VWO 6 Biologie: Samenvatting hoofdstuk 19 DNA (Nectar)

Hoofdstuk 19: DNA
Samenvatting

19.1: DNA compact verpakt in chromosomen
Structuur:
 Dubbelstrengs in dubbelle helix!
 Deoxyribonucleotiden: bouwstenen
o Fosfaatgroep, suikermolecuul en
nucleïne base
 BINAS tabel 71!
 Deoxyribose BINAS tabel 67F1
o 1’ C-atoom nucleïnebase:
Deoxyribonucleoside
o Ook aan 5’ C-atoom fosfaatgroep:
Deoxyribonucleotide
 4 nucleïnebasen A, G, C en T
o A-T: twee H-bruggen
o G-C: drie H-bruggen
 Complementaire streng: door de vaste basenparen
 Mutaties: leiden tot veranderingen in genetische info. en tot varianten van een gen :
allelen.
 DNA wordt beschermd door eiwitten histonen (verpakkingseiwitten)
o Streng van 146 basenparen is steeds twee keer om een ‘bol’ gewikkeld, die
bestaat uit 8 histonen. Een extra ‘los’ H1-histon houdt het geheel vast.
o (bron 1)
o Zure fosfaatgroepen hechten aan de basische histonen, er ontstaan
structuren genaamd ‘nucleosomen’
o Chromatinedraad spiraliseert tot chromatine.
o Chromosomen: compacte structuur.
 Elektronenmicroscoop:
o Donkere gebieden: compact gespiraliseerde chromatinedraden geen
expressie
o Lichte gebieden: minder compact expressie
 Kernlichaampje: (donker deel)
o Uit tRNA en ribosomale eiwitten ontstaan ribosomen.
o Ribosomen zijn nodig voor de translatie.
 Centromeer en telomeren (uiteinden centromeer): geen genen!
o 90% van DNA bevat GEEN genen niet-coderende DNA (functie: regeling
activiteit)
 Mitochondriaal DNA (mtDNA)
o Cirkelvormig
o 37 genen (13 info. vorming enzymen)

, o Heeft 10x meer kans op mutatie dan DNA in celkern: tijdens oxidatieve
fosforylering ontstaan als bijproduct reactieve zuurstofmoleculen leiden tot
beschadigingen (liggen vlakbij mtDNA)
o Veroudering: percentage gemuteerd mtDNA boven drempelwaarde
onvoldoende energie!

19.2: DNA-verdubbeling
Mutaties als gevolg van dissimilatie
 Met de leeftijd neemt het aantal mutaties in het DNA van lichaamscellen toe.
 Reactieve zuurstofmoleculen in mitochondriën: komen terecht in grondplasma en
celkern reageren met kernDNA (=mutatie)
 DNA-herstelsystemen: repareren beschadigde nucleïnebasen.
Puntmutaties:
 Delende cel: beschadigde nucleïnebasen leidt tot inbouwen van andere
nucleïnebasen substitutie
 Één basenpaar uit het DNA-molecuul verdwijnt deletie
 Één extra basenpaar in DNA-molecuul  insertie
Chromosoommutaties: veranderingen van grote gebieden in DNA
 Deletie
 Insertie
 Duplicatie: verdubbelen DNA-delen
 Inversie: omdraaien van DNA-delen
 Translocatie: een DNA-deel wordt van het ene chromosoom naar een ander
chromosoom geplaatst.
Mutageen: stoffen die de kans op DNA mutaties verhogen.
Verdubbeling DNA-moleculen: DNA-replicatie
 Begin: het enzym helicase verbreekt waterstofbruggen
tussen de basenparen.
 Strengen wijken uiteen replicatievorken.
 Beide strengen vormen uitgangspunt voor nieuw DNA.
 Uiteengaan strengen enzym primase en stukje RNA hechten 20 ribonucleotiden.
 RNA is complementair aan DNA van streng waaraan het vasthecht RNA-primer.
 RNA-primer: startpunt synthese nieuwe DNA-streng door enzym DNA-polymerase.
 Enzym leest oude streng en koppelt deoxyribonucleotiden aan elkaar tot nieuwe
streng.
 Aflezen gebeurt van 3’ ‘5
 Okazaki-fragment: RNA-primer en kort stukje DNA
 Ander type DNA-polymerase vervangt RNA door DNA
 DNA-ligase verbindt de stukken DNA
 DNA-replicatie is semi-conservatief : Elke helft bestaat uit 1 nieuwe en 1 oude streng.
Uiteinden van DNA-moleculen verkorten
 Enzym helicase koppelt los zonder helicase kan aan 5’-eind geen laatste Okazaki-
fragment ontstaan onvolledig!
 De telomeren (uiteinden van chromosomen) verkorten bij elke celdeling.
 Vormt repetitief DNA is niet coderend.