN VOELEN
- medisch (-) - geruststelling
- werkveld - negatieve gevoelens
- classificeren - ongerustheid
- deterministisch/label - beperkend
- testafnames
- vergelijkingen met de populatie en
met het individu/systeem
- behandeling als einddoel
Denken, voelen en doen zijn de 3 peilers voor het FACE model
(Faciliteren van de Afstemming van Cognities en Emoties).
Gevoelens bij het gezin kunnen zijn: verdriet, opluchting, stress,
weerstand, … Hier dient men rekening mee te houden en men moet
communiceren over waarom bepaalde stappen gezet worden.
1.2 Kinddiagnostiek: wat, waarom en wanneer?
,Koen verliest geen tijd aan (gezins)diagnostiek, toch?
Welke evaluaties maakte Koen eigenlijk betreffende dit kind en het gezin?
Noteer alle diagnostische veronderstellingen die in dit voorbeeld vervat
zijn (een tiental)!
1) Ouderlijk gedrag niet oorzakelijk/bepalend voor problematiek: hoe
is de opvoeding van Thomas?
2) Schools milieu niet oorzakelijk of bepalend: wat met
leerproblemen, pesten, hoogbegaafdheid, de leerkracht, de klas?
3) Aanmeldingsklachten door ouders = effectief probleem:
veronderstelling dat het om een dagelijkse problematiek gaat
4) Idem schoolteam (via ouders) = slechte communicatie tussen
ouders en school kan een rol spelen. Wat is probleemgedrag?
5) Thomas kan planmatig naar een doel toewerken: wat met ADHD?
Kan Thomas het contract wel respecteren?
6) Allen hebben consistent beeld van wat wel/niet van Thomas
verwacht wordt: en is iedereen even bereid om mee te werken? Is er
goede communicatie?
7) Thomas is zich bewust welk gedrag problematisch is: Weet
Thomas wat het foute gedrag is? Misschien zijn er cognitieve
problemen, ASS, impulsiviteit?
8) Thomas weet zich anders te gedragen: alternatief
gedragsrepertoire moet gekend zijn.
9) Thomas kan dit repertoire toepassen (mits beloning): wat met
ADHD, ASS, cognitieve problemen?
10) Alle volwassenen (ouders, leerkracht, directie) gaan consistent
handelen als Thomas de afspraak naleeft.
We kunnen veronderstellingen over het kind en over het probleem
terugvinden. Koen is aan het spoordenken. De gezinscontext wordt
volledig overgeslagen en er wordt enkel gefocust op de schoolcontext.
- Het is een deskundige oordeelsvorming op basis van vakkennis:
Het zijn geen dagelijkse oordelen, er is bepaald materiaal voor nodig en
kennis over problematiek, ontwikkelingspsychologie en
ontwikkelingspathologie.
- met een welomschreven, professioneel doel: advies geven!
Handelingsgericht werken!
Tijdens de hulpverlening doe je in feite altijd aan diagnostiek, ongeacht de
specifieke werkvorm die je kiest, de setting waarin je handelt of de
betrokken populatie. Je voert een oordeelsvorming door om de aard en
intensiteit van de problemen te kunnen omschrijven en begrijpen, en om
aanknopingspunten te vinden voor oplossingen en begeleiding.
In het dagelijkse leven selecteren we automatisch zaken (feedback,
context, structuur, …). Bij diagnostiek zullen we dit automatisme moeten
tegenwerken.
- Er is een impliciete versus een expliciete oordeelsvorming! Impliciet =
vanaf het eerste contact, je voert het als het ware continu uit in de
hulpverleningspraktijk. Expliciet = het systematische denk- en
, handelproces, omschreven als (expliciete) diagnostiek, dat je zult
toepassen om betrouwbare en valide oordelen te formuleren, die
oplossingsgerichte indicaties bevatten ter begeleiding van de jongere en
het gezin.
Alles proberen onderbouwen en doelgericht blijven werken.
1.3 Gezinsdiagnostiek: wat, waarom, wanneer?
Met welk doel: HANDALINGSGERICHT!
Het diagnostisch onderzoek moet in de eerste plaatst toegespitst zijn op
de aangebrachte gezinsthema’s.
Ook de afwezigheid van elementen kan diagnostische informatie bevatten!
Voor verder onderzoek, formuleer je best diagnostische vragen of
hypothesen. Dit zijn toetsbare veronderstellingen over de aard en de
oorzaken van de problematiek. Je maakt er zeer vroeg in het proces werk
van om je verwachtingen en veronderstellingen over de problematiek te
verduidelijken. Hier reflecteer je over en je kan ze vervolgens vertalen
naar een diagnostisch plan.
- Aanmeldingen die het hulpverleningssysteem bereiken, zijn immers vaak
het resultaat van persistente en/of miskende onderliggende moeilijkheden,
waarbij multidimensionale probleemsituaties veeleer regel dan
uitzondering zijn.
- De evaluatie van opvoeding en gezinsfactoren kan ook in positieve zin
worden opgevat voor zover aandacht uitgaan naar de bronnen van
veerkracht die kunnen bijdragen tot het succes van een
(be)handelingsplan.
- Zodoende laat gezinsdiagnostiek toe om ook expliciet de risico- en
beschermende factoren in de directe omgeving van het kind af te wegen.
1.4 Wat is kinddiagnostiek? Het proces (p43)
a) Theoretische kennis: ontwikkelingspsycho(patho)logie, gezinstheorie
b) Cyclus: hypothese toetsend model. Analyseren van het proces, hoe?
c) Methode: I, O, Instrumenten
d) Vaardigheden: deskundigheid, cognitieve en emotionele afstemming,
deontologie en ethiek.
Op een rijtje
Kind- en gezinsdiagnostiek vindt plaats om deskundige oordelen te
vormen over:
a) de aan- of afwezigheid van ontwikkelings-, cognitieve, emotionele en
gedrags-problemen bij het kind evenals bij en tussen de gezinsleden
voor zover deze de kindmoeilijkheden (potentieel) aanbelangen;
b) de intensiteit en de aard van deze problemen, evenals over
eventuele aanleidingen, oorzakelijke, in stand houdende of
beschermende factoren;
c) uitgaande van a en b, over de aard en de vorm van interventie of
begeleiding die wenselijk is om de jongere en het gezin te helpen bij
het oplossen van of omgaan met de vastgestelde moeilijkheden.
Afhankelijk van de werksetting en de bevindingen kan het
diagnostische onderzoek op zich bestaan, dan wel de aanvang vormen
tot hulpverlening. Het uiteindelijke doel van de diagnostiek bestaat er
in hoofdzaak uit om aan de betrokkenen:
- deskundige inzichten aan te reiken over het ontwikkelingsproces van
het kind en de moeilijkheden die zich hierin voordoen;
- waar nodig richting te bieden over de noodzaak en de wenselijke
